Την έντονη διαφωνία του με τον τρόπο που αντιμετωπίζεται η ειδικότητα του ΠΕ Κοινωνιολόγου στο πλαίσιο της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης εκφράζει ο Σύλλογος Ελλήνων Κοινωνιολόγων (Σ.Ε.Κ.), με επιστολή που απέστειλε προς τον υπουργό Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη και την αναπληρώτρια υπουργό Ειρήνη Αγαπηδάκη.
Ο Σύλλογος υποστηρίζει ότι το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο δεν αξιοποιεί τον επιστημονικό ρόλο των κοινωνιολόγων, παρά το γεγονός ότι η μεταρρύθμιση περιλαμβάνει ζητήματα όπως η πρόληψη και θεραπεία των εξαρτήσεων, η κοινωνική επανένταξη, η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και του στίγματος, καθώς και η μείωση των ανισοτήτων. Όπως επισημαίνεται, οι στόχοι αυτοί συνδέονται άμεσα με το γνωστικό αντικείμενο της Κοινωνιολογίας και προϋποθέτουν διεπιστημονική προσέγγιση.
Στην επιστολή τονίζεται ακόμη ότι οι κοινωνιολόγοι διαθέτουν επιστημονική και επαγγελματική εμπειρία στον χώρο της ψυχικής υγείας, των δομών απεξάρτησης και της κοινωνικής υποστήριξης, συμβάλλοντας επί σειρά ετών στην ανάπτυξη ολοκληρωμένων παρεμβάσεων. Παράλληλα, ο Σ.Ε.Κ. επικαλείται την κατοχύρωση των επαγγελματικών δικαιωμάτων της ειδικότητας, καθώς και τη στήριξη των πανεπιστημιακών Τμημάτων Κοινωνιολογίας και της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας.
Με αφορμή τα παραπάνω, ο Σύλλογος καλεί την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υγείας να επανεξετάσει το ισχύον πλαίσιο και να προχωρήσει σε θεσμική αναγνώριση και ουσιαστική ένταξη των κοινωνιολόγων στον σχεδιασμό και την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Ακολουθεί αυτούσια η επιστολή του Συλλόγου Ελλήνων Κοινωνιολόγων.
Η επιστολή
Αξιότιμοι κ.κ. Υπουργοί,
Αναφερόμενοι στο νέο νομοθετικό πλαίσιο, με τίτλο «Ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης» του Υπουργείου Υγείας (ν. 5129/2024, ΦΕΚ Α' 124/01.08.2024), εκφράζουμε, για μία ακόμη φορά, την κατηγορηματική αντίθεσή μας στον παραγκωνισμό της ειδικότητας του ΠΕ Κοινωνιολόγου, όπως αυτός προκύπτει από το σύνολο των διατάξεων του εν λόγω νόμου. Η φιλοσοφία του φαίνεται να μην έχει πρόθεση να αξιοποιήσει τόσο τις επιστημονικές όσο και τις εμπειρικές γνώσεις και δεξιότητες ενός μεγάλου μέρους της επιστημονικής κοινότητας της χώρας μας.
Στο νομοθετικό πλαίσιο που αφορά την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση τίθενται ως στόχοι καίρια ζητήματα, τα οποία άπτονται άμεσα του επιστημονικού πεδίου της Κοινωνιολογίας, όπως η «πρόληψη και θεραπεία των εξαρτήσεων», η «εξάλειψη των ανισοτήτων», η «εξάλειψη των διακρίσεων και των κοινωνικών αποκλεισμών», η «κοινωνική επανένταξη», η «καταπολέμηση του στίγματος», η «ενσωμάτωση των ατόμων με ψυχοκοινωνικά προβλήματα» και η «ευαισθητοποίηση και επιμόρφωση μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος», κ.λπ. Στο πνεύμα αυτό, η συμμετοχή των Κοινωνιολόγων τόσο στο επίπεδο του σχεδιασμού υπηρεσιών ψυχικής υγείας όσο και μέσω της συμμετοχής τους σε ομάδες εφαρμοσμένων θεραπευτικών μοντέλων κρίνεται επιβεβλημένη, προκειμένου να προσφερθούν ολοκληρωμένες και αποτελεσματικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας στο σύνολο της χώρας.
Αποτελεί καθολική επιστημονική παραδοχή ότι ο άνθρωπος, το ψυχικό και το κοινωνικό φαινόμενο συνυπάρχουν και αλληλοδιαμορφώνονται, ενώ βρίσκονται πάντοτε σε μία διαλεκτική σχέση μεταξύ τους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν μπορούν να αναλυθούν μόνο μέσα από έναν αιτιώδη παράγοντα — βιολογικό, κοινωνικό ή ψυχολογικό. Η πολυπλοκότητα της κοινωνικής συμπεριφοράς, είτε στο επίπεδο της κανονικότητας είτε στο επίπεδο της παρέκκλισης, είναι τέτοια ώστε κάθε προσπάθεια ένταξης και περιχαράκωσής της μέσα στα ασφυκτικά πλαίσια ενός μόνο αιτιώδους παράγοντα αλλοιώνει σημαντικά τη φυσιογνωμία της και, κατ' επέκταση, την αποτελεσματικότητα του επιλεγμένου θεραπευτικού μοντέλου. Είναι κατανοητό ότι οι πλείστες παθογενείς συμπεριφορές συνιστούν μία πολύπλοκη εκδήλωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, στενά συνυφασμένη με βιοψυχοκοινωνικούς παράγοντες, αλλά και με τον τρόπο που η συμπεριφορά αυτή προσλαμβάνεται και αντιμετωπίζεται από το περιβάλλον.
Οι Κοινωνιολόγοι, μέσα από την επαγγελματική τους δράση, δύνανται να γεφυρώνουν «το ατομικό» και «το κοινωνικό», εισάγοντας τη συστημική και κοινωνική διάσταση στον χώρο της ψυχικής υγείας και προσφέροντας εργαλεία για την αντιμετώπιση βασικών ζητημάτων που αφορούν την κοινωνική επανένταξη των θεραπευομένων, τη δημιουργία υποστηρικτικών δικτύων στην κοινότητα, την εξάλειψη του στίγματος και του κοινωνικού αποκλεισμού κ.ά. Είναι, λοιπόν, απόλυτα σαφές ότι μία ολοκληρωμένη πολιτική μεταρρύθμιση στους τομείς της ψυχιατρικής φροντίδας και της πρόληψης των εξαρτήσεων δεν μπορεί να περιορίζεται στα επιστημονικά γνωστικά αντικείμενα μόνο των ψυχιάτρων και των ψυχολόγων, παρακάμπτοντας τη συμμετοχή και τη θεσμική κατοχύρωση του ρόλου της ειδικότητας των ΠΕ Κοινωνιολόγων στα πεδία αυτά.
Υπενθυμίζουμε ότι πολλοί επαγγελματίες του κλάδου μας στελεχώνουν εδώ και πολλά έτη τις δομές απεξάρτησης, τα σωφρονιστικά καταστήματα και τους φορείς υποστήριξης της ψυχικής υγείας, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην παροχή ποιοτικών υπηρεσιών και προσεγγίσεων, όπως αυτές απορρέουν από την κατοχύρωση των επαγγελματικών τους δικαιωμάτων (Π.Δ. 159/2009, ΦΕΚ 199/Α'/01.10.2009, άρθρο 1).
Υπογραμμίζουμε, τέλος, ότι την αναγκαιότητα της θεσμικής αναγνώρισης της ειδικότητάς μας ενισχύουν και οι θέσεις και απόψεις των Προέδρων των Πανεπιστημιακών Τμημάτων Κοινωνιολογίας της χώρας, οι επιστολές των οποίων επισυνάπτονται στο παρόν έγγραφο. Επίσης, το υπόμνημά μας εγκρίθηκε ομόφωνα από το 10ο Τακτικό Συνέδριο της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας (ΕΚΕ).
Κατόπιν των ανωτέρω, παρακαλούμε για την επανεξέταση του ζητήματος και τον επαναπροσδιορισμό της θέσης των Κοινωνιολόγων στον χώρο της πρόληψης και αντιμετώπισης των εξαρτήσεων και, συνολικότερα, στον τομέα της ψυχικής υγείας.
Με εκτίμηση,
Για το Διοικητικό Συμβούλιο του Σ.Ε.Κ.
Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΣΑΠΑΤΣΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΕΩΡΓΑΚΗ
