Η ατμοσφαιρική ρύπανση εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες απειλές για τη δημόσια υγεία, παρά τη σταδιακή βελτίωση που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα, οι συγκεντρώσεις των μικροσωματιδίων PM2.5 εξακολουθούν να υπερβαίνουν τα όρια που θεωρεί ασφαλή ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), ιδιαίτερα σε μεγάλες πόλεις αλλά και σε ορισμένες περιοχές της περιφέρειας.
Η πόλη με τη μεγαλύτερη επιβάρυνση
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του διεθνούς δικτύου παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα IQAir, η Λαμία καταγράφει τη μεγαλύτερη μέση ετήσια συγκέντρωση μικροσωματιδίων PM2.5 μεταξύ των ελληνικών πόλεων που παρακολουθούνται.
Στις επόμενες θέσεις της κατάταξης βρίσκονται η Αθήνα, η Πάτρα, ο Βόλος, το Ηράκλειο, το Αγρίνιο και το Περιστέρι. Η εικόνα, ωστόσο, μεταβάλλεται ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, την κυκλοφορία των οχημάτων, τη χρήση θέρμανσης, αλλά και φυσικά φαινόμενα όπως η αφρικανική σκόνη ή οι καπνοί από δασικές πυρκαγιές.
Η θέση της Ελλάδας
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 67η θέση ανάμεσα σε 143 χώρες, με μέση ετήσια συγκέντρωση PM2.5 περίπου 14,9 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο. Η τιμή αυτή είναι σχεδόν τριπλάσια από το ετήσιο όριο των 5 μικρογραμμαρίων που προτείνει ο ΠΟΥ.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ατμοσφαιρική επιβάρυνση δεν οφείλεται μόνο στην κυκλοφορία των αυτοκινήτων. Σημαντικό ρόλο παίζουν ο γερασμένος στόλος οχημάτων, οι εκπομπές από τη θέρμανση κατοικιών, η βιομηχανική δραστηριότητα, αλλά και φυσικά φαινόμενα, όπως οι συχνές μεταφορές αφρικανικής σκόνης.
Γιατί τα PM2.5 είναι επικίνδυνα
Τα PM2.5 είναι εξαιρετικά μικρά αιωρούμενα σωματίδια, με διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα. Προέρχονται κυρίως από τις εξατμίσεις οχημάτων, την καύση ξύλου και άλλων καυσίμων, τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις, αλλά και από χημικές αντιδράσεις στην ατμόσφαιρα.
Λόγω του μικρού μεγέθους τους μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες και ακόμη και στην κυκλοφορία του αίματος. Η μακροχρόνια έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις τους έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, εγκεφαλικών επεισοδίων, άσθματος, χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας, καρκίνου του πνεύμονα και πρόωρης θνησιμότητας.
Οι εποχικές διακυμάνσεις
Τα επίπεδα ρύπανσης μεταβάλλονται σημαντικά κατά τη διάρκεια της ημέρας και του έτους. Τις ώρες αυξημένης κυκλοφορίας ή όταν επικρατεί άπνοια, οι συγκεντρώσεις των ρύπων αυξάνονται αισθητά.
Αντίστοιχα, κατά τις περιόδους έντονης μεταφοράς αφρικανικής σκόνης ή τον χειμώνα, όταν αυξάνεται η χρήση τζακιών και παλαιών συστημάτων θέρμανσης, οι τιμές των PM2.5 και PM10 μπορεί να εκτοξευθούν, οδηγώντας τις αρμόδιες αρχές στην έκδοση συστάσεων προς τις ευπαθείς ομάδες.
Οι στόχοι έως το 2030
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θεσπίσει αυστηρότερους στόχους για την ποιότητα του αέρα έως το 2030. Για την επίτευξή τους, τα κράτη-μέλη καλούνται να επιταχύνουν την ανανέωση του στόλου των οχημάτων, να περιορίσουν τις εκπομπές από τη θέρμανση των κατοικιών, να ενισχύσουν τις δημόσιες συγκοινωνίες και να επεκτείνουν τα δίκτυα παρακολούθησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Παρότι η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται στις πιο επιβαρυμένες χώρες της Ευρώπης, τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι η βελτίωση της ποιότητας του αέρα παραμένει μια σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία και απαιτεί συνδυασμό μέτρων τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο.
