Σε μια καθοριστική κίνηση που περιορίζει την έντονη ανησυχία των εργαζομένων προχώρησε η κυβέρνηση, αποφασίζοντας να δώσει τριετή παράταση στην επανεξέταση των γενικών ορίων ηλικίας για έξοδο στη σύνταξη. Η επίσημη τοποθέτηση της υφυπουργού Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Άννας Ευθυμίου, ξεκαθάρισε το τοπίο, επιβεβαιώνοντας ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία αύξηση στα όρια συνταξιοδότησης για το έτος 2027.
Σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες, η οποιαδήποτε σχετική συζήτηση μετατίθεται οριστικά για το ορόσημο του 2030. Τότε αναμένεται να παρουσιαστεί η κρίσιμη έκθεση της Αναλογιστικής Αρχής αναφορικά με τη διακύμανση του προσδοκίμου ζωής, βάσει των όσων ορίζει το θεσμικό πλαίσιο του νόμου Κατρούγκαλου.
Μέχρι στιγμής, ο αυτόματος μηχανισμός σύνδεσης των ορίων με το προσδόκιμο επιβίωσης, ο οποίος έχει ψηφιστεί από το 2010, παραμένει στην πράξη ανενεργός. Μοναδική εξαίρεση αποτέλεσε το 2023, όταν η στατιστική αποτίμηση έδειξε σταθερότητα, γεγονός στο οποίο συνέτεινε η αύξηση της θνησιμότητας εξαιτίας της πανδημίας COVID-19 κατά την περίοδο 2020-2022. Με τα τρέχοντα δεδομένα, οι προϋποθέσεις έχουν σταθεροποιηθεί σε δύο βασικούς άξονες:
- Έξοδος στο 62ο έτος, υπό την προϋπόθεση συμπλήρωσης 40 ετών ασφαλιστικού βίου (12.000 ημέρες ασφάλισης).
- Έξοδος στο 67ο έτος, με ελάχιστο χρόνο ασφάλισης τα 15 έτη (4.500 ημέρες ασφάλισης).
Το μοντέλο του ΟΟΣΑ και το δημογραφικό πρόβλημα
Παρά την προσωρινή σταθερότητα, η υπογεννητικότητα και η γήρανση του πληθυσμού συνιστούν τη μεγαλύτερη απειλή για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος. Η σταδιακή αναθεώρηση των ορίων από το 2030 και μετά θεωρείται δεδομένη, με την Ελλάδα να αναμένεται να εφαρμόσει τις κατευθυντήριες γραμμές του ΟΟΣΑ. Το συγκεκριμένο μοντέλο προβλέπει τρία πιθανά σενάρια σύνδεσης:
- Αναλογία 1 προς 1: Κάθε έτος αύξησης του προσδοκίμου ζωής θα μεταφράζεται αυτόματα σε ένα επιπλέον έτος εργασίας.
- Αναλογία 1 προς 2/3: Τα όρια ηλικίας θα αυξάνονται κατά 8 μήνες για κάθε 12 μήνες ανόδου του προσδοκίμου.
- Αναλογία 1 προς 1/3: Μια σαφώς ηπιότερη προσαρμογή, με προσθήκη 4 μηνών απασχόλησης για κάθε ένα έτος αύξησης του προσδοκίμου.
Ποιοι ασφαλισμένοι προστατεύονται από τις αλλαγές
Η σχεδιαζόμενη αναθεώρηση των ορίων δεν αφορά το σύνολο του εργατικού δυναμικού. Συγκεκριμένα, πλήρη ανοσία απέναντι σε μελλοντικές αυξήσεις διατηρούν οι εξής κατηγορίες:
- Όσοι έχουν θεμελιωμένο συνταξιοδοτικό δικαίωμα (για πλήρη ή μειωμένη σύνταξη) σε οποιοδήποτε Ταμείο, με βάση τα κριτήρια των περιόδων 19.8.2015 - 31.12.2021 και από 1.1.2022 και μετά. Οι συγκεκριμένοι ασφαλισμένοι διατηρούν το δικαίωμα να αποχωρήσουν όποτε το επιθυμούν.
- Πολίτες που συνταξιοδοτούνται με βάση τις ειδικές προβλέψεις για ανάπηρο μέλος της οικογένειας (τέκνα, σύζυγοι, αδέλφια).
- Εργαζόμενοι που υπάγονται στα Βαρέα και Ανθυγιεινά Επαγγέλματα (ΒΑΕ), τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα.
- Το προσωπικό των Σωμάτων Ασφαλείας και των Ενόπλων Δυνάμεων (ένστολοι), των οποίων το καθεστώς ρυθμίζεται από ειδική νομοθεσία.
- Εργαζόμενοι που σήμερα διανύουν το 57ο έτος της ηλικίας τους και δρομολογούν την έξοδό τους στα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης (συμπεριλαμβανομένης της χρήσης πλασματικών ετών).
Οι δυοίωνες προβλέψεις και το κύμα φυγής
Οι μακροπρόθεσμες δημογραφικές εκτιμήσεις αποτυπώνουν μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, ο αριθμός των συνταξιούχων στην Ελλάδα αναμένεται να παρουσιάσει κατακόρυφη άνοδο. Από τα 2,5 εκατομμύρια του σήμερα, θα αγγίξει τα 2,8 εκατομμύρια το 2040 και τα 3 εκατομμύρια έως το 2050. Στον αντίποδα, ο ενεργός ασφαλισμένος πληθυσμός θα συρρικνωθεί δραματικά, υποχωρώντας από τα 4,1 εκατομμύρια (το 2022) στα 3,3 εκατομμύρια το 2050.
Η μεταβολή αυτή σημαίνει ότι οι πολίτες άνω των 65 ετών, που το 2022 αποτελούσαν το 39% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας, θα αντιπροσωπεύουν το 74,4% το 2050, πιέζοντας τις συνταξιοδοτικές δαπάνες προς το 14% του ΑΕΠ. Την ίδια στιγμή, ο συνολικός πληθυσμός της χώρας προβλέπεται να μειωθεί στα 7,777 εκατομμύρια κατοίκους μέχρι το 2070.
Η τάση αυτή επιτείνεται από ένα μαζικό κύμα φυγής που καταγράφεται ήδη. Μόνο κατά το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους, 60.000 ασφαλισμένοι υπέβαλαν αίτηση συνταξιοδότησης, ρυθμός που εάν διατηρηθεί θα οδηγήσει σε 250.000 αποχωρήσεις έως το τέλος του έτους. Πέρα από τις κανονικές συνταξιοδοτήσεις, περίπου 140.000 εργαζόμενοι αξιοποιούν δικαιώματα πρόωρης εξόδου (μεταξύ 58,5 και 61,6 ετών) που είχαν κατοχυρώσει προ του 2018. Η μαζική αυτή έξοδος, που πλησιάζει τα ιστορικά ρεκόρ του 2025 (225.000 αιτήσεις) και του 2021 (212.151 αιτήσεις), προκαλεί ήδη έντονο πρόβλημα στελέχωσης στο Δημόσιο και κυρίως στους ευαίσθητους τομείς της Υγείας, της Παιδείας και της Ασφάλειας.
