Η προβολή της «Αρκουδότρυπας», που είχε προγραμματιστεί για την Κυριακή 16 Αυγούστου στον ορεινό οικισμό Παρασκευή του Δήμου Αιγιαλείας, ακυρώθηκε, σύμφωνα με την Κινηματογραφική Λέσχη Αιγίου, έπειτα από «ακραίες ομοφοβικές αντιδράσεις μιας ισχνής μειοψηφίας». Η ίδια η Λέσχη έσπευσε να διευκρινίσει ότι οι αντιδράσεις αυτές δεν αντιπροσωπεύουν συνολικά το χωριό και τους κατοίκους του, ενώ ανακοίνωσε ότι θα επιχειρήσει να πραγματοποιηθεί η προβολή σε διαφορετικό χώρο και ημερομηνία.
Η απάντηση των δημιουργών
Οι δημιουργοί της ταινίας, Χρυσιάννα Παπαδάκη και Στέργιος Ντινόπουλος, μαζί με το Cinobo, απάντησαν δημόσια στις αντιδράσεις.
Η θέση τους είναι ξεκάθαρη: η «Αρκουδότρυπα» είναι μια ιστορία αγάπης, ενηλικίωσης και προσωπικής ελευθερίας, που διαδραματίζεται στην ελληνική επαρχία και μιλά για την πίεση που μπορεί να ασκεί μια μικρή κοινωνία πάνω στις προσωπικές επιλογές ενός ανθρώπου.
Και υπάρχει μια σχεδόν οδυνηρή ειρωνεία σε όσα συνέβησαν.
Μια ταινία που μιλά ακριβώς για την κοινωνική πίεση και τον φόβο της διαφορετικότητας στην ελληνική επαρχία βρέθηκε τελικά αντιμέτωπη με αυτήν ακριβώς την πίεση.
Όπως σημειώνουν ουσιαστικά και οι ίδιοι οι δημιουργοί, εκείνοι που θεωρούν ότι με την ακύρωση «προστατεύουν» έναν τόπο ή μια θρησκευτική γιορτή καταλήγουν, άθελά τους, να αποδεικνύουν γιατί ιστορίες σαν αυτήν χρειάζεται να ακούγονται.
Τι είναι η «Αρκουδότρυπα»
Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκονται η Αργυρώ και η Αννέτα, δύο νεαρές γυναίκες που ζουν σε ένα ορεινό χωριό. Η σχέση τους κινείται ανάμεσα στη φιλία, στον έρωτα, στις προσωπικές επιθυμίες και στις προσδοκίες της κοινωνίας γύρω τους. Η εγκυμοσύνη της Αννέτας και η προοπτική της αναχώρησής της αλλάζουν τις ισορροπίες και οδηγούν τις δύο γυναίκες σε μια διαδρομή αυτογνωσίας και επιλογών.
Δεν πρόκειται, επομένως, για μια ταινία που επιχειρεί να προκαλέσει για την πρόκληση.
Πρόκειται για μια ιστορία πάνω σε ένα από τα αρχαιότερα θέματα της τέχνης: την αγάπη και την προσπάθεια του ανθρώπου να αποφασίσει ο ίδιος ποιος θέλει να είναι.
Η μεγάλου μήκους «Αρκουδότρυπα» έχει μάλιστα γνωρίσει σημαντική διεθνή και ελληνική αναγνώριση. Κέρδισε το Europa Cinemas Label στο τμήμα Giornate degli Autori του Φεστιβάλ Βενετίας, ενώ στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης απέσπασε σειρά διακρίσεων.
Δεν απειλείται η πίστη από μια ταινία
Το γεγονός ότι οι αντιδράσεις συνδέθηκαν και με τη χρονική συγκυρία του Δεκαπενταύγουστου κάνει ακόμη πιο ουσιαστική τη φράση των δημιουργών:
Καμία θρησκευτική γιορτή δεν απειλείται από μια κινηματογραφική ιστορία αγάπης.
Η θρησκευτική πίστη ενός ανθρώπου δεν μειώνεται επειδή σε μια πλατεία, σε μια κινηματογραφική αίθουσα ή σε μια οθόνη προβάλλεται μια διαφορετική ανθρώπινη ιστορία.
Ούτε είναι απαραίτητο ένας θεατής να συμφωνεί με όσα βλέπει.
Αυτή ακριβώς είναι η έννοια μιας ανοιχτής κοινωνίας: έχω το δικαίωμα να μη δω μια ταινία· δεν έχω όμως το δικαίωμα να αποφασίσω ότι δεν θα τη δει κανείς.
Η τέχνη δεν χρειάζεται άδεια για να μιλήσει
Το σημαντικότερο ίσως ερώτημα που αφήνει πίσω της αυτή η ιστορία δεν αφορά μόνο την «Αρκουδότρυπα».
Αφορά κάθε βιβλίο, κάθε θεατρική παράσταση, κάθε έκθεση, κάθε ταινία που κάποια στιγμή ενδέχεται να ενοχλήσει κάποιο τμήμα της κοινωνίας.
Αν κάθε έντονη αντίδραση μιας μικρής ομάδας οδηγεί σε ακύρωση μιας πολιτιστικής εκδήλωσης, τότε δημιουργείται ένας επικίνδυνος μηχανισμός: δεν χρειάζεται πλέον επίσημη λογοκρισία. Αρκεί ο φόβος της αντίδρασης.
Και αυτή μπορεί να είναι ακόμη αποτελεσματικότερη μορφή φίμωσης.
Η απάντηση λοιπόν δεν είναι να συμφωνούμε όλοι με την «Αρκουδότρυπα».
Η απάντηση είναι πολύ πιο απλή και ταυτόχρονα πολύ πιο δύσκολη:
Να μπορούμε να συνυπάρχουμε ακόμη κι όταν διαφωνούμε.
Να βλέπει κάποιος την ταινία αν θέλει. Να μην τη βλέπει αν δεν θέλει. Να τη συζητά, να την κρίνει, ακόμη και να την απορρίπτει.
Αλλά να μην κλείνει την οθόνη για όλους τους υπόλοιπους.
Γιατί εκεί ακριβώς σταματά η προσωπική άποψη και αρχίζει η λογοκρισία.
