Alfavita Newsroom Μια νέα επιστημονική μελέτη επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε ένα από τα πιο ανησυχητικά και αμφιλεγόμενα κεφάλαια της πανδημίας: τις εξαιρετικά σπάνιες αλλά σοβαρές θρομβώσεις που συνδέθηκαν με ορισμένα εμβόλια κατά της Covid-19.
Το σύνδρομο που απασχόλησε επιστήμονες και υγειονομικές αρχές ονομάστηκε VITT (Vaccine-Induced Immune Thrombotic Thrombocytopenia) — μια κατάσταση όπου ο οργανισμός παράγει αντισώματα που ενεργοποιούν τα αιμοπετάλια, προκαλώντας ταυτόχρονα θρόμβους και χαμηλά επίπεδα αιμοπεταλίων.
Η αρχή της ανησυχίας
Η υπόθεση ήρθε στο φως τον Φεβρουάριο του 2021, λίγο μετά την έναρξη των εμβολιασμών στην Ευρώπη. Μια 49χρονη νοσηλεύτρια στην Αυστρία εμφάνισε σοβαρούς, ασυνήθιστους θρόμβους και αιμορραγία μετά τον εμβολιασμό της με το σκεύασμα της AstraZeneca. Παρά τις προσπάθειες των γιατρών, η γυναίκα κατέληξε.
Η αιματολόγος Sabine Eichinger από το Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης αναζήτησε απαντήσεις. Σε συνεργασία με τον Γερμανό ειδικό Andreas Greinacher από το Πανεπιστήμιο του Γκράιφσβαλντ, εντόπισαν αντισώματα εναντίον της πρωτεΐνης PF4 – ενός βασικού παράγοντα της πήξης του αίματος. Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται σε μια σπάνια επιπλοκή ασθενών που λαμβάνουν ηπαρίνη.
Σύντομα, παρόμοια περιστατικά καταγράφηκαν και σε άτομα που είχαν εμβολιαστεί με τα σκευάσματα της Johnson & Johnson στις ΗΠΑ. Και στις δύο περιπτώσεις επρόκειτο για εμβόλια που χρησιμοποιούσαν αδενοϊικό φορέα.
Πόσο συχνό ήταν το φαινόμενο;
Η συχνότητα εκτιμήθηκε περίπου σε 1 περίπτωση ανά 200.000 δόσεις. Παρότι πρόκειται για εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες περιόρισαν τη χρήση των συγκεκριμένων εμβολίων σε μεγαλύτερες ηλικίες ή τα απέσυραν προληπτικά.
Στην Ευρώπη αναφέρθηκαν περίπου 900 περιστατικά VITT, εκ των οποίων περίπου 200 ήταν θανατηφόρα. Την ίδια στιγμή, παγκοσμίως είχαν χορηγηθεί περισσότερες από 3 δισεκατομμύρια δόσεις του εμβολίου της AstraZeneca, που εκτιμάται ότι έσωσαν εκατομμύρια ζωές.
Τι αποκάλυψε η νέα έρευνα
Η πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine, ρίχνει φως στον ακριβή μηχανισμό.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μια πρωτεΐνη του αδενοϊού — η pVII — μπορεί, σε άτομα με συγκεκριμένο γενετικό υπόβαθρο, να ενεργοποιήσει την παραγωγή «λανθασμένων» αντισωμάτων. Αυτά τα αντισώματα δεν στρέφονται εναντίον του ιού SARS-CoV-2 αλλά κατά της πρωτεΐνης PF4.
Με πιο απλά λόγια, πρόκειται για μια ανοσολογική «παρεξήγηση». Ο οργανισμός μπερδεύει δομές του αδενοϊού με το PF4, οδηγώντας σε διασταυρούμενη αντίδραση. Το αποτέλεσμα είναι η μαζική ενεργοποίηση αιμοπεταλίων, ο σχηματισμός θρόμβων και, ταυτόχρονα, αιμορραγία λόγω εξάντλησης των αιμοπεταλίων.
Σε πειραματικά μοντέλα, τα αντισώματα αυτά προκάλεσαν ανάλογα συμπτώματα, ενώ όταν τροποποιήθηκαν γενετικά ώστε να αλλάξει το ηλεκτρικό τους φορτίο, η επικίνδυνη δράση τους μειώθηκε σημαντικά.
Ο ρόλος της γενετικής
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι προϋπήρχε γενετική προδιάθεση σε όσους ανέπτυξαν VITT. Σε ορισμένες περιοχές του κόσμου, έως και 40%–60% του πληθυσμού φέρει σχετικές γενετικές παραλλαγές, αν και το σύνδρομο εμφανίστηκε τελικά σε ελάχιστους.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι παρόμοια εμβόλια αδενοϊικού τύπου, όπως το Sputnik V, συνδέθηκαν μόνο με μεμονωμένα περιστατικά, ενώ άλλα — όπως της CanSino — δεν εμφάνισαν αντίστοιχες αναφορές.
Τι σημαίνει για το μέλλον των εμβολίων
Τα ευρήματα δεν αφορούν μόνο τα εμβόλια Covid-19. Αδενοϊικοί φορείς χρησιμοποιούνται και σε εμβόλια για τον Έμπολα, καθώς και σε υποψήφια σκευάσματα για γρίπη, ελονοσία και άλλους αναδυόμενους ιούς.
Η πρωτεΐνη pVII δεν μπορεί εύκολα να αφαιρεθεί από τον αδενοϊό, όμως οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μπορούν να σχεδιαστούν τροποποιημένες εκδοχές που δεν θα «μιμούνται» το PF4, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο.
Το συμπέρασμα της έρευνας είναι σαφές: πρόκειται για ένα εξαιρετικά σπάνιο αλλά υπαρκτό φαινόμενο, το οποίο πλέον φαίνεται να εξηγείται επιστημονικά. Και αυτή η γνώση, όπως σημειώνουν οι ειδικοί, αποτελεί τη βάση για ασφαλέστερες τεχνολογίες στο μέλλον.
Για την επιστημονική κοινότητα, ίσως είναι ακόμη ένα βήμα κατανόησης. Για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους, όμως, είναι κυρίως μια απάντηση που άργησε — αλλά τελικά ήρθε.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
