Πρόσφατη μελέτη που εξέτασε την εγκεφαλική δραστηριότητα μαθητών την ώρα που κρατούσαν σημειώσεις κατέληξε σε ένα σαφές συμπέρασμα. Όσοι έγραφαν με το χέρι παρουσίαζαν αυξημένη ηλεκτρική δραστηριότητα σε ένα εκτεταμένο δίκτυο περιοχών του εγκεφάλου, οι οποίες σχετίζονται με την κίνηση, την όραση, την αισθητηριακή επεξεργασία και τη μνήμη. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την άποψη πολλών ειδικών ότι η εκπαίδευση πρέπει να συνεχίσει να δίνει έμφαση στη χειρόγραφη γραφή και τη ζωγραφική από μικρή ηλικία.
Η νέα αυτή έρευνα έρχεται να συμπληρώσει τα αποτελέσματα μιας καθοριστικής μελέτης του 2014. Τότε είχε διαπιστωθεί ότι όσοι κρατούν σημειώσεις στον υπολογιστή τείνουν να πληκτρολογούν μηχανικά, χωρίς ουσιαστική επεξεργασία της πληροφορίας. Αντίθετα, η γραφή με το χέρι απαιτεί ενεργή συμμετοχή: ο μαθητής δεν μπορεί να καταγράψει τα πάντα, άρα χρειάζεται να ακούσει προσεκτικά, να ξεχωρίσει τα σημαντικά σημεία, να τα συνοψίσει και να τα συνδέσει με γνώσεις που ήδη διαθέτει. Αυτή η διαδικασία ενισχύει τη συγκέντρωση και διευκολύνει την κατανόηση νέων εννοιών.
Η διαφορά φαίνεται ακόμη και στο επίπεδο της κίνησης. Κατά την πληκτρολόγηση, η ίδια σχεδόν κίνηση των δαχτύλων αντιστοιχεί σε όλα τα γράμματα. Αντίθετα, στη χειρόγραφη γραφή κάθε γράμμα παράγεται με διαφορετικό τρόπο και συνοδεύεται από ξεχωριστή σωματική αίσθηση. Δεν είναι τυχαίο ότι παιδιά που μαθαίνουν να γράφουν κυρίως σε ψηφιακές ταμπλέτες δυσκολεύονται συχνά να διακρίνουν γράμματα με παρόμοιο σχήμα ή κατοπτρική μορφή, όπως τα b και d ή τα b και p.
Η ενίσχυση της μνήμης μέσω της δημιουργίας χειροπιαστού αποτελέσματος είναι ένα φαινόμενο που έχει μελετηθεί εκτενώς. Έρευνες έχουν δείξει ότι όταν οι άνθρωποι γράφουν, ζωγραφίζουν ή αναπαριστούν μια λέξη, είναι αναγκασμένοι να εστιάσουν περισσότερο στην πληροφορία. Η μετατροπή της λεκτικής πληροφορίας σε γραπτή μορφή ενεργοποιεί σύνθετα κινητικά προγράμματα στον εγκέφαλο, τα οποία απαιτούν συγκεκριμένες ακολουθίες κινήσεων του χεριού. Η χειρόγραφη γραφή, σε αντίθεση με την πληκτρολόγηση, κινητοποιεί περισσότερα από αυτά τα προγράμματα.
Σε μελέτη του 2021, οι συμμετέχοντες θυμούνταν καλύτερα ενεργητικά ρήματα όταν εκτελούσαν την αντίστοιχη πράξη, σε σύγκριση με όσους δεν έκαναν τίποτα ή εκτελούσαν άσχετη κίνηση. Το ίδιο ισχύει και για τη γραφή: όταν αποτυπώνεις μια πληροφορία ή τη μετατρέπεις σε εικόνα ή λέξεις, τη σκέφτεσαι βαθύτερα και της δίνεις νόημα. Έτσι, ενισχύονται οι νευρωνικές συνδέσεις και διευκολύνεται η ανάκληση της γνώσης.
Ιδιαίτερα στα παιδιά, η μάθηση βελτιώνεται όταν τους ζητείται να παράγουν γράμματα και σχήματα χρησιμοποιώντας συντονισμένα τα δάχτυλα και τα χέρια τους. Αυτή η εμπειρία δεν μπορεί να αντικατασταθεί από το πάτημα πλήκτρων ή το κλικ ενός ποντικιού. Έχει διαπιστωθεί επίσης ότι η χειρόγραφη γραφή ενεργοποιεί διαφορετικές και συχνά περισσότερες περιοχές του εγκεφάλου σε σύγκριση με την απλή ανάγνωση ή παρατήρηση. Στα παιδιά προσχολικής ηλικίας, μάλιστα, βελτιώνει την αναγνώριση των γραμμάτων και τα μαθησιακά οφέλη διαρκούν περισσότερο στον χρόνο.
Τα ευρήματα αυτά ανοίγουν νέους προβληματισμούς για τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε και για το ποιες εγκεφαλικές διασυνδέσεις παίζουν τον πιο κρίσιμο ρόλο στη γνώση. Οι ειδικοί δεν απορρίπτουν τη χρήση της τεχνολογίας στην εκπαίδευση, προειδοποιούν όμως για τον κίνδυνο όταν βασικές νοητικές λειτουργίες ανατίθενται πλήρως στις συσκευές. Όταν φωτογραφίζουμε μια σελίδα αντί να την απομνημονεύσουμε ή βασιζόμαστε αποκλειστικά στο GPS αντί να δημιουργήσουμε νοητικό χάρτη, οι αντίστοιχες περιοχές του εγκεφάλου μένουν ανενεργές και με τον καιρό ατονούν.
Η Οντρι Βαν Ντερ Μιρ, μία από τις ερευνήτριες της πρόσφατης μελέτης, εκφράζει ανησυχία για τη σταδιακή μετάβαση προς ένα πλήρως ψηφιακό σχολείο σε χώρες όπως η Νορβηγία. Όπως αναφέρει, δάσκαλοι της Α΄ Δημοτικού παρατηρούν ότι πολλά παιδιά ξεκινούν το σχολείο χωρίς να ξέρουν καν πώς να κρατούν σωστά το μολύβι. Αυτό σημαίνει ότι στο νηπιαγωγείο δεν είχαν επαρκή επαφή με δραστηριότητες όπως η ζωγραφική ή τα παζλ, χάνοντας πολύτιμα ερεθίσματα για την ανάπτυξη του εγκεφάλου τους.
Σε έναν κόσμο που ψηφιοποιείται με ταχύτητα, η γραφή με το χέρι αποδεικνύεται όχι απλώς χρήσιμη, αλλά απαραίτητη για τη βαθύτερη κατανόηση, τη μνήμη και τη γνωστική ανάπτυξη.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τι σημαίνει η λέξη «φανφάρα» και από πού προέρχεται
Εκπαιδευτικοί: Πότε θα πιστωθεί στο λογαριασμό τους η μισθοδοσία
Μειώσεις στη στρατιωτική θητεία: Πόσους μήνες θα υπηρετούν οι φαντάροι με τον νέο νόμο
