Ένα διορατικό σχέδιο
Το 464 π.Χ., η Σπάρτη είχε ήδη πληγεί από σεισμικές δονήσεις και υπήρχαν σοβαρές ενδείξεις ότι επρόκειτο να ακολουθήσει ένας ισχυρότερος σεισμός. Ο Αρχίδαμος, συνειδητοποιώντας τον κίνδυνο, βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα δύσκολο πρόβλημα: έπρεπε να βγάλει τους πολεμιστές του από τα κτίρια χωρίς να δείξει φόβο – κάτι που δεν ταίριαζε με τη σπαρτιατική νοοτροπία.
Για να το επιτύχει, κατέφυγε σε ένα έξυπνο τέχνασμα. Διέδωσε ότι επίκειται εχθρική επίθεση και διέταξε τους Σπαρτιάτες να πάρουν τα όπλα και να στρατοπεδεύσουν εκτός των τειχών. Το σχέδιο πέτυχε. Όταν ο μεγάλος σεισμός χτύπησε, τα περισσότερα κτίρια καταστράφηκαν, αλλά οι Σπαρτιάτες βρίσκονταν ήδη στην ύπαιθρο, έτοιμοι για μάχη – και τελικά, σώοι από την καταστροφή.
Μαρτυρίες για το συμβάν
Η ιστορία αυτή διασώζεται από δύο σημαντικές πηγές της αρχαιότητας: τον Πλούταρχο και τον Διόδωρο Σικελιώτη. Ο Πλούταρχος περιγράφει πως η πόλη υπέστη τεράστιες ζημιές, με ολόκληρες συνοικίες να καταρρέουν και ένα γυμναστήριο να θάβει κάτω από τα ερείπια νεαρούς Σπαρτιάτες. Ο Διόδωρος, από την πλευρά του, αναφέρει ότι περισσότεροι από 20.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν και πως οι σεισμοί προκάλεσαν πολιτική αστάθεια, δίνοντας θάρρος στους εχθρούς της Σπάρτης, όπως τους Είλωτες και τους Μεσσηνίους, να εξεγερθούν.
Η προσωπικότητα του Αρχίδαμου
Ο Αρχίδαμος βασίλεψε συνολικά 42 χρόνια και ήταν γνωστός όχι μόνο για τη στρατηγική του ευφυΐα αλλά και για τις προσωπικές του επιλογές που προκάλεσαν αντιδράσεις. Ο γάμος του με τη μικρόσωμη Ευπωλία θεωρήθηκε ακατάλληλος από τους Εφόρους, οι οποίοι τον προειδοποίησαν ότι δεν θα αποκτούσε «βασιλείς αλλά βασιλάκια». Παρ’ όλα αυτά, από αυτή την ένωση γεννήθηκε ο Αγησίλαος, ένας από τους μεγαλύτερους βασιλείς στην ιστορία της Σπάρτης.
Ο Αρχίδαμος, με το ένστικτο και την ευφυΐα του, όχι μόνο προστάτευσε τη Σπάρτη από μια φυσική καταστροφή αλλά έθεσε και τα θεμέλια για τη συνέχιση της σπαρτιατικής κυριαρχίας. Η ιστορία του αποδεικνύει πως η στρατηγική σκέψη και η διορατικότητα μπορούν να σώσουν λαούς από μεγάλους κινδύνους, είτε προέρχονται από τη φύση είτε από τον άνθρωπο.
