Κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή συνοδεύεται από την ίδια περίπου υπόσχεση: η τεχνολογία θα αυξήσει την παραγωγικότητα, θα μας απαλλάξει από τις μονότονες εργασίες και θα δημιουργήσει νέες και καλύτερες θέσεις εργασίας.
Το ίδιο ακούμε σήμερα για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Μόνο που το έχουμε ξανακούσει.
Το 1994 οι Stanley Aronowitz και William DiFazio δημοσίευσαν τοThe Jobless Future: Sci-Tech and the Dogma of Work. Το βιβλίο θεωρήθηκε τότε υπερβολικά απαισιόδοξο, επειδή αμφισβητούσε την κυρίαρχη αισιοδοξία για τη «νέα οικονομία». Οι συγγραφείς όμως έθεταν ένα ερώτημα που σήμερα είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ: δεν έχει σημασία μόνο τι μπορεί να κάνει μια τεχνολογία, αλλά ποιος την εισάγει, για ποιον σκοπό και μέσα σε ποιες κοινωνικές σχέσεις.
Ήδη από έρευνες της δεκαετίας του 1980 σε τεχνικούς και μηχανικούς είχαν παρατηρήσει ότι, όσο οι υπολογιστές γίνονταν ευκολότεροι στη χρήση, γνώσεις που προηγουμένως κατείχε ο εργαζόμενος ενσωματώνονταν στο ίδιο το λογισμικό. Η τεχνολογία δεν αντικαθιστούσε απλώς κάποιες εργασίες. Απορροφούσε ένα μέρος της γνώσης του εργαζομένου, μετατρέποντας σύνθετες εργασίες σε απλούστερες, περισσότερο τυποποιημένες και συχνά φθηνότερες.
Τριάντα χρόνια αργότερα, η Τεχνητή Νοημοσύνη επαναφέρει το ίδιο ζήτημα σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Δεν αυτοματοποιεί μόνο χειρωνακτικές ή επαναλαμβανόμενες εργασίες. Γράφει κείμενα, μεταφράζει, προγραμματίζει, αναλύει δεδομένα και δημιουργεί εικόνες. Εισέρχεται δηλαδή σε επαγγέλματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε προστατευμένα λόγω της εξειδικευμένης γνώσης που απαιτούσαν.
Το κρίσιμο όμως είναι ότι η AI δεν απολύει κανέναν. Οι επιχειρήσεις το κάνουν. Μια επιχείρηση υιοθετεί ένα σύστημα AI επειδή προσδοκά αύξηση της παραγωγικότητας, μείωση του κόστους ή ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Ας υποθέσουμε ότι χάρη στην AI ένας εργαζόμενος μπορεί να παράγει όσα παρήγαν προηγουμένως πέντε. Υπάρχουν δύο δυνατότητες: να εργάζονται οι πέντε λιγότερο, παράγοντας το ίδιο αποτέλεσμα, ή να συνεχίσει να εργάζεται ένας όσο πριν και οι άλλοι τέσσερις να θεωρηθούν περιττοί.
Η τεχνολογία επιτρέπει και τα δύο. Η οικονομία και η κοινωνία αποφασίζουν ποιο θα συμβεί.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για την εκπαίδευση δεν μπορεί να περιορίζεται στη γνωστή συνταγή «περισσότερες ψηφιακές δεξιότητες». Δημιουργείται μάλιστα ένα παράδοξο: εκπαιδεύουμε ανθρώπους για να αποκτήσουν δεξιότητες τις οποίες στη συνέχεια εκπαιδεύουμε τις μηχανές να εκτελούν. Και μόλις οι μηχανές τις μάθουν, ζητάμε από τους ανθρώπους να επανεκπαιδευτούν.
Η εκπαίδευση οφείλει ασφαλώς να προετοιμάσει τους νέους για έναν κόσμο γεμάτο AI. Οφείλει όμως και να τους βοηθήσει να θέτουν τα ουσιαστικά ερωτήματα: ποιος σχεδιάζει την τεχνολογία, ποιος την ελέγχει, ποιος κερδίζει από την αύξηση της παραγωγικότητας και πώς κατανέμονται τα οφέλη της.
Γιατί τελικά το ερώτημα δεν είναι αν η AI θα μας πάρει τις δουλειές.
Η AI δεν θα μας πάρει τις δουλειές. Κάποιος θα αποφασίσει να της τις δώσει.
Και αυτή δεν είναι τεχνολογική απόφαση. Είναι κοινωνική και πολιτική.
