Alfavita Newsroom Κύριε Δούκα, το ελληνικό σχολείο βρίσκεται σήμερα σε μια περίοδο έντονων μεταβολών. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι βασικές προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει;
Το ελληνικό σχολείο βρίσκεται σε μια κομβική στιγμή. Δεν πρόκειται απλώς για μια περίοδο προσαρμογής, αλλά για μια βαθύτερη μετάβαση που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη μάθηση, τη γνώση και την ίδια την αποστολή της εκπαίδευσης.
Η πρόκληση είναι διττή. Από τη μία πλευρά, το σχολείο οφείλει να διατηρήσει τη σταθερότητα, την ακαδημαϊκή συνέπεια και το υψηλό επίπεδο γνώσεων που διαχρονικά αποτελούν τον πυρήνα της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Από την άλλη, καλείται να ανταποκριθεί σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με πρωτοφανή ταχύτητα — τεχνολογικά, κοινωνικά και επαγγελματικά.
Τα επαγγέλματα επαναπροσδιορίζονται, η πληροφορία είναι διαρκώς προσβάσιμη και οι απαιτούμενες δεξιότητες εξελίσσονται συνεχώς. Το σχολείο δεν μπορεί να παραμένει στατικό. Οφείλει να καλλιεργεί προσαρμοστικότητα, αυτονομία σκέψης, ικανότητα αξιολόγησης και υπευθυνότητα. Η μετάδοση γνώσης παραμένει θεμέλιο, όμως σήμερα η διαμόρφωση συνείδησης και κριτικής σκέψης καθίσταται εξίσου κρίσιμη.
Σε αυτή τη μετάβαση, η ευθύνη της εκπαίδευσης είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Δεν προετοιμάζουμε απλώς μαθητές για εξετάσεις ή επαγγέλματα, προετοιμάζουμε νέους ανθρώπους για έναν κόσμο που ακόμη διαμορφώνεται.
Σε αυτό το πλαίσιο, είναι απαραίτητη μια καθαρή διάκριση μεταξύ Γνώσεων, Δεξιοτήτων και Αξιών.
Η γνώση μπορεί πλέον να εξατομικευτεί με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Μπορεί να προσαρμοστεί στον ρυθμό και στο επίπεδο κάθε μαθητή.
Οι δεξιότητες και, κυρίως, οι αξίες όμως δεν μεταδίδονται ψηφιακά. Καλλιεργούνται μέσα σε μια ζωντανή σχολική κοινότητα — μέσα από τον διάλογο, τη συνεργασία, τη σύγκρουση ιδεών και τη συνύπαρξη.
Αυτός είναι ο πυρήνας της σύγχρονης εκπαιδευτικής φιλοσοφίας: ένα σχολείο που συνδυάζει τεχνολογική προσαρμοστικότητα με ανθρώπινη καλλιέργεια.
Πώς επαναπροσδιορίζεται σήμερα η έννοια της «αριστείας»;
Η αριστεία δεν μπορεί πλέον να ταυτίζεται αποκλειστικά με μια εξεταστική επίδοση. Σήμερα οφείλουμε να τη δούμε ως μια δυναμική διαδικασία εξέλιξης. Αφορά τη συστηματική προσπάθεια, τη βαθιά κατανόηση, την ικανότητα να θέτεις ερωτήματα και να αναζητάς λύσεις.
Σε ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία είναι άμεσα προσβάσιμη, η πραγματική υπεροχή έγκειται στην κριτική σκέψη και στη δημιουργική σύνθεση. Η αριστεία συνδέεται με την εσωτερική πειθαρχία και τη συνέπεια, όχι με τη σύγκριση ή την επιφανειακή διάκριση.
Σε μια εποχή πολλαπλών εκπαιδευτικών επιλογών, πώς μπορεί το σχολείο να ανταποκριθεί στις διαφορετικές ανάγκες των μαθητών;
Η σύγχρονη εκπαίδευση απαιτεί ευελιξία και διαφοροποίηση. Το εθνικό πρόγραμμα σπουδών παραμένει θεμέλιο, ωστόσο η ύπαρξη διεθνών επιλογών όπως το International Baccalaureate (IB), τα International A’ Levels, το US Dual Diploma και τα προγράμματα BTEC αντανακλά την ανάγκη για πολλαπλές διαδρομές.
Το σχολείο δεν πρέπει να λειτουργεί ως κλειστό σύστημα.
Οφείλει να δημιουργεί γέφυρες με την πανεπιστημιακή και επαγγελματική πραγματικότητα, μέσα από προγράμματα career exposure, internships, job shadowing και ουσιαστική καθοδήγηση.
Η επαφή με τον πραγματικό κόσμο δεν είναι συμπληρωματική εμπειρία· είναι οργανικό μέρος της μαθησιακής διαδικασίας. Όταν ο μαθητής κατανοεί πού μπορεί να τον οδηγήσει η γνώση, η μάθηση αποκτά προοπτική.
Οι μαθητές δεν έχουν ενιαίο τρόπο μάθησης ούτε κοινούς στόχους. Κάθε εκπαιδευτική διαδρομή απαιτεί διαφορετική μεθοδολογία και διαφορετική προσέγγιση. Η ευθύνη του σχολείου είναι να προσφέρει ένα περιβάλλον όπου η επιλογή λειτουργεί ως εργαλείο ουσιαστικής εκπαιδευτικής προσαρμογής.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει ραγδαία τον τρόπο πρόσβασης στη γνώση. Ποιος είναι ο ρόλος του σχολείου σε αυτή τη νέα πραγματικότητα;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς ένα νέο εργαλείο μάθησης, συνιστά μια δομική μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο παράγεται και αξιοποιείται η γνώση. Για πρώτη φορά, οι μαθητές έχουν πρόσβαση σε συστήματα που μπορούν να συνθέτουν πληροφορία, να αναλύουν δεδομένα, να παράγουν περιεχόμενο και να υποστηρίζουν δημιουργικές διαδικασίες.
Στα Εκπαιδευτήρια Δούκα προσεγγίζουμε το Α.Ι. μέσα από την έννοια του Augmented Intelligence. Δεν μας ενδιαφέρει η αντικατάσταση της ανθρώπινης σκέψης, αλλά η ενίσχυσή της. Και όταν μιλάμε για “intelligence”, εννοούμε πρωτίστως τη νοητική ικανότητα του μαθητή — την κριτική του σκέψη, τη δημιουργικότητά του, την ικανότητά του να αμφισβητεί, να αξιολογεί και να συνθέτει.
Το Α.Ι. δεν πρέπει να λειτουργεί ως έτοιμη απάντηση. Πρέπει να λειτουργεί ως πρόκληση. Αν τη χρησιμοποιήσουμε σωστά, μπορεί να γίνει ένα εργαλείο που διαρκώς «δοκιμάζει» τη σκέψη του μαθητή:
- τον ωθεί να ελέγχει την ακρίβεια των πληροφοριών,
- να εντοπίζει προκαταλήψεις ή αλγοριθμικές στρεβλώσεις,
- να συγκρίνει, να βελτιώνει και να αναστοχάζεται πάνω στο αποτέλεσμα.
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού γίνεται ακόμη πιο κρίσιμος σε αυτό το περιβάλλον. Δεν είναι πλέον ο φορέας της πληροφορίας, αλλά ο εγγυητής της ποιότητάς της. Είναι εκείνος που διαμορφώνει το πλαίσιο, θέτει τα ερωτήματα, ενθαρρύνει την αμφισβήτηση και καθοδηγεί τον μαθητή ώστε η τεχνολογία να λειτουργεί ως εργαλείο ενίσχυσης — όχι ως υποκατάστατο σκέψης.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει διαδικασίες. Δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει τη συνείδηση, την κρίση και τη δημιουργικότητα. Αν τη χρησιμοποιούμε για να αποφεύγουμε τη σκέψη, αποδυναμώνουμε τον μαθητή. Αν τη χρησιμοποιούμε για να τον προκαλούμε να σκέφτεται βαθύτερα, τότε την μετατρέπουμε σε καταλύτη μάθησης.
Η πραγματική πρόκληση για το σχολείο δεν είναι να “ενσωματώσει” απλώς το Α.Ι., αλλά να το θέσει στην υπηρεσία της ανθρώπινης νοημοσύνης. Και αυτό απαιτεί παιδαγωγική ωριμότητα, σαφή στρατηγική και βαθιά πίστη στη δύναμη της σκέψης του ίδιου του μαθητή.
Όσο η τεχνολογία γίνεται ισχυρότερη, τόσο η ανθρώπινη ποιότητα γίνεται σημαντικότερη.
Η εκπαίδευση οφείλει να προστατεύει και να εμπλουτίζει την κριτική σκέψη, την ηθική κρίση, την ενσυναίσθηση, τον σεβασμό και την ικανότητα διαλόγου.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να παράγει απαντήσεις. Το σχολείο όμως οφείλει να καλλιεργεί χαρακτήρα.
Πώς μπορεί ένα ελληνικό σχολείο να διατηρήσει την ταυτότητά του και ταυτόχρονα να εντάσσεται σε ένα διεθνές περιβάλλον;
Η διεθνοποίηση δεν σημαίνει απώλεια ταυτότητας. Αντιθέτως, σημαίνει ανταλλαγή εμπειριών, αξιοποίηση βέλτιστων πρακτικών και διεύρυνση οριζόντων. Η συμμετοχή σε διεθνή δίκτυα σχολείων, όπως η Cognita, επιτρέπει τη διαρκή ανανέωση της εκπαιδευτικής προσέγγισης, χωρίς να αλλοιώνει τον πυρήνα των αξιών που χαρακτηρίζουν ένα σχολείο με ιστορία και σταθερότητα.
Πιστεύετε ότι ο τρόπος αξιολόγησης των μαθητών ανταποκρίνεται στις ανάγκες της εποχής;
Αν συνεχίσουμε να αξιολογούμε μόνο με εξετάσεις, θα συνεχίσουμε να διδάσκουμε μόνο για εξετάσεις.
Χρειαζόμαστε πιο ολιστικές μορφές αποτύπωσης της πορείας του μαθητή. Ψηφιακά portfolios που καταγράφουν τη συνολική του διαδρομή — ακαδημαϊκά, αθλητικά, πολιτιστικά, εθελοντικά, ερευνητικά.
Το συνολικό προφίλ ενός μαθητή αποτυπώνει δικαιότερα την προσπάθεια και την εξέλιξή του από μια αποσπασματική εξέταση λίγων ωρών. Η αξιολόγηση οφείλει να ενθαρρύνει τη μάθηση, όχι να τη συρρικνώνει.
Ποια είναι, τελικά, η ευθύνη ενός σύγχρονου σχολείου απέναντι στους μαθητές και την κοινωνία;
Η ευθύνη του σχολείου υπερβαίνει τη μετάδοση γνώσεων. Συνδέεται με τη διαμόρφωση πολιτών με αυτογνωσία, κριτική σκέψη και κοινωνική ευθύνη. Σε μια εποχή αυξανόμενης αβεβαιότητας, το σχολείο καλείται να προσφέρει σταθερότητα αξιών, αλλά και ικανότητα προσαρμογής.
Το σχολείο οφείλει επίσης να βοηθά τον μαθητή να ανακαλύπτει το προσωπικό του «γιατί». Χωρίς σκοπό, η γνώση γίνεται αποσπασματική. Με σκοπό, γίνεται κατεύθυνση ζωής.
Η εκπαίδευση δεν είναι μόνο προετοιμασία για την αγορά εργασίας. Είναι διαδικασία αυτογνωσίας και διαμόρφωσης ταυτότητας. Και αυτή η διάσταση καθιστά τον ρόλο του σχολείου πιο ουσιαστικό από ποτέ.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
