Το κουδούνι της αποχώρησης βρίσκει το μάθημα ολοκληρωμένο, αλλά τη δουλειά ανοιχτή. Στην τσάντα μπαίνουν τα γραπτά, στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο περιμένουν οδηγίες, στην πλατφόρμα εκκρεμεί μια καταχώριση και στο μυαλό παραμένει ο μαθητής που χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση την επόμενη ημέρα. Για τον εκπαιδευτικό, η επιστροφή στο σπίτι μπορεί να σημαίνει την έναρξη μιας δεύτερης περιόδου εργασίας: προετοιμασία μαθημάτων, διορθώσεις, αναζήτηση υλικού, διοικητικές εκκρεμότητες. Όσο περισσότερες εργασίες προστίθενται στη σχολική ημέρα χωρίς αντίστοιχη υποστήριξη, τόσο μικρότερος γίνεται ο διαθέσιμος χρόνος για όσα ακολουθούν.
Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά πρέπει να χωρέσουν η οικογένεια, οι προσωπικές ανάγκες και η ξεκούραση.
Οι ώρες χωρίς μάθημα έχουν ήδη περιεχόμενο
Μια ώρα χωρίς διδασκαλία στο πρόγραμμα μπορεί να αξιοποιηθεί για συνεργασία με συναδέλφους, ενημέρωση γονέων, προετοιμασία υλικού ή διεκπεραίωση ανατεθειμένων εργασιών. Δεν είναι ένας απεριόριστος διαθέσιμος χώρος στον οποίο μπορούν να προστίθενται διαρκώς υποχρεώσεις.
Όταν ο χρόνος αυτός καταλαμβάνεται από αλλεπάλληλα αιτήματα, η προετοιμασία δεν εξαφανίζεται. Μεταφέρεται στο απόγευμα. Οι διορθώσεις ακολουθούν το βράδυ και όσα δεν ολοκληρώθηκαν περιμένουν το Σαββατοκύριακο. Η συζήτηση για το ωράριο χρειάζεται επομένως να συνυπολογίζει το περιεχόμενο και τον συνολικό όγκο της εργασίας. Η παραμονή στο σχολείο είναι ορατή· η δουλειά που απαιτείται για να πραγματοποιηθεί ένα ουσιαστικό μάθημα συχνά μένει εκτός εικόνας.
Η διοικητική εργασία απορροφά παιδαγωγικό χρόνο
Απουσίες, βαθμολογίες, στοιχεία προσωπικού, ενημερώσεις αρχείων, αναφορές και απολογισμοί εξυπηρετούν πραγματικές ανάγκες. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η διεκπεραίωσή τους συσσωρεύεται στους ίδιους ανθρώπους που καλούνται να διδάξουν, να παρακολουθήσουν την πρόοδο των παιδιών και να διαχειριστούν τις δυσκολίες της τάξης.
Ιδιαίτερη επιβάρυνση προκαλεί η επανάληψη: η ίδια πληροφορία σε διαφορετικά αρχεία, ένα ηλεκτρονικό στοιχείο που ζητείται ξανά σε πίνακα, μια διαδικασία που ψηφιοποιείται χωρίς να καταργείται η προηγούμενη.
Έτσι, η τεχνολογία κινδυνεύει να αυξήσει τις διαδρομές μιας πληροφορίας αντί να τις συντομεύσει. Κάθε νέα πλατφόρμα πρέπει να κρίνεται και από τον χρόνο που εξοικονομεί στον άνθρωπο που τη χρησιμοποιεί.
Η καλή προετοιμασία χρειάζεται συγκέντρωση
Ένα μάθημα απαιτεί επιλογές: ποια έννοια χρειάζεται περισσότερο χρόνο, πώς θα εξηγηθεί μια δύσκολη εκφώνηση, ποια δραστηριότητα θα κινητοποιήσει την τάξη, πώς θα υποστηριχθεί το παιδί που έχει μείνει πίσω. Αντίστοιχα, η διόρθωση ενός γραπτού περιλαμβάνει την αναγνώριση της δυσκολίας και την ανατροφοδότηση που θα βοηθήσει τον μαθητή να προχωρήσει. Αυτή η εργασία απαιτεί καθαρή σκέψη και προσοχή.
Όταν απομένει γι’ αυτήν μόνο ο χρόνος μετά την εξάντληση της ημέρας, δημιουργείται μια σκληρή αντίφαση: το σχολείο ζητά πιο εξατομικευμένη διδασκαλία, ενώ περιορίζει τις συνθήκες μέσα στις οποίες μπορεί να σχεδιαστεί.
Η ανάπαυση στηρίζει την ποιότητα της διδασκαλίας
Η διαρκής αίσθηση εκκρεμότητας δυσκολεύει την αποσύνδεση από την εργασία. Ακόμη και η ώρα της ξεκούρασης μπορεί να συνοδεύεται από την ενοχή ότι κάποιο γραπτό περιμένει ή μια προθεσμία πλησιάζει. Η αντιμετώπιση χρειάζεται οργανωτικές αποφάσεις: σταθερή διοικητική και γραμματειακή υποστήριξη, λιγότερες διπλές καταχωρίσεις, συντονισμό προθεσμιών και ρεαλιστική κατανομή αναθέσεων, με αναγνώριση του χρόνου που απαιτεί καθεμία.
Χρειάζεται επίσης προστατευμένος χρόνος για παιδαγωγική συνεργασία και προετοιμασία, ώστε η βελτίωση της διδασκαλίας να στηρίζεται σε οργανωμένες συνθήκες εργασίας. Ο εκπαιδευτικός που ξεκουράζεται επαρκώς έχει περισσότερα περιθώρια να ακούσει, να παρατηρήσει και να σχεδιάσει. Η φροντίδα του χρόνου του επιστρέφει στην τάξη ως καλύτερη φροντίδα για τους μαθητές.
