Ποτέ στο παρελθόν ο εκπαιδευτικός δεν βρέθηκε σε δίνη εξελίξεων και ανακατατάξεων όπως σήμερα. Αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις, όμως δεν μένει μόνο αβοήθητος από τη πολιτεία αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζεται από τη σημερινή κυβέρνηση με εχθρικό τρόπο και με αυταρχικές μεθόδους.
Έχουμε ήδη εισέλθει σ’ ό,τι προσδιορίζεται ως «κοινωνία της γνώσης», αν και πρόκειται ακόμα για «οικονομία της πληροφορίας». Δυστυχώς δεν υπάρχει καμία ακόμα πολιτική και ιδεολογική ανάλυση, η οποία να δίνει ένα στίγμα για το τι είναι κοινωνία της γνώσης. Το μόνο που ξέρουμε σίγουρα είναι ότι επ’ αυτής υπάρχει επικυριαρχία της αγοράς.
Σήμερα, πιο επιτακτικά όσο ποτέ άλλοτε, ο εκπαιδευτικός καλείται να αντιμετωπίσει την ποιότητα στην εκπαίδευση μαζί με την μαζικοποίηση και τον εκδημοκρατισμό της εκπαίδευσης. Να μορφώνει όλα τα παιδιά, διασφαλίζοντας ποιότητα στην εκπαίδευση.
Αλλά πώς μπορεί να γίνουν αυτά τα δύο στοιχεία, αν ο εκπαιδευτικός δεν έχει κεντρική θέση στο όλο στερέωμα της παιδείας; Μάλιστα, αυτό που βιώνουμε σήμερα ως κρίση στο σχολείο σε μεγάλο βαθμό μεταφράζεται ως κρίση του ίδιου του εκπαιδευτικού. Προσωποποιείται η κρίση. Και αυτό είναι μια εικόνα που την έχουν οι μαθητές και οι γονείς και η κοινωνία γενικότερα. Αλλά αρκεί η αιτιολογία ότι οι άλλοι παράγοντες, που διαμορφώνουν ένα εκπαιδευτικό σύστημα, είναι κυρίως απόντες από την πραγματική, την ζώσα σχολική πραγματικότητα.
Το πορτραίτο του εκπαιδευτικού δεν μπορεί παρά να φιλοτεχνηθεί μέσα από τη διαρκή τάση επαγγελματοποίησης του, όπως γίνεται σχεδόν σ’ όλη Ευρώπη. Να αυξηθεί η κοινωνική ευθύνη του εκπαιδευτικού αλλά με ταυτόχρονη και ολόπλευρη στήριξή του. Δεν μπορεί να υιοθετείται η σημερινή πολιτική για υπαλληλοποίησή του και ο μετασχηματισμός του σε τυφλού εφαρμοστή των θεσμικών ρυθμίσεων.
Ο εκπαιδευτικός οφείλει να συμμετέχει στη διαδικασία διαμόρφωσης της εκπαιδευτικής πολιτικής. Και αν αυτό μέχρι τώρα ήταν απλώς ανάγκη, σήμερα με τις ραγδαίες ανατροπές της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης γίνεται επιτακτική ανάγκη. Το σχολείο είναι πολυσύνθετος θεσμός με κοινωνική, μορφωτική, παιδαγωγική αποστολή, και δεν είναι απλός φορέας της γνώσης.
Φυσικά είναι ανοησία να χρεώνουμε στο σχολείο, και κατ’ ουσία στον εκπαιδευτικό, το μείζον πρόβλημα της ανεργίας. Το σχολείο, δεν μπορεί να το λύσει. Αλλά μπορεί να συμβάλλει στη γενικότερη ενίσχυση των προσόντων των νέων και να τους εισάγει στις αλλαγές με ασφαλή τρόπο.
Υπάρχει και μια νέα πρόκληση της εκπαίδευσης και του εκπαιδευτικού: να οργανώσουν και την εξωσχολική γνώση τόσο με την παροχή μιας ισχυρής γενικής παιδείας όσο με τη δημιουργία κατάλληλων εργαλείων και δικτύων για τη δια βίου μάθηση. Η UNESCO έχει προσδιορίσει τη νέα αποστολή σχολείου και εκπαιδευτικού με τη δημιουργία «ποιοτικών οικοσυστημάτων μάθησης».
«Η μάθηση λαμβάνει χώρα σε όλες τις ηλικίες και σε ποικίλα περιβάλλοντα, είτε σε επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα και ιδρύματα κατάρτισης, στην εργασία είτε στο σπίτι. Η δια βίου μάθηση περιλαμβάνει ένα ευρύ σύνολο γνώσεων, δεξιοτήτων, ικανοτήτων και στάσεων μέσω των οποίων αναγνωρίζεται και ενισχύεται η αυτονομία ενός μαθητή. Στην εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης, το μαθησιακό οικοσύστημα είναι διασυνδεδεμένο, χρησιμοποιώντας τόσο διαδικτυακούς όσο και μη διαδικτυακούς πόρους για να επιτρέψει στη μάθηση να λαμβάνει χώρα οπουδήποτε, οποτεδήποτε, μέσω εξατομικευμένων διαδρομών”.
Το κεντρικό ερώτημα, λοιπόν, που απασχολεί τον εκπαιδευτικό είναι το εξής: «Σ΄ αυτές τις κοινωνίες της μάθησης ο δικός μου ο ρόλος θα είναι πιο κεντρικός ή μήπως περιθωριοποιημένος»; Αλλά με δεδομένη την παραπάνω νέα κοινωνική ευθύνη του, ως βασικού παράγοντα του σχολείου, η απάντηση δεν μπορεί παρά να είναι στο πρώτο σκέλος της ερώτησης. Η χώρα μας βρίσκεται σε μια τέτοια πορεία;
