Ένα ηχηρό μήνυμα δυσαρέσκειας για το σημερινό Λύκειο και ταυτόχρονα μια σαφή απαίτηση για αλλαγή του τρόπου εισαγωγής στα Πανεπιστήμια στέλνουν οι πολίτες, οι οποίοι φαίνεται να θεωρούν ότι το σχολείο έχει χάσει μεγάλο μέρος του αυτόνομου μορφωτικού του ρόλου και έχει μετατραπεί, ιδιαίτερα στις τελευταίες τάξεις, σε έναν μακρύ προθάλαμο των Πανελλαδικών Εξετάσεων.
Σε πανελλαδική έρευνα της Opinion Poll, που πραγματοποιήθηκε στις 4-6 Νοεμβρίου σε 1.002 νοικοκυριά, το 71,9% δηλώνει αρνητική γνώμη για την εκπαίδευση που προσφέρει σήμερα το Λύκειο, ενώ μόλις το 24,8% εμφανίζεται ικανοποιημένο.
Ακόμη πιο καθαρό είναι το μήνυμα για το σύστημα εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, καθώς το 81,5% θεωρεί ότι ο σημερινός τρόπος πρέπει να αλλάξει.
Οι αριθμοί δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν απλώς ένα ακόμη εύρημα δημοσκόπησης, γιατί δείχνουν ότι η αμφισβήτηση του σημερινού μοντέλου δεν περιορίζεται σε εκπαιδευτικούς, μαθητές ή ειδικούς της εκπαίδευσης, αλλά έχει περάσει πλέον στην κοινωνία.
Το Λύκειο έχει γίνει σχολείο εξετάσεων
Η βασική κριτική που αναδύεται είναι γνωστή εδώ και χρόνια: το Λύκειο, και ιδιαίτερα η Γ΄ τάξη, λειτουργεί ολοένα λιγότερο ως αυτόνομη εκπαιδευτική βαθμίδα και ολοένα περισσότερο ως μηχανισμός προετοιμασίας για τις εξετάσεις εισαγωγής στα ΑΕΙ.
Το γεγονός ότι μόλις το 3,8% δηλώνει πολύ ικανοποιημένο από το σημερινό Λύκειο, ενώ το 40,6% είναι λίγο και το 31,3% καθόλου ικανοποιημένο, αποτυπώνει μια πολύ βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης προς τον τρόπο με τον οποίο είναι οργανωμένη η συγκεκριμένη βαθμίδα.
Και το ενδιαφέρον είναι ότι οι πολίτες δεν ζητούν απλώς περισσότερα μαθήματα, περισσότερες ώρες ή περισσότερες εξετάσεις.
Ζητούν διαφορετικό σχολείο.
Πρώτη απαίτηση: Να μάθουν τα παιδιά να σκέφτονται
Στην κορυφή των αλλαγών που θεωρούν σημαντικές οι πολίτες βρίσκεται η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και της ικανότητας αξιολόγησης των πληροφοριών, με ποσοστό 46,7%.
Η απάντηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι μαθητές μεγαλώνουν μέσα σε ένα περιβάλλον τεχνητής νοημοσύνης, αλγορίθμων, fake news, έτοιμων απαντήσεων και πληροφοριακής υπερφόρτωσης, όπου το δύσκολο δεν είναι πλέον να βρεις μια πληροφορία, αλλά να καταλάβεις αν είναι σωστή, ποιος την παρήγαγε και αν μπορείς να την εμπιστευτείς.
Ακολουθούν η καλύτερη ενημέρωση και καθοδήγηση για σπουδές και επαγγέλματα με 36,5%, η γλώσσα και η κατανόηση κειμένων με 22%, οι ψηφιακές δεξιότητες και η υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης με 19,9% και τα Μαθηματικά και οι Φυσικές Επιστήμες με 19,8%.
Η εικόνα είναι αποκαλυπτική: οι πολίτες μοιάζουν να ζητούν λιγότερη μηχανική αναπαραγωγή γνώσης και περισσότερο σχολείο που να διδάσκει πώς να σκέφτεται ο μαθητής.
Λιγότερη ύλη, περισσότερος χρόνος για κατανόηση
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι και οι απαντήσεις για τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στην καθημερινή λειτουργία του Λυκείου.
Πρώτη επιλογή είναι η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών με 30,5%, ενώ αμέσως μετά έρχεται η μείωση της ύλης και η εξασφάλιση περισσότερου χρόνου για κατανόηση και εμβάθυνση, με 29,8%.
Ακολουθούν η καλύτερη στήριξη των μαθητών που δυσκολεύονται, οι περισσότερες εργαστηριακές και πρακτικές δραστηριότητες, ο μικρότερος αριθμός μαθητών ανά τάξη, οι καλύτερες υποδομές και η μεγαλύτερη ψυχολογική υποστήριξη.
Με άλλα λόγια, η κοινωνία φαίνεται να λέει κάτι αρκετά απλό: δεν χρειάζεται απαραίτητα περισσότερη ύλη, αλλά περισσότερο χρόνο για πραγματική μάθηση.
Και αυτό έρχεται σε ευθεία αντίθεση με ένα σχολείο που συχνά τρέχει για να «βγάλει» κεφάλαια, αντί να ελέγχει αν οι μαθητές τα κατανόησαν.
Θέλουν αλλαγή στις Πανελλαδικές – Όχι όμως απώλεια του αδιάβλητου
Εντυπωσιακό είναι ότι, παρά τη μεγάλη απαίτηση για αλλαγή του συστήματος εισαγωγής, οι πολίτες δεν ζητούν να πεταχτεί στα σκουπίδια το βασικότερο χαρακτηριστικό των Πανελλαδικών: το αδιάβλητο.
Το 80,3% ζητά να διατηρηθεί η αξιοπιστία της διαδικασίας, το 81,4% θέλει κοινούς κανόνες για όλους, ενώ το 86,9% υποστηρίζει εξετάσεις την ίδια ημέρα σε όλη τη χώρα και το 84,4% κοινά θέματα.
Ακόμη υψηλότερο, στο 89,3%, είναι το ποσοστό όσων θέλουν τα γραπτά να συνεχίσουν να διορθώνονται από εκπαιδευτικούς άλλων σχολείων, ώστε να διασφαλίζεται η αμεροληψία.
Το μήνυμα είναι σαφές: αλλαγή ναι, αλλά όχι επιστροφή σε ένα σύστημα όπου ο υποψήφιος θα φοβάται ότι δεν κρίθηκε με τους ίδιους όρους με τον διπλανό του.
Έξι στους δέκα θέλουν αξιολόγηση σε βάθος τριετίας
Η σημαντικότερη διαφοροποίηση από το σημερινό εξεταστικό μοντέλο αφορά τη διάρκεια της αξιολόγησης.
Το 60,2% θεωρεί ότι οι εξετάσεις και στις τρεις τάξεις του Λυκείου αποτελούν πιο αξιόπιστο τρόπο αξιολόγησης, ενώ το 72,4% πιστεύει ότι ένα σύστημα που δεν θα κρίνει τα πάντα μέσα σε λίγες ημέρες θα μπορούσε να μειώσει το άγχος της μίας καθοριστικής εξέτασης.
Εδώ ακριβώς συναντάται η δημόσια συζήτηση με το σχέδιο για το Εθνικό Απολυτήριο, το οποίο επιχειρεί να μεταφέρει μέρος του βάρους της αξιολόγησης σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ωστόσο, η μετάβαση αυτή κρύβει και έναν μεγάλο κίνδυνο: αν οι εξετάσεις απλώς πολλαπλασιαστούν χωρίς να αλλάξει η φιλοσοφία του Λυκείου, υπάρχει ο κίνδυνος να μη μειωθεί ο εξεταστικός χαρακτήρας του σχολείου αλλά να επεκταθεί από τη Γ΄ και στις τρεις τάξεις.
Ο προφορικός βαθμός διχάζει
Ακριβώς εκεί εμφανίζεται και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της έρευνας.
Το 57,9% θεωρεί ότι ο προφορικός βαθμός πρέπει να συμμετέχει στη διαμόρφωση του Εθνικού Απολυτηρίου, όμως ένα ιδιαίτερα υψηλό 40% διαφωνεί, εκφράζοντας φόβο ότι μπορεί να υπάρξει ευνοϊκή μεταχείριση μαθητών από τους εκπαιδευτικούς τους.
Η διαφορά αυτή αποκαλύπτει το μεγαλύτερο ίσως πρόβλημα κάθε νέου συστήματος: πώς θα ενταχθεί η καθημερινή σχολική επίδοση στη συνολική αξιολόγηση, χωρίς να χαθεί η εμπιστοσύνη ότι όλοι οι μαθητές κρίνονται με συγκρίσιμους όρους.
Και αυτό δεν λύνεται με ένα ποσοστό σε έναν νόμο. Χρειάζεται κοινό πλαίσιο αξιολόγησης, σαφείς κανόνες και, κυρίως, εμπιστοσύνη στο σχολείο.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα μπαίνουν στα Πανεπιστήμια
Η έρευνα δείχνει τελικά ότι οι πολίτες δεν ζητούν απλώς ένα διαφορετικό εξεταστικό σύστημα.
Ζητούν ένα διαφορετικό Λύκειο. Ένα σχολείο με λιγότερη ύλη και περισσότερη κατανόηση, με καλύτερα επιμορφωμένους εκπαιδευτικούς, με περισσότερη κριτική σκέψη, με ουσιαστικό επαγγελματικό προσανατολισμό και με αξιολόγηση που δεν θα μετατρέπει λίγες ημέρες εξετάσεων σε τελική απόφαση για ολόκληρο το μέλλον ενός 18χρονου.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παγίδα της επόμενης μεταρρύθμισης.
Αν αλλάξει μόνο ο τρόπος των εξετάσεων και δεν αλλάξει το ίδιο το Λύκειο, τότε θα έχουμε απλώς ένα νέο εξεταστικό σύστημα πάνω στο ίδιο κουρασμένο σχολείο.
Το ζητούμενο λοιπόν δεν είναι μόνο πώς θα μπαίνει ο μαθητής στο Πανεπιστήμιο. Είναι τι σχολείο θα έχει προηγουμένως ζήσει.