Οι σχολικές εκδρομές και οι εκπαιδευτικές επισκέψεις αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η γνώση δεν περιορίζεται στους τέσσερις τοίχους της τάξης. Η επαφή των μαθητών με μουσεία, χώρους πολιτισμού, επιστημονικά ιδρύματα, φυσικά τοπία και την ίδια την κοινωνία μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστική προέκταση της διδασκαλίας.
Το νέο πλαίσιο του Υπουργείου Παιδείας κινείται θεωρητικά προς αυτή την κατεύθυνση. Από το σχολικό έτος 2026-27 οι «εκδρομές» εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο «εκπαιδευτικών δράσεων εκτός σχολικής μονάδας», με σαφή σύνδεση με μαθησιακούς και παιδαγωγικούς στόχους.
Το ερώτημα, όμως, είναι διαφορετικό: πόσο εύκολο γίνεται πλέον για ένα δημόσιο σχολείο να πραγματοποιήσει μια τέτοια δράση;
Από την εκδρομή στην πολυσέλιδη διοικητική διαδικασία
Η νέα ρύθμιση εισάγει περισσότερες διαδικασίες, επιτροπές, προθεσμίες και δικαιολογητικά. Σε κάθε σχολείο της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης προβλέπεται πλέον τριμελής Επιτροπή Οργάνωσης και Υλοποίησης Εκπαιδευτικών Δράσεων, ενώ ο ετήσιος προγραμματισμός των δράσεων γίνεται υποχρεωτικός, καταγράφεται σε πρακτικό, αναρτάται στην ιστοσελίδα του σχολείου και υποβάλλεται στον Σύμβουλο Εκπαίδευσης.
Με άλλα λόγια, μια εκπαιδευτική επίσκεψη δεν είναι πλέον μόνο υπόθεση του εκπαιδευτικού που σχεδιάζει μια δραστηριότητα και του Συλλόγου Διδασκόντων. Προϋποθέτει έναν ολόκληρο μηχανισμό προετοιμασίας και τεκμηρίωσης.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις βασικές αντιφάσεις του νέου πλαισίου: ζητά από το σχολείο περισσότερες οργανωμένες εκπαιδευτικές δράσεις, την ίδια στιγμή που αυξάνει το διοικητικό φορτίο για την πραγματοποίησή τους.
Ο εκπαιδευτικός γίνεται και διοικητικός υπεύθυνος μετακινήσεων
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η διαδικασία για τις μετακινήσεις με μισθωμένο όχημα.
Πλέον απαιτείται, μεταξύ άλλων, ανάρτηση πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος στην ιστοσελίδα του σχολείου τουλάχιστον πέντε εργάσιμες ημέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής προσφορών, έλεγχος των προϋποθέσεων από την αρμόδια επιτροπή και αιτιολογημένη απόφαση του Συλλόγου Διδασκόντων, στην οποία πρέπει να αναφέρονται οι προσφορές, τα ποσά, τα κριτήρια και οι λόγοι απόρριψης των υπόλοιπων προσφορών.
Για πολυήμερες μετακινήσεις η διαδικασία είναι ακόμη πιο σύνθετη: απαιτούνται προσφορές, ξεχωριστή επιτροπή αξιολόγησης, συγκεκριμένα δικαιολογητικά, πρακτικά, δυνατότητα ενστάσεων, σύμβαση και τήρηση φακέλου.
Όλα αυτά μπορεί να υπηρετούν τη διαφάνεια και την ασφάλεια. Το πρακτικό ερώτημα, όμως, παραμένει: ποιος θα κάνει όλη αυτή τη δουλειά μέσα σε ένα σχολείο που ήδη λειτουργεί με περιορισμένο διοικητικό προσωπικό και εκπαιδευτικούς με αυξημένο διδακτικό και εξωδιδακτικό έργο;
Και επτά έγγραφα για κάθε λεωφορείο
Η γραφειοκρατική επιβάρυνση δεν σταματά στην επιλογή του τουριστικού γραφείου.
Για κάθε δράση με τουριστικό λεωφορείο προβλέπεται η ηλεκτρονική αποστολή στη Διεύθυνση Εκπαίδευσης, τουλάχιστον τρεις ημέρες πριν, σειράς εγγράφων για κάθε όχημα, μεταξύ των οποίων άδεια κυκλοφορίας, άδεια οδήγησης, πιστοποιητικό επαγγελματικής ικανότητας οδηγού, ασφαλιστήριο, ΚΤΕΟ και στοιχεία ταχογράφου.
Η ασφάλεια των μαθητών είναι αυτονόητη προτεραιότητα. Όμως η ασφάλεια δεν πρέπει να ταυτίζεται με τη μεταφορά ολοένα περισσότερων διοικητικών υποχρεώσεων στους εκπαιδευτικούς.
Η ευθύνη των συνοδών παραμένει μεγάλο αγκάθι
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τους εκπαιδευτικούς που συνοδεύουν τους μαθητές.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει αναλογίες συνοδών — ένας εκπαιδευτικός ανά 25 μαθητές στο εσωτερικό και ένας ανά 20 στο εξωτερικό, πέρα από τον αρχηγό — ενώ δίνεται δυνατότητα ορισμού έως δύο επιπλέον συνοδών με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση.
Ωστόσο, ζητήματα που είχαν συζητηθεί ως πιθανές θεσμικές λύσεις, όπως ειδικότερη οριοθέτηση της ευθύνης των συνοδών, θεσμοθέτηση νομικής υποστήριξης ή αποζημίωση για τον πρόσθετο χρόνο και την ευθύνη, δεν αντιμετωπίζονται συνολικά στο τελικό κείμενο. Σύμφωνα με την ανάλυση του νέου πλαισίου, παραμένουν επίσης ζητήματα σχετικά με την εκτός έδρας υπηρεσία και τις μετακινήσεις σε Σαββατοκύριακα.
Έτσι δημιουργείται μια εύλογη ανησυχία στην εκπαιδευτική κοινότητα: μπορεί να αυξάνονται οι υποχρεώσεις χωρίς να αυξάνονται αντίστοιχα η υποστήριξη και η θεσμική προστασία εκείνων που αναλαμβάνουν την ευθύνη;
Η εκδρομή δεν είναι απλώς μια μεταφορά μαθητών
Υπάρχει, βέβαια, και η άλλη πλευρά.
Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει ορισμένες διευκολύνσεις. Η ημερήσια εκδρομή στη Δευτεροβάθμια μπορεί να πραγματοποιείται ανά τάξη, με απαιτούμενη συμμετοχή 70% της τάξης, ενώ δίνεται μεγαλύτερη δυνατότητα σύμπραξης σχολικών μονάδων, με στόχο και τη μείωση του κόστους για τις οικογένειες. Παράλληλα, θεσπίζονται σαφέστεροι κανόνες για τη χρήση κινητών τηλεφώνων και την αντιμετώπιση περιστατικών φωτογράφησης ή βιντεοσκόπησης χωρίς συναίνεση.
Οι ρυθμίσεις αυτές δείχνουν ότι το Υπουργείο επιχειρεί να συνδυάσει την εκπαιδευτική μετακίνηση με αυξημένες απαιτήσεις ασφάλειας και προστασίας.
Το πρόβλημα, όμως, βρίσκεται στην εφαρμογή.
Το σχολείο δεν είναι ταξιδιωτικό γραφείο
Το δημόσιο σχολείο έχει ως βασική αποστολή τη διδασκαλία, την παιδαγωγική στήριξη και την εκπαίδευση των μαθητών. Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι επαγγελματίες διοργανωτές ταξιδιών, ούτε οι διευθυντές των σχολικών μονάδων διαθέτουν απεριόριστο διοικητικό προσωπικό.
Όταν για μια ημερήσια εκπαιδευτική μετακίνηση απαιτούνται προσκλήσεις, προσφορές, έλεγχοι, πρακτικά, δικαιολογητικά, συμβάσεις και ηλεκτρονικές αποστολές εγγράφων, υπάρχει ο κίνδυνος η παιδαγωγική ουσία να χαθεί μέσα στη γραφειοκρατία.
Η διαφάνεια είναι απαραίτητη. Η ασφάλεια είναι αδιαπραγμάτευτη. Η λογοδοσία είναι αναγκαία.
Αλλά όλα αυτά πρέπει να οργανώνονται με τρόπο που να κάνει τις εκπαιδευτικές δράσεις εφικτές και όχι αποτρεπτικές.
Χρειάζεται απλούστευση, όχι περισσότερη γραφειοκρατία
Το ζητούμενο δεν είναι να καταργηθούν οι έλεγχοι ούτε να μειωθούν οι κανόνες ασφάλειας. Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί μια διαδικασία αναλογική προς το μέγεθος και τον κίνδυνο κάθε δράσης.
Άλλη διοικητική διαδικασία μπορεί να χρειάζεται μια πολυήμερη εκδρομή στο εξωτερικό και άλλη μια δίωρη επίσκεψη ενός σχολείου σε ένα μουσείο της ίδιας πόλης.
Αντί για ένα ενιαίο πλέγμα υποχρεώσεων, θα μπορούσε να υπάρχει μια κλιμακωτή διαδικασία, με αυξημένες απαιτήσεις όσο αυξάνονται η διάρκεια, η απόσταση, ο αριθμός των μαθητών και η πολυπλοκότητα της μετακίνησης.
Γιατί ο πραγματικός στόχος μιας εκπαιδευτικής μετακίνησης δεν είναι να παραχθεί ένας άρτιος φάκελος δικαιολογητικών.
Είναι να βγει ο μαθητής από την τάξη και να μάθει κάτι που μέσα στην τάξη δεν θα μπορούσε να μάθει με τον ίδιο τρόπο.
Και αυτό απαιτεί κανόνες που προστατεύουν μαθητές και εκπαιδευτικούς, αλλά ταυτόχρονα ένα σχολείο που να μπορεί πράγματι να τους εφαρμόσει.
Η πρόκληση, επομένως, για το νέο πλαίσιο δεν είναι μόνο να εξασφαλίσει ασφαλείς εκδρομές.
Είναι να εξασφαλίσει ότι οι εκδρομές θα μπορούν και να πραγματοποιούνται.
Εμμανουηλίδης Αριστείδης Δ.ντης ΓΕΛ ΠΕΥΚΩΝ
Πάλλας Δήμος τ Δ.ντης 4ου-8ου Γυμνασίου Λαμίας
