Συζήτηση προκαλεί κάθε χρόνο στα σχολεία το ερώτημα ποιος εκπαιδευτικός μπορεί να αναλάβει Παράλληλη Στήριξη και, κυρίως, αν ένας μόνιμος εκπαιδευτικός που υπηρετεί στη γενική εκπαίδευση μπορεί να διατεθεί από τη Διεύθυνση Εκπαίδευσης για να συμπληρώσει εκεί το διδακτικό του ωράριο.
Η πρώτη ανάγνωση του άρθρου 16 του ν. 3699/2008 μπορεί πράγματι να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η απάντηση είναι απόλυτη: η στελέχωση των προγραμμάτων Παράλληλης Στήριξης γίνεται από εκπαιδευτικούς της Ειδικής Αγωγής οι οποίοι τοποθετούνται με μετάθεση, διορισμό, απόσπαση ή αναπλήρωση. Αυτό αποτελεί τον βασικό κανόνα του συστήματος και παραμένει ο πυρήνας του θεσμικού πλαισίου της Ειδικής Αγωγής.
Αν όμως διαβαστούν μαζί οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις του νόμου και οι επίσημες οδηγίες του Υπουργείου Παιδείας, η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη: η νομοθεσία προβλέπει υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και προσωρινή τοποθέτηση ή συμπλήρωση διδακτικού ωραρίου σε δομές Ειδικής Αγωγής και σε προγράμματα Παράλληλης Στήριξης εκπαιδευτικών που ήδη ανήκουν στην οικεία Διεύθυνση Εκπαίδευσης.
Ο βασικός κανόνας: η Παράλληλη Στήριξη είναι δομή Ειδικής Αγωγής
Η Παράλληλη Στήριξη δεν αποτελεί έναν χώρο στον οποίο μπορεί να τοποθετείται χωρίς διαδικασία οποιοσδήποτε εκπαιδευτικός που περισσεύει από το ωρολόγιο πρόγραμμα ενός σχολείου.
Ο ν. 3699/2008 εντάσσει ρητά τα προγράμματα Παράλληλης Στήριξης στο πλαίσιο της Ειδικής Αγωγής και προβλέπει συγκεκριμένες διαδικασίες στελέχωσης, ενώ οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις έχουν ορίσει προσόντα, σειρά προτεραιότητας και διαδικασίες για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών.
Επομένως, δεν μπορεί να θεωρείται ότι ένας εκπαιδευτικός της γενικής εκπαίδευσης μετατρέπεται αυτομάτως σε εκπαιδευτικό Παράλληλης Στήριξης απλώς επειδή δεν συμπληρώνει το υποχρεωτικό του ωράριο.
Υπάρχει όμως μια σημαντική εξαίρεση.
Τι προβλέπει το άρθρο 21 και η εγκύκλιος του Υπουργείου
Με το άρθρο 48 του ν. 4415/2016 τροποποιήθηκε το πλαίσιο του ν. 3699/2008 και προβλέφθηκε μηχανισμός για την κάλυψη λειτουργικών αναγκών στις ΣΜΕΑΕ, στα Τμήματα Ένταξης και στην Παράλληλη Στήριξη.
Το Υπουργείο Παιδείας εξέδωσε μάλιστα στις 4 Οκτωβρίου 2016 ειδική διευκρινιστική εγκύκλιο, με την οποία καλεί τους Διευθυντές Εκπαίδευσης, όταν διαπιστώνουν λειτουργικά κενά στις δομές Ειδικής Αγωγής, να προχωρούν σε συγκεκριμένη διαδικασία για την κάλυψή τους.
Η πρόσκληση αφορά εκπαιδευτικούς της ίδιας Διεύθυνσης Εκπαίδευσης που διαθέτουν εξειδίκευση στην Ειδική Αγωγή ή τα προσόντα που προβλέπει το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο, ενώ η επιλογή πραγματοποιείται με την προβλεπόμενη αξιολογική σειρά.
Και εδώ βρίσκεται το σημείο που συχνά παραβλέπεται.
Η επίσημη εγκύκλιος προβλέπει ότι η προσωρινή τοποθέτηση μπορεί να πραγματοποιείται είτε με ολική διάθεση είτε για συμπλήρωση διδακτικού ωραρίου, τουλάχιστον δέκα ωρών, υπό την προϋπόθεση ότι το λειτουργικό κενό που ενδεχομένως δημιουργείται στο σχολείο από το οποίο μετακινείται ο εκπαιδευτικός μπορεί να καλυφθεί από άλλον εκπαιδευτικό της οικείας Διεύθυνσης.
Άρα η δυνατότητα διάθεσης εκπαιδευτικού της γενικής εκπαίδευσης στην Ειδική Αγωγή δεν είναι ανύπαρκτη.
Δεν είναι όμως ούτε αυτόματη ούτε ανεξέλεγκτη.
Όταν υπάρχει εγκεκριμένη Παράλληλη Στήριξη στο ίδιο σχολείο
Ακόμη πιο συγκεκριμένη είναι η τρίτη περίπτωση που περιγράφει η ίδια εγκύκλιος.
Εκπαιδευτικός που δεν συμπληρώνει το διδακτικό του ωράριο και υπηρετεί σε σχολική μονάδα όπου υπάρχουν εγκεκριμένα αιτήματα Παράλληλης Στήριξης μπορεί να συμπληρώσει το ωράριό του υποστηρίζοντας αυτούς τους μαθητές, εφόσον δεν έχει ήδη συμπληρωθεί ο αριθμός των ωρών υποστήριξης που έχει εγκριθεί.
Η εγκύκλιος θέτει μάλιστα συγκεκριμένους περιορισμούς: προβλέπει ότι ο συνολικός αριθμός των εκπαιδευτικών που υποστηρίζουν έναν μαθητή δεν μπορεί να υπερβαίνει τους τέσσερις, ενώ η ανάθεση γίνεται με απόφαση του οικείου Διευθυντή Πρωτοβάθμιας ή Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, μετά την προβλεπόμενη παιδαγωγική εισήγηση και έγκριση του Περιφερειακού Διευθυντή Εκπαίδευσης.
Επομένως, δεν ευσταθεί ως απόλυτη θέση ότι «ο ΔΙΠΕ ή ο ΔΙΔΕ δεν μπορεί ποτέ να τοποθετήσει εκπαιδευτικό της γενικής σε Παράλληλη Στήριξη».
Μπορεί να υπάρξει τέτοια ανάθεση, αλλά μόνο μέσα στο συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο και με τις προϋποθέσεις που αυτό θέτει.
Άλλο η βασική τοποθέτηση στην Παράλληλη και άλλο η συμπλήρωση ωραρίου
Εδώ βρίσκεται και η σημαντικότερη διάκριση.
Άλλο πράγμα είναι να τοποθετείται ένας εκπαιδευτικός οργανικά ή λειτουργικά στην Παράλληλη Στήριξη μέσω των κανονικών διαδικασιών της Ειδικής Αγωγής —μετάθεση, διορισμός, απόσπαση ή αναπλήρωση— και άλλο να βρίσκεται ήδη σε σχολείο της γενικής εκπαίδευσης και να του ανατίθενται ώρες Παράλληλης Στήριξης για συμπλήρωση του υποχρεωτικού του ωραρίου με βάση τις ειδικές διατάξεις για τα λειτουργικά κενά.
Οι δύο διαδικασίες δεν πρέπει να συγχέονται.
Η δεύτερη δεν ακυρώνει τον βασικό κανόνα της στελέχωσης της Ειδικής Αγωγής, αλλά λειτουργεί ως πρόσθετος μηχανισμός για περιπτώσεις στις οποίες εξακολουθούν να υπάρχουν πραγματικές λειτουργικές ανάγκες.
Το ίδιο το Υπουργείο έχει ορίσει μάλιστα σειρά προτεραιότητας για την κάλυψη αυτών των αναγκών: πρώτα ΣΜΕΑΕ, στη συνέχεια Τμήματα Ένταξης και έπειτα Παράλληλη Στήριξη.
Τι ισχύει για όσους υπηρετούν ήδη στην Παράλληλη Στήριξη
Ξεχωριστή περίπτωση προβλέπει η παράγραφος 3 του άρθρου 16 του ν. 3699/2008.
Εκπαιδευτικοί που ήδη υπηρετούν σε Τμήματα Ένταξης, προγράμματα πρώιμης παρέμβασης, διδασκαλία στο σπίτι ή Παράλληλη Στήριξη μπορούν, όταν δεν συμπληρώνουν το διδακτικό τους ωράριο, να προσφέρουν εκπαιδευτικό έργο σε μαθητές με αναπηρία ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και άλλων σχολείων. Η διάταξη αυτή τροποποιήθηκε εκ νέου το 2021, χωρίς να καταργείται η δυνατότητα συμπλήρωσης του ωραρίου σε άλλες ανάγκες ΕΑΕ.
Αυτό όμως αφορά εκπαιδευτικούς οι οποίοι βρίσκονται ήδη σε δομή ή πρόγραμμα Ειδικής Αγωγής και δεν είναι ταυτόσημο με την περίπτωση ενός εκπαιδευτικού της γενικής εκπαίδευσης που πρόκειται να διατεθεί για πρώτη φορά σε Παράλληλη Στήριξη.
Δεν αρκεί λοιπόν το «περισσεύει ωράριο»
Το συμπέρασμα είναι ότι καμία από τις δύο ακραίες ερμηνείες δεν αποδίδει σωστά τη νομοθεσία.
Δεν είναι σωστό να θεωρείται ότι ένας Διευθυντής Εκπαίδευσης μπορεί απλώς, χωρίς όρους και διαδικασία, να παίρνει οποιονδήποτε εκπαιδευτικό της γενικής που έχει λίγες ώρες διαθέσιμες και να τον στέλνει σε Παράλληλη Στήριξη.
Αλλά δεν είναι σωστό ούτε να υποστηρίζεται ότι η συμπλήρωση ωραρίου εκπαιδευτικού της γενικής στην Παράλληλη απαγορεύεται απολύτως.
Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει σχετική δυνατότητα όταν υπάρχουν λειτουργικές ανάγκες, όταν τηρούνται τα προβλεπόμενα προσόντα και η σειρά προτεραιότητας και όταν ακολουθείται η διοικητική διαδικασία που έχει καθορίσει το Υπουργείο.
Και αυτό είναι ίσως το κρίσιμο σημείο για κάθε συγκεκριμένη περίπτωση που εμφανίζεται σήμερα σε μια Διεύθυνση Εκπαίδευσης.
Το ερώτημα δεν πρέπει να είναι απλώς «μπορεί να γίνει;».
Το σωστό ερώτημα είναι:
Με ποια διάταξη έγινε, με ποια διαδικασία, με ποια προσόντα του εκπαιδευτικού, ύστερα από ποια πρόσκληση ή εισήγηση και με ποια διοικητική απόφαση;
Γιατί η Παράλληλη Στήριξη δεν αποτελεί μηχανισμό λογιστικής τακτοποίησης των πλεοναζουσών ωρών του προσωπικού.
Είναι εκπαιδευτική υποστήριξη παιδιών με συγκεκριμένες και αναγνωρισμένες ανάγκες, και κάθε τοποθέτηση οφείλει να υπηρετεί πρώτα αυτή την παιδαγωγική ανάγκη και ύστερα τη διαχείριση του υπηρεσιακού ωραρίου.
