Τι θα γινόταν αν κάθε σειρά ενός κειμένου άλλαζε κατεύθυνση; Η πρώτη να διαβάζεται από αριστερά προς τα δεξιά, η δεύτερη από δεξιά προς τα αριστερά και η τρίτη να επιστρέφει ξανά στην αρχική φορά;
Αυτό ακριβώς συνέβαινε με τη γραφή βουστροφηδόν, μια ιδιαίτερη τεχνική που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες και η οποία σήμερα μοιάζει σχεδόν… ακροβατική για το μάτι.
Γραφή που πήγαινε μπρος και πίσω
Στη βουστροφηδόν γραφή, οι γραμμές του κειμένου δεν ακολουθούσαν όλες την ίδια κατεύθυνση. Η πρώτη γραφόταν από αριστερά προς τα δεξιά, η επόμενη από δεξιά προς τα αριστερά, η τρίτη πάλι από αριστερά προς τα δεξιά και η διαδικασία συνεχιζόταν εναλλάξ.
Ο αναγνώστης έπρεπε, επομένως, να αλλάζει φορά σε κάθε σειρά, ακολουθώντας την πορεία του κειμένου όπως κάποιος που κινείται μπρος και πίσω.
Η εικόνα αυτή θύμιζε τον τρόπο με τον οποίο κινείται ένα βόδι όταν οργώνει ένα χωράφι: προχωρά σε ευθεία, στρίβει στην άκρη και επιστρέφει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Από αυτή την κίνηση προέκυψε και η ονομασία βουστροφηδόν.
Από πού βγήκε το όνομα
Η λέξη συνδέεται με τις αρχαίες λέξεις βους, δηλαδή βόδι, και στροφή. Περιγράφει, ουσιαστικά, μια γραφή που «στρίβει σαν το βόδι στο όργωμα».
Η τεχνική εμφανίζεται κυρίως σε επιγραφές της αρχαϊκής περιόδου, σε μια εποχή κατά την οποία δεν είχε ακόμη καθιερωθεί πλήρως η γραφή αποκλειστικά από αριστερά προς τα δεξιά.
Οι αρχαίοι γραφείς δοκίμαζαν διαφορετικούς τρόπους για να οργανώσουν το κείμενο, γεγονός που δείχνει ότι η κατεύθυνση της γραφής δεν ήταν πάντοτε αυτονόητη ή ενιαία.
Γιατί μας φαίνεται τόσο παράξενο σήμερα
Σήμερα έχουμε συνηθίσει να διαβάζουμε κάθε γραμμή με την ίδια φορά. Η βουστροφηδόν γραφή ανατρέπει αυτή τη συνήθεια και απαιτεί από τον αναγνώστη να «γυρίζει» μαζί με το κείμενο.
Γι’ αυτό και αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα της ιστορίας της γραφής. Δεν είναι απλώς μια παράξενη γλωσσική λεπτομέρεια, αλλά μια υπενθύμιση ότι ο τρόπος με τον οποίο γράφουμε και διαβάζουμε σήμερα διαμορφώθηκε σταδιακά.
Η βουστροφηδόν μπορεί να εγκαταλείφθηκε στην πορεία, όμως παραμένει ένα εντυπωσιακό ίχνος της δημιουργικότητας των αρχαίων πολιτισμών.
Με λίγα λόγια, οι αρχαίοι δεν έγραφαν πάντα ευθεία. Κάποιες φορές έγραφαν όπως όργωνε το βόδι: μπροστά, στροφή και πάλι πίσω.
