Το κουδούνι μπορεί να χτυπά στις 14:00, όμως για πολλούς εκπαιδευτικούς η σχολική ημέρα δεν τελειώνει εκεί. Συνεδριάσεις που παρατείνονται, κενά συναδέλφων που πρέπει να καλυφθούν και διαρκείς απαιτήσεις από τη διοίκηση και τους γονείς συνθέτουν μια καθημερινότητα όπου το εργασιακό ωράριο μοιάζει συχνά… ελαστικό.
Πόσες φορές έχει συμβεί να έχουν φύγει οι μαθητές και να καλείται ο Σύλλογος Διδασκόντων σε «έκτακτη» συνεδρίαση; Πόσες φορές ένας εκπαιδευτικός έχει αναλάβει να κρατήσει μαθητές στην τάξη ή να καλύψει απουσία συναδέλφου, ώστε να μη μείνουν παιδιά χωρίς επίβλεψη;
Για πολλούς εκπαιδευτικούς, αυτές οι πρακτικές δεν αποτελούν εξαίρεση, αλλά μέρος της καθημερινότητας. Το σχολείο καλείται να λειτουργήσει με ελλείψεις προσωπικού, με αποτέλεσμα το βάρος να μεταφέρεται συχνά στις πλάτες εκείνων που βρίσκονται ήδη μέσα στην τάξη.
Όταν το ωράριο αντιμετωπίζεται σαν… λάστιχο
Η νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένα όρια για το εργασιακό ωράριο και τη λειτουργία των σχολικών μονάδων. Οι συνεδριάσεις των εκπαιδευτικών πραγματοποιούνται εντός του εργασιακού τους χρόνου, ενώ η απασχόληση μαθητών σε περίπτωση απουσίας εκπαιδευτικού αποτελεί διδακτικό έργο.
Στην πράξη, όμως, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου:
οι συνεδριάσεις συνεχίζονται μέχρι αργά το απόγευμα,
οι εκπαιδευτικοί αισθάνονται ότι πρέπει να «βοηθήσουν» σε κάθε κενό,
οι γονείς ζητούν ενημέρωση σε ώρες εκτός εργασιακού ωραρίου,
η καλή θέληση μετατρέπεται σταδιακά σε άτυπη υποχρέωση.
Έτσι δημιουργείται η αντίληψη ότι το ωράριο μπορεί να παρατείνεται ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής. Μια αντίληψη που μπορεί να εξυπηρετεί τη διοίκηση, αλλά επιβαρύνει καθημερινά τους εκπαιδευτικούς.
Η «εθελοντική» προσφορά που γίνεται υποχρέωση
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η λειτουργία του σχολείου στηρίζεται διαρκώς στον εθελοντισμό. Ο εκπαιδευτικός που προσφέρεται να καλύψει ένα κενό, να παραμείνει λίγο περισσότερο ή να αναλάβει μια επιπλέον εργασία παρουσιάζεται συχνά ως «συνεργάσιμος».
Αντίθετα, όποιος ζητά να τηρηθεί το ωράριό του κινδυνεύει να χαρακτηριστεί δύσκολος, αδιάφορος ή μη συνεργάσιμος.
Με αυτόν τον τρόπο, η εξαίρεση γίνεται συνήθεια και η συνήθεια μετατρέπεται σε κανόνα. Η υπέρβαση του ωραρίου παύει να αντιμετωπίζεται ως κάτι έκτακτο και αρχίζει να θεωρείται αυτονόητη υποχρέωση.
Ο εκπαιδευτικός δεν είναι «πολυεργαλείο»
Στη σύγχρονη σχολική πραγματικότητα, ο εκπαιδευτικός καλείται συχνά να κάνει πολύ περισσότερα από το βασικό του έργο. Εκτός από τη διδασκαλία, αναλαμβάνει ρόλους γραμματέα, κοινωνικού λειτουργού, ψυχολόγου, διοικητικού υπαλλήλου και οργανωτή εκδηλώσεων.
Όλα αυτά προστίθενται σε ένα ήδη απαιτητικό πρόγραμμα και πολλές φορές πραγματοποιούνται χωρίς επαρκή χρόνο, χωρίς υποστήριξη και χωρίς ουσιαστική αναγνώριση.
Ωστόσο, η εκπαιδευτική εργασία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια ατελείωτη λίστα υποχρεώσεων. Το σχολείο δεν είναι χώρος όπου ο εκπαιδευτικός πρέπει να παραμένει επ’ αόριστον, επειδή «κάπως πρέπει να βγει το πρόγραμμα».
Τι ισχύει για την παραμονή στο σχολείο
Σύμφωνα με τη νομολογία που επικαλείται το σχετικό κείμενο, όταν δεν υπάρχει ρητή ανάθεση διοικητικού έργου, ο εκπαιδευτικός αποχωρεί μετά την ολοκλήρωση του διδακτικού και εργασιακού του χρόνου. Η παραμονή του δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητη ούτε να επιβάλλεται με άτυπες πιέσεις.
Το ίδιο ισχύει και για τις συνεδριάσεις: δεν μπορούν να μετατρέπονται σε υποχρεωτική παραμονή πέρα από το προβλεπόμενο ωράριο.
Η τήρηση του εργασιακού χρόνου δεν αποτελεί έλλειψη διάθεσης για συνεργασία. Είναι ζήτημα σεβασμού στον εκπαιδευτικό και στο έργο του.
Γιατί ένα σχολείο που λειτουργεί διαρκώς με υπερεργασία, πρόχειρες λύσεις και προσωπικές «θυσίες» δεν μπορεί να προσφέρει μακροπρόθεσμα ούτε στους εκπαιδευτικούς ούτε στους μαθητές όσα πραγματικά δικαιούνται.
