Ενώ στα ελληνικά σχολεία η «συμπερίληψη» συχνά μεταφράζεται στη λογική του «κάτσε έξω χωρίς απουσία», η Ιαπωνία εφαρμόζει εδώ και δεκαετίες ριζοσπαστικές λύσεις για το φαινόμενο του futoko (school refusal).
Πρόκειται για παιδιά που, για ψυχολογικούς, κοινωνικούς ή συναισθηματικούς λόγους, δεν μπορούν να ζήσουν μέσα στο παραδοσιακό σχολικό περιβάλλον. Το ζήτημα παρουσιάζει σε βίντεό του ο εκπαιδευτικός ερευνητής Κώστας Θεριανός, ο οποίος αναφέρεται στην ιαπωνική προσέγγιση και στις εναλλακτικές μορφές εκπαίδευσης που έχουν δημιουργηθεί για αυτά τα παιδιά.
Τι είναι το «futoko» στα σχολεία της Ιαπωνίας
«Στην Ιαπωνία υπάρχει μία λέξη φουτόκο. Η αντίστοιχη αγγλική είναι το school refusal και αντίστοιχη ελληνική δεν υπάρχει. Ας το πούμε, είναι οι αρνητές του σχολείου», αναφέρει ο Κώστας Θεριανός. Όπως εξηγεί, πρόκειται για παιδιά «τα οποία δεν θέλουν να πάνε στο σχολείο. Για ψυχολογικούς λόγους, για κοινωνικούς λόγους, για συναισθηματικούς λόγους. Δεν μπορούν να ζήσουνε μέσα στο σχολείο», σημειώνει.
Το φαινόμενο έχει πάρει σημαντικές διαστάσεις στην Ιαπωνία, προκαλώντας παράλληλα συζήτηση για το κατά πόσο η σχολική άρνηση αποτελεί αποκλειστικά πρόβλημα του μαθητή ή αν συνδέεται και με τον τρόπο λειτουργίας του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήματος.
Αντί η απάντηση να περιοριστεί στην προσπάθεια να επιστρέψει το παιδί στο ίδιο ακριβώς σχολικό πλαίσιο, στην Ιαπωνία δημιουργήθηκαν διαφορετικά εκπαιδευτικά σχήματα, είτε μέσα στα σχολεία είτε σε άλλες σχολικές δομές. «Και τι κάνει η Ιαπωνία εδώ και 35 χρόνια για αυτά τα παιδιά; Αντί να αφήνει παιδιά και οι καθηγητές να υποφέρουνε μέσα στα σχολεία, έχει φτιάξει ειδικά σχήματα αγωγής είτε μέσα στο σχολείο είτε σε άλλα σχολεία στα οποία πηγαίνουν τα παιδιά αυτά και κάνουν το αναλυτικό πρόγραμμα με διαφορετικές μεθόδους», αναφέρει ο εκπαιδευτικός ερευνητής.
Η βασική λογική είναι ότι το παιδί δεν αντιμετωπίζεται ως «πρόβλημα» που πρέπει απλώς να επιστρέψει στο υπάρχον μοντέλο, αλλά δημιουργούνται περισσότερες επιλογές μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Οι διαφορετικές μέθοδοι δεν περιορίζονται μόνο στον τρόπο διδασκαλίας.
Σύμφωνα με τον Κώστα Θεριανό, τα συγκεκριμένα εκπαιδευτικά σχήματα μπορούν να περιλαμβάνουν πολλές ώρες εκτός της παραδοσιακής τάξης, αλλά και δραστηριότητες που δίνουν στα παιδιά έναν διαφορετικό τρόπο να συμμετέχουν στη σχολική ζωή.
«Με πολλές ώρες έξω από την τάξη, με την άδεια να δημιουργήσουν μουσικά συγκροτήματα, ορισμένα έχουν ακόμα την άδεια και να φέρουνε τα κατοικίδια τους ζώα στο σχολείο να τα περιποιούνται με τα άλλα παιδιά», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Πρόκειται για πρακτικές που διαφοροποιούν την καθημερινότητα των μαθητών και επιχειρούν να δημιουργήσουν ένα σχολικό περιβάλλον στο οποίο μπορούν να συμμετέχουν χωρίς να βιώνουν την ίδια πίεση που τους οδήγησε στην άρνηση του σχολείου.
«Δεν λύνονται με διαγνώσεις, ποινές ή απειλές»
Για τον Κώστα Θεριανό, το παράδειγμα της Ιαπωνίας δείχνει την ανάγκη να αναζητηθούν περισσότερες λύσεις μέσα στο δημόσιο σχολείο και να υπάρξουν διαφορετικές μορφές εκπαιδευτικής συμμετοχής. «Βλέπουμε λοιπόν ότι η Ιαπωνία προσπαθεί να δει μπροστά», αναφέρει, υποστηρίζοντας ότι τέτοιου είδους προβλήματα δεν αντιμετωπίζονται με μία μόνο μέθοδο.
«Όλα αυτά τα προβλήματα δεν λύνονται με διαγνώσεις που στο τέλος του σχολείου δεν εφαρμόζεται, ούτε με ποινές ούτε με φωνές ούτε με απειλές», καταλήγει.
Δείτε το βίντεο του Κώστα Θεριανού:
