Ένα βαθύ δομικό παράδοξο αποκαλύπτει η μελέτη της Eurobank για το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα: Ενώ η χώρα διαθέτει το υψηλότερο ποσοστό φοιτητών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την ίδια στιγμή καταγράφει τη χαμηλότερη συνολική κρατική χρηματοδότηση.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη σοβαρή υποχρηματοδότηση της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, την απαξίωση του δημόσιου σχολείου και τη διαφυγή εξειδικευμένου δυναμικού στο εξωτερικό (brain drain).
Τα αριθμητικά δεδομένα της μελέτης
Η σύγκριση των δεικτών μεταξύ Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτυπώνει ξεκάθαρα την απόκλιση στην κατανομή των πόρων και τη φοιτητική κάλυψη. Συγκεκριμένα, η συνολική κρατική δαπάνη για την παιδεία στην Ελλάδα διαμορφώνεται στο 4,1% του ΑΕΠ, τη στιγμή που ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση φτάνει το 4,8%.
Παράλληλα, το 55,7% των νέων ηλικίας 20 ετών στην Ελλάδα φοιτούν σε ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από το αντίστοιχο ευρωπαϊκό που βρίσκεται στο 33,1%. Όσον αφορά τις δαπάνες για την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, το ελληνικό κράτος επενδύει μόλις το 3,1% του ΑΕΠ, έναντι 4,0% στην Ε.Ε. Αντίθετα, η τριτοβάθμια εκπαίδευση απορροφά το 1,0% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, έναντι 0,8% στον μέσο ευρωπαϊκό όρο, με το 5,5% μόλις των συνολικών δαπανών των ΑΕΙ να κατευθύνεται σε υποδομές, έρευνα και φοιτητική μέριμνα.
Πού κατευθύνονται οι πόροι και ποια είναι τα προβλήματα
Αν και η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση απορροφά τη μερίδα του λέοντος των διαθέσιμων κονδυλίων, η κατανομή τους εμφανίζει σημαντικές στρεβλώσεις:
- Μισθολογικό Κόστος: Το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων κατευθύνεται σε μισθούς εκπαιδευτικών και προσωπικού.
- Έλλειμμα Υποδομών: Μόλις το 5,5% των δαπανών καλύπτει υποτροφίες, σίτιση, στέγαση, κτιριακά έργα και εξοπλισμό.
- Απαξίωση Σχολείων: Το χρηματοδοτικό κενό στην υποχρεωτική εκπαίδευση οδηγεί τις οικογένειες στη λύση των ιδιωτικών φροντιστηρίων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, η άνοδος των εισακτέων συνοδεύτηκε από κατακόρυφη αύξηση των ανώτερων τίτλων σπουδών:
- Πρωτοετείς φοιτητές: Άνω των 75.000 ετησίως (2001–2023).
- Μεταπτυχιακοί φοιτητές: Υπερ-οκταπλασιάστηκαν, φτάνοντας τους 106.800.
- Διδακτορικοί φοιτητές: Σχεδόν τριπλασιάστηκαν, φτάνοντας τους 33.700.
Την ίδια στιγμή, η παραγωγικότητα στην Ελλάδα βρίσκεται στο 56,2% του μέσου όρου της Ε.Ε., ενώ η εγχώρια παραγωγή αναζητά κυρίως ανειδίκευτο προσωπικό. Η αδυναμία απορρόφησης του επιστημονικού δυναμικού οδηγεί αναπόφευκτα στην αναζήτηση εργασίας στο εξωτερικό.
