Συχνά μιλάμε για τον «χαρισματικό εκπαιδευτικό», σαν η καλή διδασκαλία να είναι ζήτημα προσωπικότητας ή ταλέντου. Όμως η αποτελεσματική διδασκαλία δεν είναι έμφυτο χάρισμα. Είναι ένα σύνολο γνώσεων και δεξιοτήτων που καλλιεργούνται.
Η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών έχει, επομένως, τρεις βασικές αποστολές: να τους βοηθήσει να κατανοήσουν τι σημαίνει αποτελεσματική διδασκαλία, να αναπτύξουν τις απαραίτητες δεξιότητες διαχείρισης της τάξης και, κυρίως, να μπορούν να αναστοχάζονται κριτικά πάνω στη δουλειά τους. Τι λειτούργησε; Τι δεν λειτούργησε; Για ποιους μαθητές και γιατί;
Πριν γίνει εκπαιδευτικός, υπήρξε μαθητής
Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η κλασική παρατήρηση του Dan Lortie στο βιβλίο του Schoolteacher. Ο μελλοντικός εκπαιδευτικός έχει περάσει, πριν ακόμη σπουδάσει παιδαγωγικά, χιλιάδες ώρες παρατηρώντας τους δικούς του εκπαιδευτικούς. Πρόκειται για αυτό που ο Lortie ονόμασε «apprenticeship of observation» – μαθητεία μέσω της παρατήρησης.
Ο νέος εκπαιδευτικός, λοιπόν, δεν μπαίνει στην τάξη ως «λευκό χαρτί». Έχει ήδη διαμορφώσει αντιλήψεις για το τι σημαίνει διδάσκω, πώς οργανώνεται ένα μάθημα και τι κάνει έναν εκπαιδευτικό «καλό». Ως μαθητής, όμως, έβλεπε τι έκανε ο εκπαιδευτικός, όχι πάντα γιατί το έκανε. Γι’ αυτό η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών πρέπει να τους βοηθά να εξετάζουν και, όπου χρειάζεται, να αναθεωρούν όσα έχουν ήδη μάθει ως μαθητές.
Τρεις οπτικές για τη διδασκαλία
Η αποτελεσματική διδασκαλία χρειάζεται να εξετάζεται από τρεις πλευρές: του εκπαιδευτικού, του μαθητή και της μαθησιακής δραστηριότητας.
Τι πιστεύει ο εκπαιδευτικός ότι λειτουργεί; Τι κινητοποιεί τον μαθητή και πώς αντιλαμβάνεται ο ίδιος το μάθημα; Και κατά πόσο η δραστηριότητα που επιλέγεται ανταποκρίνεται στους συγκεκριμένους μαθητές και στον συγκεκριμένο μαθησιακό στόχο;
Ένα project, μια ομαδική εργασία, μια ψηφιακή εφαρμογή ή μια διάλεξη δεν είναι από μόνα τους ούτε αποτελεσματικά ούτε αναποτελεσματικά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι θέλουμε να μάθουν οι μαθητές, ποιοι είναι οι μαθητές και πώς χρησιμοποιούμε κάθε μέθοδο.
Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται τους συναδέλφους του
Ο Lortie ανέδειξε και μια ακόμη κρίσιμη διάσταση: την απομόνωση της εργασίας του εκπαιδευτικού. Η παραδοσιακή σχολική οργάνωση θέλει τον εκπαιδευτικό να κλείνει την πόρτα της τάξης του και να αντιμετωπίζει μόνος του τα προβλήματα της διδασκαλίας.
Έτσι δημιουργείται μια κουλτούρα ατομισμού: ο καθένας προετοιμάζει μόνος του το μάθημα, αντιμετωπίζει μόνος του τις δυσκολίες και ανακαλύπτει μόνος του τι λειτουργεί.
Η υπέρβαση αυτής της κουλτούρας απαιτεί συνεργασία: κοινό σχεδιασμό, ανταλλαγή εμπειριών και υλικού, παρατήρηση μαθημάτων, συνδιδασκαλία και συζήτηση πάνω στα πραγματικά προβλήματα της τάξης.
Και η συνεργασία δεν αφορά μόνο τη βελτίωση της διδασκαλίας. Τα περισσότερα προβλήματα που εμφανίζονται καθημερινά σε ένα σχολείο δεν μπορούν να λυθούν από έναν εκπαιδευτικό μόνο του. Προβλήματα συμπεριφοράς, μαθησιακές δυσκολίες, συγκρούσεις μεταξύ μαθητών, σχέσεις με τις οικογένειες, απουσίες, σχολικός εκφοβισμός απαιτούν κοινή στάση, ανταλλαγή πληροφοριών και συντονισμένη παρέμβαση. Το σχολείο δεν είναι άθροισμα απομονωμένων τάξεων. Είναι κοινότητα.
Γιατί τα περισσότερα χρόνια υπηρεσίας δεν οδηγούν αυτομάτως σε καλύτερη διδασκαλία. Η εμπειρία γίνεται επαγγελματική γνώση όταν συνοδεύεται από αναστοχασμό, συζήτηση και συνεργασία.
Γι’ αυτό δεν χρειαζόμαστε μόνο περισσότερες επιμορφώσεις και «καλές πρακτικές». Χρειαζόμαστε σχολεία που δίνουν στους εκπαιδευτικούς χρόνο και δυνατότητα να συνεργάζονται και να μαθαίνουν ο ένας από τον άλλο.
Γιατί κανείς δεν μαθαίνει να διδάσκει μόνος του. Και κανένα σχολείο δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματά του αν ο καθένας προσπαθεί να τα λύσει μόνος του. Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται τους συναδέλφους του.
