Στο σύγχρονο σχολείο έχει αρχίσει να διαμορφώνεται μια παράξενη αντίληψη για το τι θεωρείται σημαντικό εκπαιδευτικό έργο. Όσο περισσότερο μια δραστηριότητα μπορεί να παρουσιαστεί, να φωτογραφηθεί, να αναρτηθεί σε μια ιστοσελίδα ή να ενταχθεί σε έναν απολογισμό, τόσο μεγαλύτερη αξία φαίνεται να αποκτά.
Αντίθετα, το μάθημα, δηλαδή η ίδια η καρδιά της εκπαιδευτικής διαδικασίας, κινδυνεύει πολλές φορές να περνά σχεδόν απαρατήρητο.
Ένας εκπαιδευτικός μπορεί να πραγματοποιήσει μια εξαιρετική διδασκαλία, να κρατήσει το ενδιαφέρον μιας δύσκολης τάξης, να κάνει τους μαθητές να κατανοήσουν κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή τους φαινόταν ακατανόητο και να δημιουργήσει μια πραγματική σχέση με το γνωστικό του αντικείμενο.
Κανείς όμως δεν θα το δει.
Δεν θα υπάρχει απαραίτητα φωτογραφία, βίντεο, αφίσα ή «παραδοτέο».
Και ίσως αυτή ακριβώς να είναι η μεγάλη αδικία της σημερινής εκπαιδευτικής κουλτούρας: το σημαντικότερο έργο του εκπαιδευτικού είναι συχνά το λιγότερο ορατό.
Το σχολείο της προβολής
Τα τελευταία χρόνια το σχολείο έχει γεμίσει δράσεις. Περιβαλλοντικά προγράμματα, πολιτιστικές εκδηλώσεις, ψηφιακές δραστηριότητες, ευρωπαϊκά προγράμματα, παρουσιάσεις, εκπαιδευτικά παιχνίδια, επισκέψεις, συνεργασίες, ημερίδες και διαγωνισμοί.
Και φυσικά πολλά από αυτά είναι πολύτιμα.
Ένα σχολείο δεν πρέπει να είναι κλεισμένο στους τέσσερις τοίχους μιας αίθουσας. Πρέπει να ανοίγεται στην κοινωνία, στον πολιτισμό, στην επιστήμη και στις νέες τεχνολογίες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν δημιουργείται σιωπηρά η εντύπωση ότι αυτά αποτελούν το πραγματικά σημαντικό εκπαιδευτικό έργο και ότι η καθημερινή διδασκαλία είναι κάτι αυτονόητο, σχεδόν δεύτερης κατηγορίας.
Ο εκπαιδευτικός που οργανώνει μια εκδήλωση αφήνει πίσω του ένα αποτέλεσμα που φαίνεται.
Ο εκπαιδευτικός που καταφέρνει να εξηγήσει σε έναν μαθητή μια δύσκολη έννοια αφήνει πίσω του κάτι πολύ σημαντικότερο, αλλά αόρατο.
Και στην εποχή μας υπάρχει ένας μεγάλος πειρασμός: να θεωρούμε σημαντικό κυρίως ό,τι μπορεί να παρουσιαστεί.
Η παιδαγωγική όμως δεν είναι Instagram
Η μάθηση δεν φωτογραφίζεται εύκολα.
Δεν μπορεί κανείς να αποτυπώσει σε μια φωτογραφία τη στιγμή που ένας μαθητής καταλαβαίνει για πρώτη φορά μια μαθηματική έννοια.
Δεν μπορεί να καταγράψει σε ένα βίντεο την εσωτερική μεταβολή ενός παιδιού που για πρώτη φορά τολμά να σηκώσει το χέρι του.
Δεν μπορεί να βάλει σε έναν πίνακα δεδομένων τη στιγμή που ένας έφηβος ανακαλύπτει ότι τελικά αγαπά την Ιστορία, τη Λογοτεχνία ή τη Φυσική.
Και όμως αυτές ακριβώς οι στιγμές είναι το σχολείο.
Μπορεί ένας καθηγητής να μην έχει οργανώσει καμία θεαματική δράση ολόκληρη τη χρονιά και παρ' όλα αυτά να έχει αλλάξει τον τρόπο που σκέφτονται δεκάδες μαθητές.
Μπορεί επίσης κάποιος άλλος να έχει συμμετάσχει σε πολλά προγράμματα, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι το καθημερινό του μάθημα έχει αντίστοιχη ποιότητα.
Δεν υπάρχει εδώ καμία ανάγκη αντιπαράθεσης.
Υπάρχει όμως ανάγκη να θυμηθούμε ποιο είναι το βασικό.
Ο «παλαιού τύπου» καθηγητής που ακόμη καθηλώνει μια τάξη
Συχνά αντιμετωπίζουμε με μια ελαφρά ειρωνεία τον εκπαιδευτικό που δεν χρησιμοποιεί συνεχώς ψηφιακά εργαλεία.
Τον αποκαλούμε «παλαιού τύπου».
Μπορεί πράγματι να μην είναι εξοικειωμένος με κάθε νέα εφαρμογή. Μπορεί να μην δημιουργεί ψηφιακά παιχνίδια ή πολύχρωμες παρουσιάσεις.
Μπορεί όμως να γνωρίζει τόσο καλά το αντικείμενό του και να διαθέτει τέτοια δύναμη λόγου ώστε να μπαίνει στην αίθουσα και να καταφέρνει κάτι που καμία τεχνολογία από μόνη της δεν μπορεί να πετύχει: να κάνει τους μαθητές να θέλουν να ακούσουν.
Ένας φιλόλογος που αφηγείται με πάθος την «Αντιγόνη» μπορεί να συγκινήσει περισσότερο από οποιαδήποτε ψηφιακή εφαρμογή.
Ένας ιστορικός που εξηγεί τα γεγονότα συνδέοντάς τα με ανθρώπινες ιστορίες μπορεί να κάνει τους μαθητές να αισθανθούν ότι η Ιστορία δεν είναι ημερομηνίες αλλά ζωή.
Ένας μαθηματικός που έχει το χάρισμα να κάνει το δύσκολο απλό μπορεί να αλλάξει για πάντα τη σχέση ενός παιδιού με τα Μαθηματικά.
Και όλα αυτά μπορεί να γίνουν με έναν πίνακα και έναν μαρκαδόρο.
Δεν είναι τεχνολογική υστέρηση.
Είναι διδασκαλία.
Η τεχνολογία είναι εργαλείο, όχι απόδειξη ποιότητας
Ένα ακόμη λάθος είναι η ταύτιση της χρήσης τεχνολογίας με την εκπαιδευτική καινοτομία.
Ένα ψηφιακό παιχνίδι μπορεί να είναι εξαιρετικό.
Μπορεί όμως και να είναι απλώς ένα παιχνίδι.
Μια παρουσίαση μπορεί να βοηθήσει πολύ στην κατανόηση ενός δύσκολου θέματος.
Μπορεί όμως επίσης να γεμίσει την οθόνη με εικόνες, κινούμενα γραφικά και εφέ χωρίς ο μαθητής στο τέλος να έχει κατανοήσει τίποτε περισσότερο.
Η εκπαιδευτική αξία δεν βρίσκεται στο μέσο.
Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται.
Ένα απλό ερώτημα που θέτει ένας εκπαιδευτικός την κατάλληλη στιγμή μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη μαθησιακή αξία από μια ολόκληρη ψηφιακή εφαρμογή.
Όπως και μία συζήτηση δέκα λεπτών μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερη από μια ώρα «διαδραστικών δραστηριοτήτων».
Το ζητούμενο δεν είναι αν χρησιμοποιήθηκε υπολογιστής.
Το ζητούμενο είναι αν έγινε σκέψη.
Το μεγάλο μάθημα δεν αφήνει πάντοτε φωτογραφίες
Ίσως τελικά χρειάζεται να ξανασκεφτούμε τι ακριβώς σημαίνει «καλός εκπαιδευτικός».
Δεν είναι απαραίτητα εκείνος που φαίνεται περισσότερο.
Δεν είναι εκείνος που έχει τις περισσότερες δράσεις στο βιογραφικό του.
Δεν είναι ούτε εκείνος που χρησιμοποιεί περισσότερες εφαρμογές.
Καλός εκπαιδευτικός είναι πρωτίστως εκείνος που μπορεί να δημιουργήσει μέσα στην αίθουσα μια στιγμή πραγματικής μάθησης.
Εκείνος που γνωρίζει.
Που εξηγεί.
Που ακούει.
Που προκαλεί ερωτήματα.
Που καταλαβαίνει πότε ένας μαθητής δυσκολεύεται και βρίσκει έναν διαφορετικό τρόπο να τον πλησιάσει.
Που κάνει ένα παιδί να φύγει από την τάξη γνωρίζοντας κάτι περισσότερο από όταν μπήκε.
Αυτό είναι το θεμελιώδες εκπαιδευτικό έργο.
Όλα τα υπόλοιπα μπορούν να το ενισχύσουν.
Δεν μπορούν όμως να το αντικαταστήσουν.
Το σχολείο χρειάζεται φυσικά δράσεις, προγράμματα, τεχνολογία και άνοιγμα στην κοινωνία.
Χρειάζεται όμως πάνω απ' όλα να θυμάται γιατί υπάρχει.
Δεν υπάρχει για να παράγει φωτογραφίες, αναρτήσεις και παρουσιάσεις.
Υπάρχει για να μορφώνει.
Και ίσως η πιο ουσιαστική παιδαγωγική στιγμή μιας ολόκληρης σχολικής χρονιάς να μην αναρτηθεί ποτέ πουθενά.
Να είναι απλώς μια στιγμή μέσα σε μια αίθουσα, όταν ένας μαθητής κοιτάζει τον καθηγητή του και λέει:
«Τώρα κατάλαβα».
Αν έχει συμβεί αυτό, τότε έχει συμβεί κάτι πολύ πιο σημαντικό από μια εντυπωσιακή δράση.
Έχει γίνει μάθημα.
