Η επιστροφή στα θρανία δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση – και όχι μόνο για τα παιδιά. Μετά από εβδομάδες χαλαρού προγράμματος, ξενυχτιού, παιχνιδιού και διακοπών, η οικογένεια καλείται ξαφνικά να ξαναμπεί σε ρυθμούς σχολείου: πρωινό ξύπνημα, τσάντες, μαθήματα, υποχρεώσεις, δραστηριότητες και ένα πρόγραμμα που απαιτεί οργάνωση.
Για πολλά παιδιά, η μετάβαση από την ανεμελιά του καλοκαιριού στην καθημερινότητα του σχολείου χρειάζεται χρόνο. Κι ενώ οι γονείς προσπαθούν να κάνουν τα πάντα σωστά, ορισμένες καθημερινές αντιδράσεις μπορεί άθελά τους να ενισχύσουν το άγχος και να κάνουν την προσαρμογή ακόμη δυσκολότερη.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να μετατραπεί το σπίτι σε «στρατόπεδο» από την πρώτη κιόλας ημέρα. Είναι να δημιουργηθεί σταδιακά μια σταθερή, ήρεμη ρουτίνα που θα βοηθήσει το παιδί να ξαναβρεί τον ρυθμό του.
1. Μην περιμένεις να προσαρμοστεί από την πρώτη μέρα
«Από αύριο θα κοιμάσαι νωρίς και θα ξυπνάς στην ώρα σου». Ακούγεται λογικό, στην πράξη όμως η αλλαγή δεν γίνεται πάντα από τη μια μέρα στην άλλη.
Κατά τη διάρκεια των διακοπών, το ωράριο ύπνου συνήθως μετατοπίζεται, τα γεύματα γίνονται σε διαφορετικές ώρες και ο ελεύθερος χρόνος αυξάνεται σημαντικά. Είναι επομένως φυσιολογικό ένα παιδί να χρειαστεί μερικές ημέρες μέχρι να προσαρμοστεί ξανά στο σχολικό πρόγραμμα. Αν δυσκολεύεται να κοιμηθεί νωρίς ή ξυπνά κουρασμένο τις πρώτες ημέρες, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα. Η σταδιακή προσαρμογή είναι πολύ πιο αποτελεσματική από την πίεση.
2. Μην του μεταφέρεις το δικό σου άγχος
«Έβαλες όλα τα βιβλία;»
«Μην ξεχάσεις την τσάντα!»
«Τι ώρα θα φύγουμε;»
«Πρόλαβες να ετοιμαστείς;»
«Βιάσου, θα αργήσουμε!»
Όταν το πρωινό γεμίζει με συνεχείς υπενθυμίσεις και προειδοποιήσεις, το παιδί μπορεί να αρχίσει να αντιλαμβάνεται το σχολείο ως μια καθημερινότητα γεμάτη άγχος, υποχρεώσεις και φόβο μήπως κάνει κάποιο λάθος.
Φυσικά, οι γονείς θέλουν όλα να είναι στην εντέλεια. Όμως ένα ήρεμο πρωινό μπορεί να βοηθήσει περισσότερο από δέκα υπενθυμίσεις.
Η ψυχραιμία του γονιού λειτουργεί συχνά σαν «βαρόμετρο» και για το παιδί.
3. Μην παρουσιάζεις το σχολείο σαν τιμωρία για το τέλος των διακοπών
«Τώρα τελείωσαν τα παιχνίδια».Φράσεις που μπορεί να λέγονται αστειευόμενα, είναι πιθανό να δημιουργήσουν στο παιδί έναν αρνητικό συνειρμό για την επιστροφή στο σχολείο.
Το σχολείο δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί ως το τέλος της διασκέδασης, αλλά ως μια νέα καθημερινότητα που περιλαμβάνει και ευχάριστες στιγμές.
Οι φίλοι, το παιχνίδι στο διάλειμμα, οι αγαπημένες δραστηριότητες, οι εκπαιδευτικοί και όλα όσα το παιδί περιμένει με χαρά μπορούν να γίνουν μέρος της συζήτησης.
Μερικές φορές χρειάζεται απλώς να θυμηθεί και το ίδιο το παιδί τι του αρέσει στο σχολείο.
4. Κόψε τις συγκρίσεις με τα άλλα παιδιά
«Ο Γιώργος έχει ήδη ετοιμάσει την τσάντα του».
«Η Μαρία διαβάζει μόνη της».
«Εσύ γιατί δυσκολεύεσαι τόσο;»
Οι συγκρίσεις σπάνια λειτουργούν υπέρ του παιδιού. Αντί να το κινητοποιήσουν, μπορεί να το κάνουν να αισθανθεί ανεπαρκές ή ότι δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των γονιών του.
Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό, τις δικές του δυσκολίες και τις δικές του ανάγκες. Πολύ πιο χρήσιμο είναι να παρατηρείς τη δική του πρόοδο και να αναγνωρίζεις κάθε μικρό βήμα προς την αυτονομία. Το «τα κατάφερες μόνος σου» έχει πολύ μεγαλύτερη αξία από το «δες τι κάνει ο άλλος».
5. Μην φορτώσεις από την πρώτη εβδομάδα το πρόγραμμα
Με το που ανοίγουν τα σχολεία, επιστρέφουν συχνά όλα μαζί: αγγλικά, ξένες γλώσσες, ποδόσφαιρο, μπαλέτο, μουσική, κολύμβηση και κάθε άλλη δραστηριότητα.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένα πρόγραμμα τόσο γεμάτο, ώστε να μην περισσεύει σχεδόν καθόλου χρόνος για το ίδιο το παιδί.
Οι δραστηριότητες είναι σημαντικές και μπορούν να προσφέρουν χαρά, δημιουργικότητα και κοινωνικοποίηση. Το παιδί, όμως, χρειάζεται επίσης χρόνο για ξεκούραση, ελεύθερο παιχνίδι και απλώς… να μην κάνει τίποτα.
Ιδιαίτερα τις πρώτες εβδομάδες, λίγος επιπλέον «αέρας» στο πρόγραμμα μπορεί να κάνει την επιστροφή πολύ πιο ομαλή.
6. Μην προσπερνάς τα παράπονά του
«Δεν θέλω να πάω σχολείο».
«Με πονάει η κοιλιά μου όταν σκέφτομαι το σχολείο».
«Μη φύγεις όταν με αφήσεις».
Οι φράσεις αυτές δεν πρέπει να απορρίπτονται αμέσως ως «καπρίτσια» ή προσπάθεια αποφυγής του σχολείου. Μπορεί να πρόκειται απλώς για μια φυσιολογική δυσκολία προσαρμογής. Μπορεί όμως πίσω από αυτά τα λόγια να υπάρχει ένας συγκεκριμένος φόβος, μια ανησυχία ή κάτι που έχει συμβεί στο σχολικό περιβάλλον.
Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι να ακούσεις. Χωρίς διακοπές, χωρίς ειρωνεία και χωρίς να μειώνεις αυτό που αισθάνεται το παιδί. Ένα απλό «θέλεις να μου πεις τι σε φοβίζει;» μπορεί να ανοίξει μια πολύ σημαντική συζήτηση.
7. Μην κάνεις τα πάντα εσύ
Οι γονείς έχουν συχνά την ανάγκη να προλάβουν κάθε πιθανό πρόβλημα. Να ετοιμάσουν την τσάντα, να βάλουν τα βιβλία στη θέση τους, να ελέγξουν τα πάντα και να θυμίσουν στο παιδί κάθε υποχρέωση.
Όμως η επιστροφή στο σχολείο είναι και μια ευκαιρία για περισσότερη αυτονομία.
Ανάλογα με την ηλικία του, το παιδί μπορεί σταδιακά να μάθει να οργανώνει την τσάντα του, να ετοιμάζει τα πράγματά του από το προηγούμενο βράδυ και να συμμετέχει στην προετοιμασία της επόμενης ημέρας.Δεν χρειάζεται να τα κάνει όλα τέλεια. Χρειάζεται να αρχίσει να νιώθει ότι μπορεί να τα καταφέρει.
Πώς θα γίνει η επιστροφή λίγο πιο εύκολη
Δεν χρειάζονται μεγάλες αλλαγές. Μερικές απλές συνήθειες μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά. Ένα σχετικά σταθερό ωράριο ύπνου, ένα ήρεμο πρωινό χωρίς συνεχές άγχος, ένα καλό πρωινό γεύμα και λίγος χρόνος για παιχνίδι μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να ξαναμπεί σταδιακά σε σχολικό ρυθμό.
Το ίδιο σημαντική είναι και η συζήτηση στο τέλος της ημέρας. Όχι μόνο «διάβασες;» και «έκανες τα μαθήματά σου;», αλλά και «πώς ήταν η μέρα σου;», «τι σου άρεσε σήμερα;» ή «υπήρχε κάτι που σε δυσκόλεψε;».
Έτσι, το παιδί καταλαβαίνει ότι το ενδιαφέρον των γονιών δεν περιορίζεται στους βαθμούς και στις σχολικές υποχρεώσεις, αλλά αφορά και το πώς αισθάνεται.
Κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό
Η επιστροφή στο σχολείο δεν είναι αγώνας ταχύτητας. Κάποια παιδιά θα προσαρμοστούν μέσα σε λίγες ημέρες. Άλλα θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να ξαναβρούν τις συνήθειες και την αυτοπεποίθησή τους.
Το σημαντικότερο είναι να μην αισθάνονται ότι πρέπει να είναι «τέλεια» από την πρώτη ημέρα. Με υπομονή, σταθερότητα και χωρίς υπερβολική πίεση, η νέα καθημερινότητα μπορεί να γίνει σταδιακά γνώριμη. Και πάνω απ’ όλα, το παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι στο σπίτι υπάρχει ένας ασφαλής χώρος όπου μπορεί να μιλήσει για όσα το φοβίζουν, το αγχώνουν ή απλώς το δυσκολεύουν.
Γιατί η επιστροφή στο σχολείο μπορεί να σημαίνει ξυπνητήρι, τσάντα και διάβασμα. Δεν χρειάζεται όμως να σημαίνει και… πανικό.
