Η 2 Σεπτεμβρίου αναμένεται να αποτελέσει ημερομηνία-σταθμό για τις αλλαγές στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, καθώς το Υπουργείο Παιδείας ανοίγει επίσημα τη συζήτηση για το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο, παρουσιάζοντας τους βασικούς άξονες πάνω στους οποίους σχεδιάζεται το σχολείο της επόμενης δεκαετίας.
Με κεντρικό τίτλο «Από τον μαθητή του σήμερα στον πολίτη του αύριο», το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού διοργανώνει στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, στο Ωδείο Αθηνών, μεγάλη εκδήλωση με αντικείμενο την πορεία προς το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο.
Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη μία ημερίδα γύρω από την εκπαίδευση. Από το ίδιο το πρόγραμμα προκύπτει ότι η εκδήλωση φιλοδοξεί να αποτελέσει την επίσημη αφετηρία της επόμενης φάσης της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, με το Λύκειο να βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο.
Στο μήνυμα της υπουργού Παιδείας Σοφίας Ζαχαράκη επισημαίνεται ότι η ελληνική εκπαίδευση βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σε μια περίοδο «ουσιαστικού μετασχηματισμού», με νέες υποδομές, νέα Προγράμματα Σπουδών, ψηφιακά εργαλεία, ανάπτυξη δεξιοτήτων, ενίσχυση της επαγγελματικής εκπαίδευσης, πολιτικές συμπερίληψης και επιμόρφωση εκπαιδευτικών.
Το επόμενο μεγάλο βήμα, σύμφωνα με το Υπουργείο, είναι πλέον ο επανασχεδιασμός του Λυκείου και η διαμόρφωση του Εθνικού Απολυτηρίου.
Το Λύκειο αλλάζει φιλοσοφία
Το κεντρικό μήνυμα που διατρέχει ολόκληρο το πρόγραμμα είναι ότι το Λύκειο δεν πρέπει να λειτουργεί αποκλειστικά ως ένας τριετής προθάλαμος των Πανελλαδικών Εξετάσεων.
Σήμερα, ιδιαίτερα στη Γ΄ Λυκείου, το σχολείο έχει σε μεγάλο βαθμό προσανατολιστεί στην εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Το Υπουργείο επιχειρεί να ανοίξει μια πολύ ευρύτερη συζήτηση: τι πρέπει πραγματικά να γνωρίζει ένας νέος όταν τελειώνει το σχολείο, ποιες δεξιότητες πρέπει να έχει αποκτήσει και ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος του απολυτηρίου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μία από τις τελευταίες ενότητες της εκδήλωσης έχει ως βασικό ερώτημα «Γιατί το Λύκειο πρέπει να υπηρετεί περισσότερο τη μάθηση και όχι μόνο την πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση».
Εδώ βρίσκεται ίσως και η ουσία ολόκληρης της μεταρρύθμισης.
Οι τέσσερις βασικοί πυλώνες του σχολείου που σχεδιάζεται
Το πρόγραμμα της 2ας Σεπτεμβρίου αποκαλύπτει σε σημαντικό βαθμό τη φιλοσοφία πάνω στην οποία επιχειρείται να οικοδομηθεί το νέο σχολείο.
Ο πρώτος πυλώνας αφορά τις υποδομές και το μαθησιακό περιβάλλον. Ανακαινισμένα σχολεία, διαδραστικοί πίνακες, εργαστήρια, STEM και ρομποτική, Media Labs, αθλητικός, μουσικός και καλλιτεχνικός εξοπλισμός, ακόμη και χώροι δημιουργικών δραστηριοτήτων, παρουσιάζονται ως στοιχεία ενός σχολείου που δεν θα περιορίζεται στον πίνακα, στο θρανίο και στο σχολικό βιβλίο.
Ο δεύτερος πυλώνας αφορά ίσως ακόμη περισσότερο την καρδιά της εκπαιδευτικής διαδικασίας: τα Προγράμματα Σπουδών, τις δεξιότητες και την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η κριτική σκέψη, η ανάπτυξη δεξιοτήτων και η υπεύθυνη αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης ως εργαλείου μάθησης εντάσσονται πλέον επίσημα στη συζήτηση για το σχολείο του μέλλοντος. Το ερώτημα δεν θα είναι μόνο τι γνωρίζει ο μαθητής, αλλά τι μπορεί να κάνει με αυτή τη γνώση.
Ο τρίτος πυλώνας αφορά τις πολλαπλές εκπαιδευτικές και επαγγελματικές διαδρομές. Η επαγγελματική εκπαίδευση επιχειρείται να παρουσιαστεί όχι ως δεύτερη επιλογή, αλλά ως ισότιμη διαδρομή που συνδέει τις σπουδές με τις δεξιότητες, την οικονομία και την αγορά εργασίας.
Και ο τέταρτος πυλώνας αφορά τη συμπερίληψη, τους εκπαιδευτικούς και τις ίσες ευκαιρίες. Το Υπουργείο θέτει στο επίκεντρο ένα δημόσιο σχολείο που θα μπορεί, τουλάχιστον ως στόχος, να υποστηρίζει κάθε παιδί ανεξάρτητα από την αφετηρία του, ενώ ειδική αναφορά γίνεται στην ψυχική ευημερία και στην ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών.
Τεχνητή Νοημοσύνη, δεξιότητες και το «προφίλ του αποφοίτου»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά στο λεγόμενο Graduate Profile, δηλαδή στο προφίλ που θα πρέπει να έχει ένας μαθητής όταν ολοκληρώνει τη σχολική του εκπαίδευση.
Πρόκειται για μια διαφορετική φιλοσοφία από το σημερινό μοντέλο, στο οποίο το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στο πόσο καλά μπορεί ένας μαθητής να εξεταστεί σε συγκεκριμένη ύλη.
Στο νέο μοντέλο μπαίνουν στο τραπέζι όχι μόνο οι γνώσεις, αλλά οι δεξιότητες, οι αξίες, ο χαρακτήρας, η ικανότητα συνεργασίας, η κριτική σκέψη και η ενεργός συμμετοχή στην κοινωνία.
Με άλλα λόγια, το ερώτημα μετατοπίζεται από το «πόσα έμαθε ο μαθητής;» στο «τι άνθρωπος και τι πολίτης μπορεί να γίνει μέσα από αυτά που έμαθε;».
Ισχυρή διεθνής παρουσία
Η επιλογή των προσώπων που θα συμμετάσχουν στην εκδήλωση δείχνει επίσης ότι το Υπουργείο επιδιώκει να συνδέσει τη μεταρρύθμιση με τις διεθνείς τάσεις στην εκπαίδευση.
Μεταξύ άλλων, στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται παρεμβάσεις της Pia Ahrenkilde Hansen από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, του Andreas Schleicher, Διευθυντή Εκπαίδευσης και Δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ, του Bill Maxwell, ειδικού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς και του Olli-Pekka Heinonen, γενικού διευθυντή του International Baccalaureate και πρώην υπουργού Παιδείας της Φινλανδίας.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αναμένεται η παρέμβαση του Andreas Schleicher για το τι έδειξε η πρόσφατη αξιολόγηση του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα και γιατί, σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό, απαιτείται σήμερα μεταρρύθμιση στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.
Ο Εθνικός Διάλογος περνά στη δημόσια φάση
Κομβικό σημείο της βραδιάς θα αποτελέσει η συζήτηση για τον Εθνικό Διάλογο για το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο.
Το Υπουργείο επισημαίνει ότι ο διάλογος δεν ξεκινά από το μηδέν, αλλά έχει προηγηθεί επιστημονική εργασία, λειτουργία ομάδων εργασίας, αξιοποίηση διεθνών παραδειγμάτων και συνεργασία με ειδικούς.
Στη σχετική ενότητα θα συμμετάσχουν ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Πειραιώς και πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου Μιχαήλ Σφακιανάκης, ο επίκουρος καθηγητής Απόστολος Σκότης και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και εθνικός συντονιστής του PISA Κωνσταντίνος Δημόπουλος.
Το σημαντικότερο, όμως, αναμένεται στο κλείσιμο.
Η υπουργός Παιδείας θα παρουσιάσει τα επόμενα βήματα του Εθνικού Διαλόγου και θα απευθύνει ανοικτή πρόσκληση συμμετοχής σε μαθητές, εκπαιδευτικούς, γονείς, πανεπιστημιακούς και κοινωνικούς φορείς, σηματοδοτώντας την επίσημη έναρξη της δημόσιας διαβούλευσης.
Το μεγάλο ερώτημα: Τι θα αλλάξει τελικά για τους μαθητές;
Αυτό είναι και το ερώτημα που θα κυριαρχήσει από τις 2 Σεπτεμβρίου και μετά.
Πώς θα λειτουργεί το Εθνικό Απολυτήριο; Ποια μαθήματα θα υπολογίζονται; Θα αλλάξει ο τρόπος αξιολόγησης στο Λύκειο; Ποιος θα είναι ο ρόλος της Τράπεζας Θεμάτων; Πώς θα συνδέεται το απολυτήριο με την εισαγωγή στα πανεπιστήμια; Τι θα αλλάξει στις Πανελλαδικές και από ποια σχολική χρονιά;
Αυτές είναι οι απαντήσεις που περιμένουν περισσότερο μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί.
Γιατί όσο σημαντική κι αν είναι η συζήτηση για το «σχολείο του 21ου αιώνα», στο τέλος κάθε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση κρίνεται μέσα στην πραγματική σχολική αίθουσα: από το τι θα μάθει το παιδί, πώς θα εξετάζεται, πόσο άγχος θα βιώνει και αν το σχολείο θα μπορέσει πραγματικά να ξαναγίνει χώρος μάθησης αντί να λειτουργεί απλώς ως προθάλαμος των εξετάσεων.
Η 2α Σεπτεμβρίου, λοιπόν, δεν φέρνει ακόμη το Εθνικό Απολυτήριο. Φέρνει όμως την επίσημη έναρξη της συζήτησης που μπορεί να αλλάξει ριζικά το ελληνικό Λύκειο των επόμενων ετών.
