Έφυγε από τη ζωή σήμερα, ξημερώματα της Κυριακής 16 Αυγούστου, πλήρης ημερών, ο Ανδρέας Μ. Καζαμίας, μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της Παιδαγωγικής και της Συγκριτικής Εκπαίδευσης, ένας άνθρωπος που διέγραψε λαμπρή διεθνή ακαδημαϊκή πορεία χωρίς ποτέ να απομακρυνθεί πνευματικά και συναισθηματικά από την Κύπρο, την Ελλάδα και τον αγαπημένο του Καλοπαναγιώτη.
Γεννημένος στον Καλοπαναγιώτη της Κύπρου το 1927, ο Ανδρέας Καζαμίας ακολούθησε μια εντυπωσιακή διαδρομή στη γνώση και στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση, η οποία τον οδήγησε από την Κύπρο και τη Βρετανία μέχρι τα σημαντικότερα ακαδημαϊκά κέντρα των Ηνωμένων Πολιτειών. Σπούδασε Ιστορία και Αγγλική Φιλολογία στην Αγγλία και στη συνέχεια Επιστήμες της Αγωγής στις ΗΠΑ, ενώ ανακηρύχθηκε διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Harvard, με ειδίκευση στην Ιστορία της Εκπαίδευσης και στη Συγκριτική Παιδαγωγική.
Η ακαδημαϊκή του πορεία υπήρξε εξαιρετικά πλούσια και διεθνής. Συνδέθηκε για δεκαετίες με το Πανεπιστήμιο του Wisconsin-Madison, όπου το επιστημονικό του έργο επικεντρώθηκε, μεταξύ άλλων, στη Συγκριτική Εκπαίδευση, στη σχέση εκπαίδευσης και κράτους, στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, στην πολιτική και την ιδεολογία της εκπαίδευσης και στον ρόλο της παιδείας στη διαδικασία κοινωνικής και εθνικής ανάπτυξης.
Δεν υπήρξε όμως απλώς ένας πανεπιστημιακός με μεγάλη βιβλιογραφία. Υπήρξε ένας από τους ανθρώπους που συνέβαλαν ουσιαστικά στη διαμόρφωση της Συγκριτικής Εκπαίδευσης ως επιστημονικού πεδίου διεθνώς, με το έργο του να συνδέει την ιστορία, τη φιλοσοφία, την πολιτική και τον ανθρωπισμό. Ακόμη και διεθνείς μελέτες αφιερωμένες στο έργο του τον έχουν περιγράψει ως μια από τις ιδρυτικές φυσιογνωμίες του πεδίου, έναν ελληνικής και κυπριακής καταγωγής ουμανιστή διανοούμενο που αντιμετώπιζε την Παιδεία όχι απλώς ως θεσμό παραγωγής δεξιοτήτων, αλλά ως δρόμο διαμόρφωσης ελεύθερων και ηθικά υπεύθυνων ανθρώπων.
Από το Wisconsin στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και την Ακαδημία Αθηνών
Η σχέση του Ανδρέα Καζαμία με την Ελλάδα υπήρξε βαθιά και διαρκής. Δίδαξε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της και το ακαδημαϊκό έτος 1981-1982 εμφανίζεται μαζί με τον μεγάλο ιστορικό Νικόλαο Σβορώνο μεταξύ των κοσμητευσάντων της Σχολής, αφήνοντας το δικό του αποτύπωμα στη διαμόρφωση του νέου τότε Πανεπιστημίου.
Η διεθνής αναγνώριση του επιστημονικού του έργου αποτυπώθηκε και σε κορυφαίες τιμητικές διακρίσεις. Το 1981 εξελέγη Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία τον καταγράφει ως καθηγητή Συγκριτικής Παιδαγωγικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Wisconsin και καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Το έργο του ταξίδεψε πέρα από τα σύνορα της Ελλάδας και της Κύπρου, ενώ οι μελέτες και τα βιβλία του αποτέλεσαν σημεία αναφοράς για πανεπιστημιακούς και ερευνητές που ασχολήθηκαν με τη Συγκριτική Παιδαγωγική, την εκπαιδευτική πολιτική και τη σχέση της εκπαίδευσης με την κοινωνία και τη δημοκρατία. Ήταν επίσης ομότιμος καθηγητής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του University of Wisconsin και ομότιμος καθηγητής Συγκριτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ένας άνθρωπος που «συνομιλούσε» μέχρι τέλους με τον Σωκράτη
Πίσω όμως από τους ακαδημαϊκούς τίτλους, τις διακρίσεις και τα πανεπιστήμια υπήρχε ένας άνθρωπος βαθιά προσηλωμένος σε μια πολύ παλαιότερη ιδέα της Παιδείας, εκείνη που ξεκινά από τον Σωκράτη και αντιμετωπίζει τη γνώση όχι ως εμπόρευμα ή ως απλό επαγγελματικό προσόν, αλλά ως μέσο για να γίνει ο άνθρωπος καλύτερος.
Αυτή η σκέψη διαπερνούσε το έργο του μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Σε πανεπιστημιακή εκδήλωση του Πανεπιστημίου Κρήτης, ακόμη και ο τίτλος μιας διάλεξής του συνέδεε χαρακτηριστικά τον Σωκράτη, τον Πάολο Φρέιρε και την κριτική παιδαγωγική, αποτυπώνοντας τη σταθερή του αναζήτηση γύρω από το νόημα της μόρφωσης και της ανθρώπινης ελευθερίας.
Για εκείνον η Παιδεία δεν μπορούσε να υποταχθεί αποκλειστικά στη λογική της αγοράς, της οικονομικής αποτελεσματικότητας και της χρησιμότητας. Μέχρι το τέλος προβληματιζόταν για την υποχώρηση των ηθικών, πνευματικών και ανθρωπιστικών αξιών και για μια κοινωνία στην οποία η οικονομική εξουσία και η δύναμη του χρήματος αποκτούν όλο και μεγαλύτερη επιρροή πάνω στον άνθρωπο και στην εκπαίδευση.
Και ίσως γι' αυτό η μνήμη του δεν περιορίζεται στον σπουδαίο ακαδημαϊκό.
Για τους ανθρώπους που τον γνώρισαν από κοντά ήταν ο Αντρέας από τον Καλοπαναγιώτη, ένας άνθρωπος απλός, ζωντανός, λαϊκός, γεμάτος αγάπη για τη ζωή, τη γνώση, την Ελλάδα και την Κύπρο. Ένας άνθρωπος που μπορούσε να συζητά για τον Σωκράτη και την Παιδεία και ύστερα να σηκώνεται να χορεύει ένα λεβέντικο ζεϊμπέκικο με τη ζωντάνια ενός αιώνιου εφήβου.
Ίσως, τελικά, ολόκληρη η πορεία του να μπορεί να συμπυκνωθεί στη συμβουλή που, σύμφωνα με την οικογένειά του, του έδινε η μητέρα του Ανδρονίκη:
«Γιε μου, να γίνεις άνθρωπος».
Ο Ανδρέας Μ. Καζαμίας έφτασε στις μεγαλύτερες αίθουσες της διεθνούς ακαδημαϊκής ζωής, τιμήθηκε από κορυφαίους θεσμούς και αφιέρωσε μια ολόκληρη ζωή στη μελέτη της εκπαίδευσης, αλλά ίσως η μεγαλύτερη παρακαταθήκη του βρίσκεται ακριβώς σε αυτές τις τέσσερις λέξεις: ότι η πραγματική μόρφωση αποκτά νόημα μόνο όταν μας βοηθά να γίνουμε περισσότερο άνθρωποι.
Αιωνία η μνήμη του Ανδρέα Καζαμία, του Μιχαήλ και της Ανδρονίκης. Θερμά συλλυπητήρια στη σύζυγό του Βασιλική, στον Michael και σε ολόκληρη την οικογένειά του.
