Από πολύ νωρίς, τα παιδιά μαθαίνουν ότι η αξία τους μετριέται με δεκαδικά. Το 19,9 είναι καλύτερο από το 19,8. Το 19,8 καλύτερο από το 19,7. Μια διαφορά ελάχιστη μετατρέπεται σε κριτήριο πρωτιάς, διάκρισης, ακόμη και κύρους μέσα στη σχολική κοινότητα.
Αυτό είναι όμως το μήνυμα που θέλουμε πραγματικά να δίνει το σχολείο;
Γιατί δεν επιβραβεύεται ο μαθητής που έχει ενσυναίσθηση; Εκείνος που αντιλαμβάνεται ότι ένας συμμαθητής του δυσκολεύεται και πηγαίνει μόνος του να τον βοηθήσει; Εκείνος που βλέπει ένα παιδί απομονωμένο στο διάλειμμα και το πλησιάζει; Εκείνος που δεν γελά όταν κάποιος κάνει λάθος, που δεν συμμετέχει στην κοροϊδία, που υπερασπίζεται τον πιο αδύναμο;Το παιδί που παίρνει ενεργά μέρος στα κοινά του σχολείου και βοηθάει να γίνεται το σχολείο ζωντανό;
Γιατί δεν υπάρχει διάκριση για το παιδί που φέρεται όμορφα στους συμμαθητές του όλη τη χρονιά; Για εκείνο που ξέρει να συνεργάζεται, να μοιράζεται, να ακούει, να υποχωρεί όταν χρειάζεται, να ζητά συγγνώμη, να συμφιλιώνει αντί να διχάζει;
Αυτές δεν είναι σπουδαίες ικανότητες;
Το σχολείο μιλά συνεχώς για ενσυναίσθηση, συμπερίληψη, συνεργασία, αλληλεγγύη, σεβασμό. Όμως όταν έρχεται η στιγμή της επίσημης επιβράβευσης, όλες αυτές οι λέξεις εξαφανίζονται. Εκεί μένει σχεδόν αποκλειστικά ο βαθμός.
Και τα παιδιά καταλαβαίνουν πολύ καλά τι πραγματικά επιβραβεύει ένα σύστημα.
Μπορούμε να τους μιλάμε ώρες για συνεργασία. Αν όμως στο τέλος εκείνο που μετρά είναι ποιος θα βγει πρώτος, δημιουργούμε ανταγωνισμό. Μπορούμε να τους μιλάμε για αλληλεγγύη. Αν όμως όλη η σχολική αναγνώριση περιστρέφεται γύρω από την ατομική επίδοση, τους μαθαίνουμε να κοιτούν περισσότερο τον διπλανό τους ως ανταγωνιστή παρά ως συνοδοιπόρο.
Αυτός ο συνεχής αγώνας για το 1/13, για ένα δέκατο περισσότερο, για το 19,9 αντί για το 19,8, δεν είναι καθόλου αθώος. Διαμορφώνει νοοτροπίες. Μαθαίνει στα παιδιά να συγκρίνουν διαρκώς τον εαυτό τους με τους άλλους και να αντιλαμβάνονται την επιτυχία μέσα από μια κατάταξη. Μαθαίνει στα παιδιά τον ανταγωνισμό και όχι την αλληλεγγύη!
Και ίσως εδώ βρίσκεται μια μεγάλη αντίφαση του σχολείου. Θέλουμε να δημιουργήσουμε ανθρώπους ευγενικούς, δημοκρατικούς, συνεργατικούς, με κοινωνική ευαισθησία, αλλά η ισχυρότερη δημόσια επιβράβευσή μας αφορά κάτι εντελώς διαφορετικό: την ατομική επίδοση.
Ίσως λοιπόν θα έπρεπε κάποτε να αλλάξει το ερώτημα.
Όχι μόνο «ποιος μαθητής πήρε τον μεγαλύτερο βαθμό;», αλλά και «ποιος μαθητής έκανε την τάξη του καλύτερη;».
Ποιος βοήθησε; Ποιος νοιάστηκε; Ποιος στάθηκε δίπλα στον άλλον; Ποιος έδειξε σεβασμό; Ποιος έκανε έναν συμμαθητή του να αισθανθεί ότι ανήκει;
Γιατί σχολείο δεν είναι μόνο τα μαθήματα.
Είναι και το μέρος όπου ένα παιδί μαθαίνει τι σημαίνει να ζει μαζί με άλλους ανθρώπους.
Και αν θέλουμε πραγματικά μια καλύτερη κοινωνία,το σχολείο οφείλει να αλλάξει προς αυτήν την κατεύθυνση.
