Δημοσιεύω βαρυσήμαντη απόφανση του Συνηγόρου του Πολίτη (ΣτΠ) αναφορικά με τα φοιτητικά επιδόματα στέγασης, διαμενόντων στην Κρητική Εστία (και άλλα παρόμοια οικοτροφεία).
Τα τελευταία χρόνια η Διοίκηση του ΕΚΠΑ αρνείται να εγκρίνει τις αιτήσεις της συγκεκριμένης κατηγορίας φοιτητών-τριών. Την ίδια στιγμή, άλλα Πανεπιστήμια της Αττικής τις εγκρίνουν, με αποτέλεσμα φοιτητές-τριες της Κρητικής Εστίας (ΚρΕ), με τα ίδια χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις να λαμβάνουν κανονικά το επίδομα, όπως άλλωστε και φέτος.
Έπειτα από 2 καταγγελίες για το εν λόγω ζήτημα (η μια αφορά την περίπτωση της κόρης μου) προς τον ΣτΠ αιτούμενος για την παρέμβασή του, ο τελευταίος σε εμπεριστατωμένη απόφανσή του (της οποίας τα κύρια σημεία παρατίθενται παρακάτω) τον περασμένο Μάρτιο, την οποία και κοινοποίησε προς τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΕΚΠΑ, καλεί αυτές να εφαρμόσουν το σαφές θεσμικό πλαίσιο και την διαχρονική, από το 2017 και εξής, βούληση του νομοθέτη (4 Υπουργικές αποφάσεις!), απέχοντας από πρόσθετους όρους προς τους φοιτητές για την έγκριση των αιτήσεών τους (όπως πχ στην περίπτωση της κόρης μου, με την αυθαίρετη επίκληση αναμενόμενης σχετικής απάντησης εκ του Υπουργείου Παιδείας, για απάντηση-διευκρινίσεις πάνω σε προ …10ετίας έγγραφό του!) και γενικά από ενέργειες για τις οποίες δεν έχουν εξουσιοδότηση. Αποφαίνεται δε ότι:
- καμιά απάντηση από το Υπουργείο ή τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου δεν απαιτείται καθότι ο νομοθέτης έχει αλλεπάλληλα εκφράσει με σαφήνεια από το 2017 τη βούλησή του και ποιοι ακριβώς εξαιρούνται του επιδόματος (στους οποίους δεν περιλαμβάνονται, όπως γινόταν έως το 2017 τα οικοτροφεία, ρητά συμπεριλαμβανομένης της Κρητικής Εστίας)
- και ότι ως εκ τούτου οφείλουν (το ΕΚΠΑ και όσα τυχόν Πανεπιστήμια έχουν απορρίψει ανάλογες αιτήσεις φοιτητών) να εφαρμόσουν απλά το νόμο
Γενικότερα, στις συγκεκριμένες περιπτώσεις φοιτητών λαμβάνουν χώρα τα παρακάτω:
1. Εσφαλμένη ερμηνεία & παραβίαση της Νομοθεσίας από το ΕΚΠΑ
Με βάση το θεσμικό πλαίσιο και τις σχετικές διατάξεις (καθώς και την τελευταία Υπουργική απόφαση) οι 2 κατηγορίες που εξαιρούνται ως δικαιούχοι του επιδόματος, είναι όσοι
α) «διαμένουν σε φοιτητική εστία ή
β) στεγάζονται σε ξενοδοχεία ή ενοικιαζόμενα δωμάτια με κάλυψη της σχετικής δαπάνης από το Ίδρυμα»
Δηλαδή οι εξαιρέσεις αφορούν ΔΩΡΕΑΝ στέγαση ενώ η ΚρΕ είναι Ίδρυμα/ΝΠΙΔ που δεν καλύπτει τη δαπάνη, καταβάλλεται μηνιαίο αντίτιμο και εκδίδονται νόμιμες αποδείξεις, λειτουργεί δηλαδή ως οιονεί ξενοδοχείο/πανσιόν για τον σκοπό του νόμου. (το ίδιο ισχύει και για άλλα οικοτροφεία)
Άλλωστε, η επί σειρά ετών κανονική χορήγηση του επιδόματος σε φοιτητές άλλων Πανεπιστημίων που διαμένουν στην ΚρΕ, αυτή η μακροχρόνια πρακτική και απρόσκοπτη εφαρμογή των σχετικών διατάξεων, αποτελεί πάγια διοικητική πρακτική που ουδέποτε αμφισβητήθηκε, ούτε φυσικά δύνανται να θεωρηθούν αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά (και άρα να διεκδικηθεί από το Κράτος η επιστροφή τους) τα ήδη καταβληθέντα επιδόματα όλα αυτά τα χρόνια!
Ειρήσθω εν παρόδω ότι συνταγματικά και νομολογιακά, η εφαρμογή του νόμου οφείλει να υπηρετεί το πνεύμα του (όπως παγίως ερμηνεύουν τα Δικαστήρια), που εν προκειμένω είναι η οικονομική στήριξη των φοιτητών που επιβαρύνονται με τα έξοδα στέγασης, κι όχι να τον ακυρώνουν επικαλούμενοι ανούσιες ‘τυπολατρικού’ χαρακτήρα λεπτομέρειες.
2. Παραβίαση της Συνταγματικής Αρχής της Ισότητας
Το γεγονός ότι φοιτητές με τα ίδια ακριβώς προσόντα και συνθήκες (διαμονή στην ίδια κατοικία/εστία, φοίτηση σε άλλα Πανεπιστήμια) λαμβάνουν κανονικά το επίδομα (όπως άλλωστε και η συγκάτοικος της κόρης μου που φοιτά σε άλλο Πανεπιστήμιο της Αττικής), με εξαίρεση αποκλειστικά τη συγκεκριμένη ομάδα φοιτητών που φοιτούν στο ΕΚΠΑ και διαμένουν στην ΚρΕ, συνιστά ανεπίτρεπτη και επί της ουσίας αναιτιολόγητη, άνιση μεταχείριση (όμοιων περιπτώσεων) ενώπιον του νόμου, οπότε και είναι νομικά επιλήψιμη και φυσικά ακυρωτέα.
3. Κακοδιοίκηση και παράλειψη οφειλόμενων ενεργειών
Το γεγονός ότι παρότι το ΕΚΠΑ έχει απευθύνει ερώτημα στο Υπουργείο και το Υπουργείο δεν απαντάει στο ΕΚΠΑ (και παρά το γεγονός ότι κατ’ ακρίβεια καμία άλλη ενέργεια δεν απαιτείται εκ μέρους του Υπουργείου) καθυστερώντας αδικαιολόγητα γενικότερα την επίλυση του ζητήματος, αυτή η από κοινού ‘παρελκυστική’ πρακτική, οι πρόσθετοι όροι και η απραξία, συνιστούν εξ’ ορισμού κακοδιοίκηση και παράλειψη οφειλόμενων νόμιμων ενεργειών.
Είναι δε χαρακτηριστικό ότι έχοντας προσωπικά επικοινωνήσει επί σειρά μηνών πολλαπλές φορές με διάφορα τμήματα του Υπουργείου και του ΕΚΠΑ, το μόνο αποτέλεσμα (και εκτός το ενδιαφέρον που έχουν επιδείξει μεμονωμένα άτομα-γραμματείες) είναι οι ανακριβείς-παραπλανητικές πληροφορίες, το ‘μπαλάκι των ευθυνών’, η απραξία και η μεταφορά επίλυσης του ζητήματος …στο άδηλο μέλλον!
Με άλλα λόγια η μοναδική διαφαινόμενη κατάληξη είναι: …όσων Πανεπιστημίων η Μέριμνα εγκρίνει τις αιτήσεις, ας συνεχίσουν το παίρνουν. Όσων δεν το εγκρίνουν …ας συνεχίσουν μην το παίρνουν!)
4. Παραβίαση της Αρχής της Προστατευόμενης Εμπιστοσύνης
Παραβιάζεται συν τοις άλλοις η συνταγματική αρχή βάση της οποίας οι πολίτες μπορούν να προβλέψουν τη στάση και τις αποφάσεις των κρατικών οργάνων και άρα να λάβουν σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή και το μέλλον τους. Τη σπουδαιότητα αυτής της αρχής την γνωρίζουν καλά όσοι έτυχε να βρεθούν ενώπιον διλλημάτων των οποίων η τελική έκβαση επηρεάστηκε καθοριστικά από τη δυνατότητα, ή μη, πρόσβασης σε τέτοιες κοινωνικές παροχές…
Το ΕΚΠΑ γενικά αρκείται να επαναλαμβάνει την (άδηλη χρονικά) αναμονή απάντησης του Υπουργείου χωρίς να διευκρινίζει και να απαντάει δια νομικών επιχειρημάτων τη νομική βάση πάνω στην οποία προβαίνει στις συγκεκριμένες αυθαίρετες ενέργειες, αρνούμενο την έγκριση των αιτήσεων.
Από δε τον νομικό σύμβουλο του ΕΚΠΑ κ. Παπαδάκη (που αναφέρεται ως ‘Προϊστάμενος’ στη σελίδα Νομικών Συμβούλων του ΕΚΠΑ) με τον οποίο συνομίλησα, είχα (όπως το βίωσα τουλάχιστο) μια ‘ατυχή’ κι απαξιωτική προς το πρόσωπό μου αντιμετώπιση, καθότι αρνήθηκε ρητά και κατηγορηματικά να κάνει τον κόπο να διαβάσει έστω το κείμενο και τα νομικά επιχειρήματα που απέστειλα στο Συνήγορο (τα οποία στο μεγαλύτερο μέρος τους αντανακλούν και τις κύριες εστιάσεις του Συνηγόρου), απαντώντας μου …«δεν θα διαβάσω τίποτα…»! Κι όπως μου τόνισε ....«δεν είμαι σε θέση να κρίνω εγώ». Είναι μεν πράγματι γεγονός ότι νομικά ζητήματα δεν είναι πάντα κάτι που εύκολα μπορεί να κρίνει κάποιος όταν δεν είναι νομικός. Ωστόσο στο σημείο αυτό ακριβώς είναι που καλείται ο ίδιος να απαντήσει:
- Ποιες διατάξεις του θεσμικού πλαισίου δεν είδαν ή παρερμήνευσαν οι νομικοί σύμβουλοι των άλλων πανεπιστημίων, καθώς και ο νομικός σύμβουλος του ΣτΠ (οι οποίοι και δύνανται ως νομικοί να κρίνουν καλύτερα από μένα…)
- Εάν υποτεθεί ότι όλοι οι προαναφερθέντες (εμού συμπεριλαμβανομένου) κατανόησαν εν τέλει σωστά τις αναρτημένες υπό του Υπουργείου διατάξεις, πώς ο ίδιος δεν κατανόησε τις τόσο σαφείς διατυπώσεις του θεσμικού πλαισίου (για την κατανόηση των οποίων δεν φαίνεται τουλάχιστο να απαιτούνται ειδικές νομικές γνώσεις και δεξιότητες)
- Το ότι όσα νομικά κι αν δεν ξέρουν οι απλοί πολίτες, το γεγονός και μόνο ότι κάποιοι παίρνουν το επίδομα αυτά τα χρόνια και κάποιοι άλλοι (επίσης φοιτητές-τριες της ΚρΕ) με τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά δεν το παίρνουν, αυτό μπορεί και ο πιο αδαής περί τα νομικά να κρίνει ότι είναι άδικο και ότι αυτή η άνιση μεταχείριση κι αδικία, απαιτεί όχι μόνο απάντηση αλλά αν μη τι άλλο και άρση!
Σε κάθε περίπτωση εκτίμηση του γράφοντος είναι ότι εάν είχε καταδεχτεί ο Νομικός Σύμβουλος του ΕΚΠΑ κ. Παπαδάκης (ή και η αρμόδια Αντιπρυτανεία) να διαβάσει έστω το κείμενο, είναι τόσο σαφή τα δεδομένα, οι διατυπώσεις και οι εξαιρέσεις που εισάγει ο νομοθέτης, που ίσως θα είχε κυριολεκτικά όπως λέμε ...’κουνήσει το δάχτυλό’ δίνοντας άμεσα λύση και ανακουφίζοντας ως ελέχθη τόσες οικογένειες. (*μεταξύ αυτών και η δική μου πολύτεκνη οικογένεια, όπου το ένα μέλος της –εγώ- με ποσοστό αναπηρίας 74% και προκειμένου να μπορέσει να ανταποκριθεί στις τρέχουσες οικονομικές ανάγκες του νοικοκυριού του, ‘αποχαιρέτησε’ σύζυγο και 4 παιδιά στο αεροδρόμιο, αναχωρώντας προσωρινά έστω για -ενδεχομένως επικίνδυνη για την υγεία του- εργασία και μισθό στο εξωτερικό…) Όπως μου επισημάνθηκε επανειλημμένα, η Μέριμνα του ΕΚΠΑ εξ' αιτίας ακριβώς του Νομικού Συμβούλου δεν εγκρίνει τις αιτήσεις.
Κατακλείοντας, να υπογραμμιστεί ότι κάποιες οικογένειες (εν δυνάμει δικαιούχοι) τα τελευταία χρόνια δεν πραγματοποιούν καν αιτήσεις στηριζόμενες σε ‘οδηγίες’ του ΕΚΠΑ, το οποίο και τους αποθαρρύνει να την κάνουν, δεδομένου ότι …δεν θα εγκριθούν ούτως ή άλλως τα επιδόματα, όπως τους λένε!!
Κατόπιν τούτων προτιθέμεθα να προσφύγουμε στη δικαιοσύνη.
Παραμένω στη διάθεση οποιουδήποτε γονέα ή φοιτητή/τριας για πληροφορίες πάνω στο ζήτημα.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί μου μέσω της ηλεκτρονικής μου διεύθυνσης που αναγράφεται παραπάνω προκειμένου εάν επιθυμούν να τους αποσταλούν ολόκληρα τα κείμενα τόσο της απόφανσης του Συνηγόρου του Πολίτη όσο και της αρχικής μου επιστολής-καταγγελίας προς αυτόν.
*Η παρούσα δημοσιοποίηση του θέματος δεν αποτελεί προτροπή και δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε ένδικα μέσα αποφασίσει μια οικογένεια, από κοινού με το δικηγόρο της, να χρησιμοποιήσει!
Ακολουθεί η απόφανση του Συνηγόρου του Πολίτη
03/03/2026
375774/385967/16109
Θέμα: Επίδομα στέγασης σε φοιτητές που διαμένουν σε οικοτροφεία.
Παρατηρήσεις του Συνηγόρου του Πολίτη
Το στεγαστικό φοιτητικό επίδομα προβλέφθηκε από το νομοθέτη το 2004. Κατόπιν σχετικής νομοθετικής εξουσιοδότησης για την εξειδίκευση των όρων καταβολής του, έχουν έκτοτε εκδοθεί Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις, το 2004, το 2013 και το 2015. Στις Αποφάσεις αυτές ρητά προβλέπονταν ότι «Δεν θεωρείται μίσθωση η διαμονή σε φοιτητική εστία ή οικοτροφείο».
Ωστόσο, από το 2017 έχει μεταβληθεί η νομοθεσία και πλέον η διαμονή σε οικοτροφείο δεν αναφέρεται από το νομοθέτη ως λόγος αποκλεισμού από το στεγαστικό επίδομα. Συγκεκριμένα, η Κ.Υ.Α. 140832/Ζ1 «Καθορισμός διαδικασίας και δικαιολογητικών για τη χορήγηση του στεγαστικού επιδόματος στους φοιτητές των Ιδρυμάτων της Ανώτατης Εκπαίδευσης», (Β 2993/31.8.2017), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει3, ορίζει στο άρθρο 3 παρ.2 ότι:
«2…. Η μίσθωση θα πρέπει να είναι σε ισχύ για τουλάχιστον έξι (6) μήνες εντός του ακαδημαϊκού έτους για το οποίο αιτείται το επίδομα. Ως μίσθωση θεωρείται και η διαμονή σε πανσιόν ή ξενοδοχείο, εξάμηνης τουλάχιστον διάρκειας.(…) Δεν δικαιούνται του στεγαστικού επιδόματος: α) … β) ...γ) όσοι διαμένουν σε φοιτητική εστία ή τους παρέχεται στέγαση από τη σχολή τους (….).
Επομένως, μετά από δεκατρία έτη που ο νομοθέτης επαναλάμβανε ότι η διαμονή σε οικοτροφείο αποκλείει την παροχή του στεγαστικού επιδόματος, αποφάσισε να μεταβάλει τη ρύθμισή του και πλέον να αποκλείσει από την καταβολή του επιδόματος αυτού μόνο όσους διαμένουν σε φοιτητική εστία ή για όσους καταβάλει το οικείο Α.Ε.Ι. τις δαπάνες διαμονής τους. Ο νομοθέτης δεν αναφέρει πλέον τη διαμονή σε οικοτροφείο ως λόγο αποκλεισμού από το φοιτητικό επίδομα. Η μεταβολή αυτή σχετικά με την διαμονή σε οικοτροφείο, η οποία εισήχθη το 2017, δεν έχει έκτοτε αμφισβητηθεί, όποτε κι εάν τροποποιήθηκε η ως άνω Κοινή Υπουργική Απόφαση, δηλαδή το 2019 και το 2022, ενώ η ίδια ρύθμιση ισχύει και για τους σπουδαστές των Α.Ε.Ι., όσο και για τους σπουδαστές των Σ.Α.Ε.Κ. Σημειωτέον ότι στο άρθρο 9 της Κ.Υ.Α. του 2017 ορίζεται ότι «Από την έναρξη ισχύος της παρούσας απόφασης καταργείται κάθε άλλη απόφαση ή κανονιστική πράξη, εφόσον αντίκειται στις διατάξεις αυτής».
Στην Εγκύκλιο υπ΄αρ. 78312/Ζ1/27-6-2025 για το στεγαστικό επίδομα 2024-2025, επαναλαμβάνεται ότι η χορήγησή του θα γίνει σύμφωνα με τα οριζόμενα στην 140832/Ζ1/25-8-2017 Κ.Υ.Α. και ως κριτήριο που πρέπει να πληρούται αναφέρεται ότι « β) ο φοιτητής δεν διαμένει σε φοιτητική εστία, ούτε του παρέχεται στέγαση από τη Σχολή του. Αν ο φοιτητής διέμενε ή διαμένει σε φοιτητική εστία για κάποιο χρονικό διάστημα, αυτό δεν πρέπει να υπερβαίνει το εξάμηνο εντός του ακαδημαϊκού έτους».
Με αυτά τα δεδομένα, δεν προκύπτει νομοθετικό κενό ή αμφιβολία ως προς τη βούληση του νομοθέτη για τη χορήγηση του επιδόματος σε περίπτωση που ο φοιτητής διαμένει σε οικοτροφείο στο οποίο καταβάλλει ο ίδιος ή ο γονέας του τα έξοδα διαμονής (τροφεία).
Επομένως, η Διοίκηση του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών καλείται να εφαρμόσει μια σαφή νομοθετική ρύθμιση, η οποία αποκλείει το επίδομα μόνο όταν οι φοιτητές διαμένουν σε εστία ή τους παρέχεται στέγαση από τη Σχολή τους. Στο πλαίσιο αυτό, δεν δικαιολογείται η αναζήτηση διοικητικών χειρισμών για να εξομοιωθεί η διαμονή σε οικοτροφείο με τη διαμονή σε ξενοδοχείο, ούτε η επίκληση επιχειρημάτων ότι τα οικοτροφεία διοικούνται από σωματεία μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και άρα δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως ξενοδοχειακές επιχειρήσεις. Οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις ορίζονται μόνο στην τουριστική νομοθεσία.
Επιπλέον, το γεγονός ότι τα «τροφεία» μπορεί να καλύπτουν και δαπάνες σίτισης εκτός από δαπάνες διαμονής, δεν συνιστά επιχείρημα για να αποκλείσει η Διοίκηση τον φοιτητή από το επίδομα, χωρίς ρητή νομοθετική ρύθμιση. Διαφορετικά, με την ίδια λογική, η Διοίκηση θα αποκλείει από το επίδομα φοιτητές που διαμένουν σε ξενοδοχείο, εφόσον το αντίτιμο αντιστοιχεί και σε δαπάνες ημιδιατροφής (π.χ. πρωϊνό) ή σε ξενώνες νέων που μπορεί να παρέχουν και σίτιση, αλλά περιλαμβάνονται στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις σύμφωνα με τη νομοθεσία.
Ο Συνήγορος του Πολίτη αντιλαμβάνεται την ευθύνη που βαρύνει τη Διοίκηση και τις Γραμματείες των Α.Ε.Ι. να εφαρμόζουν ορθά τη νομοθεσία για την έγκριση του φοιτητικού στεγαστικού επιδόματος, ιδίως όταν ο νομοθέτης έχει ορίσει ότι εάν αποδειχθεί ότι το επίδομα καταβλήθηκε σε μη δικαιούχο, λόγω μη συνδρομής των προϋποθέσεων, καταλογίζεται στο τριπλάσιο και επιδιώκεται η επιστροφή του κατά τις διατάξεις του Κ.Ε.Δ.Ε. (άρθρο 10 παρ. 6).
Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι η αρχή της νομιμότητας δεν δικαιολογεί την εισαγωγή το πρώτον από τη Διοίκηση ρυθμίσεων, έστω και έμμεσα, όταν δεν παρέχεται σχετική νομοθετική εξουσιοδότηση. Εάν ο νομοθέτης ήθελε να συνεχίσει και μετά το 2017 να μην θεωρείται ως μίσθωση η διαμονή του φοιτητή σε οικοτροφείο, θα το ρύθμιζε ρητά, όπως το έπραξε για τη διαμονή στις φοιτητικές εστίες.
Με δεδομένη όμως, τη σαφή και αδιαμφισβήτητη μεταβολή του νομοθέτη στη ρύθμιση του συγκεκριμένου ζητήματος, η διαδικασία υποβολής ερωτημάτων από τη Διοίκηση στο Υπουργείο Παιδείας δεν δικαιολογείται, ούτε φυσικά μπορεί να γίνεται επίκλησή της προς τους φοιτητές για τη μη τήρηση της υπάρχουσας νομοθεσίας, η οποία δεν τους αποκλείει από το επίδομα. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο, όταν το Υπουργείο δεν απαντά για διάστημα έξι μηνών και οι αιτήσεις παραμένουν εκκρεμείς, εις βάρος των δικαιούχων κατά τα άλλα φοιτητών.
Τέλος, εφόσον το Ε.Κ.Π.Α πληροφορείται ότι άλλα Α.Ε.Ι. εγκρίνουν τις αιτήσεις για στεγαστικό επίδομα φοιτητών που διαμένουν σε οικοτροφεία, για να τηρηθεί τόσο η αρχή της νομιμότητας όσο και η αρχή της ισότητας, επιβάλλεται η διοικητική επικοινωνία και συνεργασία με αυτά τα Α.Ε.Ι. και η διαμόρφωση ενιαίας πρακτικής σχετικά με τα δικαιολογητικά που απαιτούνται.
Κατόπιν των ανωτέρω, παρακαλούμε να επανεξετάσετε τις αιτήσεις για στεγαστικό επίδομα των φοιτητών που σπουδάζουν στο Ε.Κ.Π.Α. και διαμένουν σε οικοτροφεία.
Με εκτίμηση
Γιάννης Μόσχος
Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη
* Ιδιωτικός Υπάλληλος & φοιτητής Πολιτικών Επιστημών
