Μετά από μήνες επεξεργασίας, διαβουλεύσεων και συνεργασίας με διεθνείς οργανισμούς, ο Εθνικός Διάλογος για το Νέο Λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο εισέρχεται στην πιο κρίσιμη φάση του. Η επικείμενη σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου σηματοδοτεί την έναρξη των πολιτικών αποφάσεων για μία ακόμη μεγαλεπήβολη εκπαιδευτική αλλαγή, με στόχο ένα διαφορετικό Λύκειο και ένα νέο σύστημα πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
Η υπουργός Παιδείας αναμένεται να παρουσιάσει στον πρωθυπουργό την ενδιάμεση εργασία της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου (Πρόεδρος της ο Μιχάλης Σφακιανάκης), η οποία, αν και δεν αποτελεί το τελικό πόρισμα, αποτυπώνε τη σημερινή εικόνα της ελληνικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και τις κατευθύνσεις των αλλαγών που βρίσκονται υπό επεξεργασία.
Πρόκειται για μια αναλυτική έκθεση που δεν περιορίζεται στην καταγραφή προβλημάτων. Επιχειρεί μια συνολική αποτίμηση του ελληνικού Λυκείου, αναδεικνύοντας τόσο τις χρόνιες αδυναμίες όσο και τα σημαντικά βήματα προόδου που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια.
Μια συνολική «ακτινογραφία» του ελληνικού Λυκείου
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της Επιτροπής, η ενδιάμεση έκθεση περιλαμβάνει δύο βασικές ενότητες.
Η πρώτη αφορά τη θεωρητική και επιστημονική τεκμηρίωση της μεταρρύθμισης, δηλαδή το πώς πρέπει να διαμορφωθεί το Λύκειο της επόμενης δεκαετίας.
Η δεύτερη αποτελεί μια εκτενή αποτίμηση της σημερινής πραγματικότητας.
Σύμφωνα με τον Πρόεδρος της Επιτροπής Μιχάλη Σφακιανάκη στην έκθεση καταγράφονται διαχρονικά προβλήματα, όπως:
- ο έντονος συγκεντρωτισμός του εκπαιδευτικού συστήματος,
- η υπερβολική έμφαση στις εξετάσεις,
- οι περιορισμένες δυνατότητες ευελιξίας του Λυκείου.
Ταυτόχρονα, αναδεικνύονται σημαντικά θετικά στοιχεία, όπως:
- το υψηλό επιστημονικό επίπεδο των Ελλήνων εκπαιδευτικών,
- η σημαντική πρόοδος στον ψηφιακό μετασχηματισμό των σχολείων,
- η αναβάθμιση των σχολικών υποδομών,
- η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων στη διδασκαλία.
Πέντε άξονες που θα καθορίσουν το νέο Λύκειο
Από τον Φεβρουάριο, όταν ξεκίνησε επίσημα ο Εθνικός Διάλογος, δεκάδες επιστήμονες, πανεπιστημιακοί και εκπαιδευτικοί εργάστηκαν πάνω σε πέντε βασικούς πυλώνες:
1. Το περιεχόμενο των σπουδών
Εξετάζεται το πρόγραμμα σπουδών του Λυκείου, οι γνώσεις και οι δεξιότητες που πρέπει να αποκτούν οι μαθητές, αλλά και το προφίλ του αποφοίτου που επιδιώκει να διαμορφώσει το νέο σχολείο.
2. Η καθημερινότητα στο σχολείο
Η λειτουργία της σχολικής μονάδας, το παιδαγωγικό κλίμα, η ψυχική ευημερία των μαθητών, η συμμετοχή της σχολικής κοινότητας και η συμπερίληψη αποτελούν βασικούς άξονες του σχεδιασμού.
3. Ο εκπαιδευτικός στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αρχική εκπαίδευση, τη συνεχή επιμόρφωση και την επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, με στόχο τη διαρκή αναβάθμιση της ποιότητας της διδασκαλίας.
4. Σύγχρονες υποδομές
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι σχολικές εγκαταστάσεις, οι ψηφιακές υποδομές και οι προϋποθέσεις για ένα σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον.
5. Νέο μοντέλο διοίκησης
Η Επιτροπή εξετάζει αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο, στη διοίκηση της εκπαίδευσης, στους μηχανισμούς αξιολόγησης και στη χρήση δεδομένων για τη χάραξη εκπαιδευτικής πολιτικής.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στον σχεδιασμό
Παράλληλα με τις βασικές ομάδες εργασίας, λειτούργησαν τέσσερις εξειδικευμένες ομάδες που επεξεργάζονται κρίσιμα ζητήματα για το σχολείο του μέλλοντος.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν:
- η αξιολόγηση και η πιστοποίηση των μαθητών,
- η ειδική και συμπεριληπτική εκπαίδευση,
- η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και του ψηφιακού μετασχηματισμού,
- η ισότητα των ευκαιριών και οι εκπαιδευτικές διαδρομές.
Η ένταξη της τεχνητής νοημοσύνης στον διάλογο δείχνει ότι ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στις εξετάσεις, αλλά επιχειρεί να απαντήσει στις προκλήσεις που δημιουργούν οι τεχνολογικές εξελίξεις.
Διεθνής εμπειρία στο τραπέζι
Ο ελληνικός σχεδιασμός δεν εξελίσσεται απομονωμένα.
Ο Εθνικός Διάλογος υποστηρίζεται από τη διαδικασία Individual Peer Counselling της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από τη Φινλανδία, τη Γαλλία, την Ολλανδία, την Πορτογαλία και την Ισπανία.
Παράλληλα, στον σχεδιασμό συμμετέχει και ο ΟΟΣΑ, προσφέροντας συγκριτικά στοιχεία και διεθνείς πρακτικές από άλλα εκπαιδευτικά συστήματα.
Τον Οκτώβριο, στην Αθήνα, θα πραγματοποιηθεί νέο διήμερο εργαστήριο, όπου οι διεθνείς ειδικοί θα παρουσιάσουν τις τελικές τους παρατηρήσεις και προτάσεις.
Έρχεται δημόσια διαβούλευση
Μετά την παρουσίαση της ενδιάμεσης έκθεσης, το υπουργείο Παιδείας θα ανοίξει δημόσια διαβούλευση.
Για πρώτη φορά, μαθητές, γονείς, εκπαιδευτικοί, πανεπιστημιακοί, κοινωνικοί φορείς και κάθε ενδιαφερόμενος πολίτης θα μπορούν να καταθέσουν προτάσεις και παρατηρήσεις για:
- τον ρόλο του Λυκείου,
- το περιεχόμενο των σπουδών,
- το νέο σύστημα αξιολόγησης,
- το Εθνικό Απολυτήριο,
- την πρόσβαση στα πανεπιστήμια.
Οι απόψεις που θα συγκεντρωθούν θα ενσωματωθούν στην τελική έκθεση της Επιτροπής.
Το χρονοδιάγραμμα των εξελίξεων
Το επόμενο τετράμηνο θεωρείται καθοριστικό.
- Μέσα στον Ιούλιο: ολοκλήρωση της ενδιάμεσης έκθεσης και παρουσίασή της στην πολιτική ηγεσία.
- Καλοκαίρι – αρχές φθινοπώρου: δημόσια διαβούλευση με την εκπαιδευτική κοινότητα και την κοινωνία.
- Οκτώβριος: ολοκλήρωση των εργασιών των διεθνών εμπειρογνωμόνων και παράδοση της τελικής έκθεσης.
- Τέλος Οκτωβρίου: παράδοση του τελικού πορίσματος, το οποίο θα αποτελέσει τη βάση της κυβερνητικής νομοθετικής πρωτοβουλίας.
Εφόσον τηρηθεί ο σχεδιασμός, οι αλλαγές αναμένεται να εφαρμοστούν από το σχολικό έτος 2028-2029.
Το who is who του νέου Λυκείου και του εθνικού απολυτηρίου
Από τις μέχρι σήμερα τοποθετήσεις της πολιτικής ηγεσίας και τις κατευθύνσεις του διαλόγου, προκύπτουν ορισμένα βασικά στοιχεία.
Τι φαίνεται να προβλέπεται
1. Το απολυτήριο θα αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα
Ο βαθμός του Εθνικού Απολυτηρίου δεν θα προκύπτει μόνο από μία σειρά εξετάσεων, αλλά θα αποτυπώνει συνολικά την επίδοση του μαθητή στο Λύκειο.
2. Οι εξετάσεις θα είναι περισσότερες από τις σημερινές Πανελλαδικές
Στόχος είναι η αξιολόγηση να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τέσσερα μαθήματα και μία μόνο εξεταστική περίοδο.
3. Θα εξετάζονται μαθήματα γενικής παιδείας και μαθήματα κατεύθυνσης
Η πρόθεση είναι να διατηρηθεί ένας πυρήνας κοινών μαθημάτων, ενώ θα υπάρχουν και μαθήματα που θα συνδέονται με την κατεύθυνση ή το επιστημονικό πεδίο του μαθητή.
4. Η Τράπεζα Θεμάτων αναμένεται να διατηρήσει σημαντικό ρόλο
Οι εξετάσεις εκτιμάται ότι θα βασίζονται, σε μεγάλο βαθμό, σε θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων, με κοινά κριτήρια αξιολόγησης σε όλη τη χώρα.
5. Οι Πανελλαδικές δεν αναμένεται να καταργηθούν άμεσα
Ο σχεδιασμός δεν προβλέπει απότομη κατάργησή τους. Αντίθετα, εξετάζεται μια σταδιακή μετάβαση, όπου η σημασία τους θα μειώνεται όσο αυξάνεται η αξιοπιστία του Εθνικού Απολυτηρίου.
Ποια μοντέλα εξετάζονται
Σύμφωνα με όσα έχουν συζητηθεί στον Εθνικό Διάλογο, βρίσκονται στο τραπέζι διάφορα σενάρια, όπως:
- συνυπολογισμός των βαθμών της Α΄, Β΄ και Γ΄ Λυκείου ή Β΄ και Γ΄ Λυκείου,
- εθνικά οργανωμένες απολυτήριες εξετάσεις στη Γ΄ Λυκείου,
- συνδυασμός ενδοσχολικής και εξωτερικής αξιολόγησης,
- διαφορετική βαρύτητα κάθε μαθήματος ανάλογα με τη σχολή εισαγωγής.
