Η ανάληψη της διεύθυνσης μιας σχολικής μονάδας στην Ελλάδα τείνει να μετατραπεί σε μια εξαιρετικά μη ελκυστική επιλογή για τους λειτουργούς της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η διαπίστωση αυτή, η οποία αποτυπώνει ανάγλυφα την πραγματικότητα στα ελληνικά σχολεία, ανήκει στον Τηλέμαχο Κουντούρη, Πρόεδρο της Πανελλήνης Επιστημονικής Ένωσης Διευθυντών/ντριών Σχολικών Μονάδων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Ο ίδιος προειδοποιεί ότι, αν δεν υπάρξει ριζική αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου, η εξεύρεση νέων στελεχών για αυτές τις θέσεις θα καταστεί σύντομα μια δυσεπίλυτη εξίσωση.
Ένας άνθρωπος για όλες τις δουλειές, χωρίς πραγματική εξουσία
Σύμφωνα με τις επισημάνσεις του κ. Κουντούρη, το βασικότερο πρόβλημα έγκειται στην πλήρη αποδόμηση του ρόλου του Διευθυντή, ο οποίος πλέον καλείται να λειτουργεί ως πολυεργαλείο. Στην καθημερινή πρακτική, το στέλεχος της εκπαίδευσης υποχρεούται να εκτελεί χρέη διοικητικού υπαλλήλου, λογιστή, τεχνικού ασφαλείας και υπευθύνου για τις κτιριακές υποδομές. Παράλληλα, επωμίζεται τον ρόλο του διαμεσολαβητή, του ψυχολόγου, του διαχειριστή κρίσεων και του υπευθύνου για τα προσωπικά δεδομένα, ενώ αποτελεί τον επίσημο σύνδεσμο του σχολείου με τους γονείς, την τοπική αυτοδιοίκηση και τις υπηρεσίες.
Το οξύμωρο του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος εντοπίζεται στο γεγονός ότι ο Διευθυντής φέρει την απόλυτη ευθύνη για τα πάντα, έχοντας όμως το δικαίωμα να αποφασίζει για ελάχιστα. Βρίσκεται διαρκώς στο επίκεντρο αντικρουόμενων πιέσεων και απαιτήσεων, καθώς καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις εντολές του Υπουργείου Παιδείας και των Διευθύνσεων Εκπαίδευσης, και στις προσδοκίες των συλλόγων διδασκόντων, των κηδεμόνων αλλά και της τοπικής κοινωνίας.
Η προσωποποίηση της αποτυχίας και το βάρος της γραφειοκρατίας
Η κατανομή των ευθυνών εντός του συστήματος διέπεται από μια εμφανή ανισορροπία. Όταν η σχολική μονάδα λειτουργεί υποδειγματικά, η επιτυχία πιστώνεται συλλογικά ή αποδίδεται στην αποτελεσματικότητα του ίδιου του μηχανισμού. Στον αντίποδα, όταν προκύπτει οποιοδήποτε πρόβλημα, η ευθύνη προσωποποιείται άμεσα και αποκλειστικά στο πρόσωπο του Διευθυντή.
Την ίδια στιγμή, ο πολύτιμος χρόνος και η ενέργεια που θα έπρεπε να επενδύονται στην παιδαγωγική αναβάθμιση και τη βελτίωση του σχολικού περιβάλλοντος καταναλώνονται σε έναν ατέρμονο γραφειοκρατικό κυκεώνα. Η συνεχής σύνταξη αναφορών, σχεδίων δράσης, εγγράφων, αξιολογήσεων και οι αδιάκοπες ηλεκτρονικές καταχωρίσεις απορροφούν τη δραστηριότητα των στελεχών, αλλοιώνοντας τον πραγματικό σκοπό της αποστολής τους.
Από την εκπαιδευτική δημιουργία στη διοικητική φθορά
Το συμπέρασμα που προκύπτει από την παρούσα κατάσταση είναι δυσοίωνο για το μέλλον της εκπαίδευσης. Πολλοί αξιόλογοι και ικανοί δάσκαλοι και καθηγητές συνειδητοποιούν ότι η ανέλιξη στη διευθυντική καρέκλα δεν αποτελεί ουσιαστική επαγγελματική εξέλιξη. Αντίθετα, εκλαμβάνεται ως μια αναγκαστική μετάβαση από το πεδίο της εκπαιδευτικής δημιουργίας στη διοικητική φθορά.
Το σύστημα έχει αλλοιώσει μια κατεξοχήν θέση παιδαγωγικής ηγεσίας, μετατρέποντάς τη σε έναν μηχανισμό διαρκούς διαχείρισης προβλημάτων. Όσο δεν παρέχεται ουσιαστική θεσμική στήριξη, έμπρακτη εξουσία και απαλλαγή από το γραφειοκρατικό φορτίο, το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών για τη διοίκηση των σχολείων θα φθίνει με γεωμετρική πρόοδο.
