Τα αποτελέσματα των φετινών εξετάσεων προσφέρουν ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον και ταυτόχρονα διδακτικό συμπέρασμα για την εκπαιδευτική κοινότητα. Σε αρκετές περιπτώσεις, όπου οι μαθητές κλήθηκαν να απαντήσουν σε θέματα που βασίζονταν ουσιαστικά στη διδαχθείσα ύλη και στις γνώσεις που καλλιεργήθηκαν μέσα στη σχολική τάξη, οι επιδόσεις τους ήταν εμφανώς βελτιωμένες σε σχέση με προηγούμενες χρονιές. Η εικόνα αυτή δεν είναι τυχαία. Αντιθέτως, επιβεβαιώνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι οι μαθητές μπορούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά όταν αξιολογούνται σε αντικείμενα που έχουν διδαχθεί επαρκώς και μεθοδικά.
Η παρατήρηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί έντονος προβληματισμός σχετικά με τη σχέση ανάμεσα στη διδασκαλία και την αξιολόγηση. Συχνά διατυπώνεται η άποψη ότι οι εξετάσεις πρέπει να είναι απαιτητικές και να ξεχωρίζουν τους καλύτερα προετοιμασμένους μαθητές. Ωστόσο, η απαίτηση για υψηλό επίπεδο δεν σημαίνει ότι τα θέματα πρέπει να απομακρύνονται από το περιεχόμενο που διδάσκεται στο σχολείο. Η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στη δυνατότητα των μαθητών να αξιοποιούν δημιουργικά τις γνώσεις που απέκτησαν μέσα από τη μαθησιακή διαδικασία και όχι στην ανάγκη να αναζητούν γνώσεις ή τεχνικές που δεν αποτέλεσαν αντικείμενο συστηματικής διδασκαλίας. Τα φετινά αποτελέσματα αποδεικνύουν ότι όταν η εξέταση παραμένει συνδεδεμένη με τη διδαχθείσα ύλη, οι μαθητές αισθάνονται μεγαλύτερη ασφάλεια, μπορούν να οργανώσουν αποτελεσματικότερα τη σκέψη τους και τελικά να αποδώσουν σύμφωνα με τις πραγματικές τους δυνατότητες. Η επιτυχία τους δεν είναι αποτέλεσμα χαμηλότερων απαιτήσεων, αλλά προϊόν καλύτερης αντιστοίχισης ανάμεσα σε αυτά που διδάχθηκαν και σε αυτά που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν κατά την εξέταση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ίδιοι μαθητές, οι οποίοι σε ορισμένα μαθήματα κατέγραψαν σημαντικά βελτιωμένες επιδόσεις, παρουσίασαν αισθητά υψηλότερα ποσοστά αποτυχίας σε μαθήματα όπου ζητήθηκαν γνώσεις, μεθοδολογίες ή τρόποι σκέψης που ξεπερνούσαν το εύρος της διδασκαλίας της τάξης. Η αντίθεση αυτή είναι αποκαλυπτική. Δεν πρόκειται για διαφορετικούς μαθητές ούτε για διαφορετικό επίπεδο προσπάθειας. Πρόκειται για τους ίδιους νέους ανθρώπους, οι οποίοι κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν διαφορετικού τύπου εξεταστικές απαιτήσεις. Εκεί όπου η εξέταση κινήθηκε εντός του πλαισίου της εκπαιδευτικής διαδικασίας, τα αποτελέσματα ήταν θετικά. Εκεί όπου οι απαιτήσεις επεκτάθηκαν πέρα από αυτό το πλαίσιο, τα ποσοστά αποτυχίας αυξήθηκαν αισθητά.
Το γεγονός αυτό πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο σοβαρού προβληματισμού. Σκοπός των εξετάσεων δεν είναι να διαπιστωθεί ποιοι μαθητές έχουν πρόσβαση σε πρόσθετους πόρους, εξωσχολική βοήθεια ή εξειδικευμένη προετοιμασία πέρα από το σχολικό πρόγραμμα. Αντίθετα, ο βασικός τους ρόλος είναι να αξιολογούν το επίπεδο κατάκτησης των γνώσεων και των δεξιοτήτων που προβλέπει το αναλυτικό πρόγραμμα και που διδάσκονται σε όλους τους μαθητές υπό τις ίδιες συνθήκες.
Εάν η πραγματικότητα που παρατηρήθηκε φέτος αποτελούσε σταθερό χαρακτηριστικό κάθε εξεταστικής περιόδου, είναι βέβαιο ότι πολύ περισσότεροι μαθητές θα πετύχαιναν καλύτερες επιδόσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα εξαφανίζονταν οι διαφορές μεταξύ των μαθητών ούτε ότι όλοι θα αρίστευαν. Σημαίνει όμως ότι η αξιολόγηση θα αποτύπωνε με μεγαλύτερη ακρίβεια τις πραγματικές γνώσεις και ικανότητές τους. Οι επιτυχίες και οι αποτυχίες θα αντανακλούσαν περισσότερο την ποιότητα της μάθησης και λιγότερο την ικανότητα αντιμετώπισης απρόβλεπτων ή υπερβολικά εξειδικευμένων απαιτήσεων.
Παράλληλα, μια τέτοια προσέγγιση θα ενίσχυε το αίσθημα δικαιοσύνης που πρέπει να χαρακτηρίζει κάθε εξεταστικό σύστημα. Οι μαθητές και οι οικογένειές τους έχουν εύλογη προσδοκία ότι ο κόπος που καταβάλλεται κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς θα βρίσκει αντίκρισμα στην τελική αξιολόγηση. Όταν η διδασκαλία και η εξέταση κινούνται στην ίδια κατεύθυνση, ενισχύεται η εμπιστοσύνη προς το εκπαιδευτικό σύστημα και αναγνωρίζεται η αξία της καθημερινής εκπαιδευτικής προσπάθειας. Τελικά, το βασικό μήνυμα που αναδεικνύεται από τα φετινά δεδομένα είναι απλό αλλά ιδιαίτερα ουσιαστικό: οι μαθητές αποδίδουν καλύτερα όταν εξετάζονται σε αυτά που πραγματικά διδάσκονται. Η επιτυχία τους δεν αποτελεί ένδειξη μείωσης των απαιτήσεων, αλλά απόδειξη ότι η εκπαιδευτική διαδικασία λειτουργεί αποτελεσματικά όταν υπάρχει συνέπεια ανάμεσα στη διδασκαλία και στην αξιολόγηση. Και αν αυτή η συνέπεια αποτελούσε διαχρονικό χαρακτηριστικό του εξεταστικού συστήματος, τότε αναμφίβολα θα βλέπαμε περισσότερους μαθητές να αξιοποιούν τις δυνατότητές τους και να επιτυγχάνουν αποτελέσματα αντάξια της προσπάθειας που καταβάλλουν.
*Δ.ντης Γελ Πεύκων
**τ.Δ.ντης 4ου -8ου Γυμνασίου Λαμίας
