Διευθυντές σχολείων υπό πίεση: Όταν η θέση ευθύνης μετατρέπεται σε θέση φθοράς
281 παραιτήσεις διευθυντών και προϊσταμένων νηπιαγωγείων μόνο στην Αττική μέσα σε τρία χρόνια. Το στοιχείο που έδωσαν στη δημοσιότητα οι αιρετοί Αττικής της Δ.Α.Κ.Ε./Π.Ε. δεν αποτελεί απλώς έναν αριθμό. Είναι ένα ηχηρό καμπανάκι για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στη διοίκηση της δημόσιας εκπαίδευσης.
Πίσω από κάθε παραίτηση κρύβεται συνήθως μια ιστορία επαγγελματικής εξουθένωσης, συνεχούς πίεσης, συγκρούσεων και ευθυνών που διαρκώς αυξάνονται. Την ίδια στιγμή, άλλοι 315 εκπαιδευτικοί στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση της Αττικής έχουν λάβει άδειες άνευ αποδοχών, γεγονός που αποτυπώνει μια ευρύτερη τάση απομάκρυνσης από ένα εργασιακό περιβάλλον που πολλοί χαρακτηρίζουν πλέον ασφυκτικό.
Σε όλους αυτούς δεν έχουμε υπολογίσει τους εκατοντάδες διευθυντές των Γυμνασίων, Λυκείων και ΕΠΑΛ οι οποίοι έχουν παραιτηθεί ή έχουν λάβει άδεια άνευ αποδοχών το αντίστοιχο χρονικό διάστημα.
Ο διευθυντής του σχολείου δεν είναι πια μόνο παιδαγωγικός ηγέτης
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια ο διευθυντής ενός σχολείου θεωρούνταν πρωτίστως ο παιδαγωγικός συντονιστής της σχολικής κοινότητας. Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική.
Ο σύγχρονος διευθυντής καλείται να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως διοικητικός υπάλληλος, οικονομικός διαχειριστής, τεχνικός σύμβουλος, υπεύθυνος ασφάλειας, διαμεσολαβητής συγκρούσεων, χειριστής ψηφιακών πλατφορμών, υπεύθυνος προσωπικού και πολλές φορές ακόμη και ως νομικός σύμβουλος.
Οι ατελείωτες εγκύκλιοι, οι καθημερινές αναφορές, οι καταχωρίσεις σε ψηφιακά συστήματα, οι αξιολογήσεις, τα στατιστικά στοιχεία, οι προθεσμίες και οι συνεχείς απαιτήσεις της διοίκησης έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο η γραφειοκρατία συχνά καταλαμβάνει περισσότερο χρόνο από την ίδια την εκπαιδευτική διαδικασία.
Πολλοί διευθυντές περιγράφουν ότι εργάζονται αρκετές ώρες μετά τη λήξη του σχολικού ωραρίου, απαντώντας σε ηλεκτρονικά μηνύματα, συμπληρώνοντας πλατφόρμες και διαχειριζόμενοι διοικητικές υποχρεώσεις που δεν τελειώνουν ποτέ.
Οι συγκρούσεις με γονείς γίνονται όλο και πιο συχνές
Ένα ακόμη στοιχείο που επιβαρύνει σημαντικά τη θέση των στελεχών της εκπαίδευσης είναι η όξυνση των σχέσεων με μερίδα γονέων.
Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι περιπτώσεις όπου διαφωνίες που παλαιότερα επιλύονταν εντός της σχολικής κοινότητας οδηγούνται πλέον σε καταγγελίες, μηνύσεις, προσφυγές σε δικαστήρια ή ακόμη και σε αστυνομικά τμήματα.
Διευθυντές και εκπαιδευτικοί βρίσκονται αντιμέτωποι με εξώδικα, αναφορές και καταγγελίες για ζητήματα που συχνά αφορούν πειθαρχικά θέματα, αξιολογήσεις μαθητών, περιστατικά σχολικού εκφοβισμού ή διοικητικές αποφάσεις του σχολείου.
Η αίσθηση ότι κάθε απόφαση μπορεί να οδηγήσει σε μια δικαστική ή πειθαρχική περιπέτεια δημιουργεί κλίμα ανασφάλειας και φόβου.
Δεν είναι λίγοι οι διευθυντές που παραδέχονται ότι σήμερα αισθάνονται περισσότερο εκτεθειμένοι παρά προστατευμένοι από το θεσμικό πλαίσιο.
Οι πιέσεις από το Υπουργείο και τις διοικητικές δομές
Παράλληλα, τα στελέχη της εκπαίδευσης βρίσκονται ανάμεσα σε δύο κόσμους.
Από τη μία πλευρά έχουν να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες μαθητών, γονέων και εκπαιδευτικών. Από την άλλη καλούνται να εφαρμόσουν ένα διαρκώς αυξανόμενο πλέγμα διοικητικών υποχρεώσεων που προέρχεται από το Υπουργείο Παιδείας, τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης και τις υπόλοιπες διοικητικές δομές.
Η εφαρμογή νέων πολιτικών, η αξιολόγηση, οι εκθέσεις αποτίμησης, η διαχείριση κρίσεων και η παρακολούθηση πλήθους εκπαιδευτικών δράσεων αυξάνουν καθημερινά τον φόρτο εργασίας.
Πολλοί διευθυντές αισθάνονται ότι λογοδοτούν προς όλες τις κατευθύνσεις χωρίς να διαθέτουν τα απαραίτητα εργαλεία, το προσωπικό ή τη διοικητική υποστήριξη που απαιτείται.
Η ευθύνη χωρίς αντίστοιχη στήριξη
Το παράδοξο είναι ότι οι ευθύνες των στελεχών αυξάνονται συνεχώς, χωρίς να συνοδεύονται από ανάλογη ενίσχυση.
Στα περισσότερα σχολεία δεν υπάρχει διοικητικό προσωπικό που να μπορεί να αναλάβει μέρος της γραφειοκρατικής εργασίας. Έτσι, σχεδόν το σύνολο των διοικητικών υποχρεώσεων καταλήγει στον διευθυντή και στον υποδιευθυντή.
Ταυτόχρονα, οι οικονομικές απολαβές των θέσεων ευθύνης απέχουν σημαντικά από το επίπεδο ευθύνης που συνεπάγονται.
Δεν είναι λίγοι οι εκπαιδευτικοί που αναρωτιούνται αν αξίζει πλέον να αναλάβει κανείς μια θέση διευθυντή σχολικής μονάδας.
Οι παραιτήσεις ως μήνυμα
Οι 281 παραιτήσεις στην Αττική μέσα σε μόλις τρία χρόνια δεν μπορούν να θεωρηθούν ένα συγκυριακό φαινόμενο.
Αποτελούν ένδειξη ενός βαθύτερου προβλήματος που αφορά τη λειτουργία και τη διοίκηση της εκπαίδευσης.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι στα στοιχεία αυτά δεν περιλαμβάνονται όσοι συνταξιοδοτήθηκαν και αποχώρησαν από θέσεις ευθύνης, ούτε όσοι υπέβαλαν αίτηση παραίτησης αλλά αυτή δεν έγινε δεκτή από τα υπηρεσιακά συμβούλια.
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι όλο και περισσότεροι εκπαιδευτικοί αποφεύγουν ή εγκαταλείπουν θέσεις διοίκησης, παρά το γεγονός ότι η εύρυθμη λειτουργία των σχολείων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτούς.
Ένα ζήτημα που αφορά ολόκληρο το σχολείο
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους διευθυντές. Όταν τα στελέχη της εκπαίδευσης εξουθενώνονται ή απομακρύνονται από τις θέσεις τους, οι συνέπειες αγγίζουν ολόκληρη τη σχολική κοινότητα.
Η ποιότητα της διοίκησης, η οργάνωση του σχολείου, η υποστήριξη των εκπαιδευτικών και η διαχείριση των καθημερινών προβλημάτων επηρεάζονται άμεσα.
Η συζήτηση για το μέλλον της εκπαίδευσης συνήθως επικεντρώνεται στους μαθητές, στα προγράμματα σπουδών ή στις εξετάσεις. Όμως τα στοιχεία των παραιτήσεων υπενθυμίζουν ότι χωρίς στελέχη που να μπορούν να ασκήσουν αποτελεσματικά τα καθήκοντά τους, καμία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να πετύχει.
Και ίσως το πιο ανησυχητικό μήνυμα των τελευταίων ετών να είναι ακριβώς αυτό: ότι ολοένα και περισσότεροι εκπαιδευτικοί δεν θεωρούν πλέον τις θέσεις ευθύνης προνόμιο ή επαγγελματική εξέλιξη, αλλά μια δοκιμασία που συχνά ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια.
