Η σχολική εκδρομή αποτελεί μια κορυφαία βιωματική διαδικασία, η οποία όμως στην ελληνική πραγματικότητα βασίζεται σε μια κραυγαλέα ηθική και θεσμική ανακολουθία. Ενώ η Πολιτεία αναγνωρίζει τη σημασία αυτών των δράσεων, την ίδια στιγμή αντιμετωπίζει τον εκπαιδευτικό-συνοδό ως έναν δημόσιο λειτουργό «δεύτερης κατηγορίας», ο οποίος καλείται να επιτελέσει το καθήκον του υπό συνθήκες που προσβάλλουν την επαγγελματική του υπόσταση.
Η τεράστια ευθύνη του 24ώρου
Σε αντίθεση με οποιαδήποτε άλλη υπηρεσιακή μετακίνηση, η σχολική εκδρομή συνεπάγεται μια τεράστια ευθύνη που εκτείνεται σε 24ωρη βάση. Ο εκπαιδευτικός δεν εργάζεται σε ένα τυπικό οκτάωρο· επιβλέπει, προστατεύει και καθοδηγεί ανήλικους μαθητές χωρίς διακοπή. Αν προσεγγίσουμε το ζήτημα με όρους εργατικής ηθικής, ένα 24ωρο συνεχούς ευθύνης αντιστοιχεί ουσιαστικά σε τρία μεροκάματα. Συνεπώς, σε μια τετραήμερη εκδρομή, ο εκπαιδευτικός προσφέρει υπηρεσίες που ισοδυναμούν με δώδεκα εργάσιμες ημέρες. Παρά τη μαθηματική αυτή πραγματικότητα, η Πολιτεία αρνείται πεισματικά οποιαδήποτε υπερωριακή αποζημίωση, την οποία όμως αποδίδει κανονικά σε άλλους κλάδους όταν εργάζονται εκτός έδρας.
Το παράλογο κορυφώνεται με το χάσμα ευθύνης-εξουσίας: Ο εκπαιδευτικός εγκαλείται νομικά για την αποτροπή κινδύνων (π.χ. κατανάλωση αλκοόλ), ενώ ταυτόχρονα του απαγορεύεται ο στοιχειώδης προληπτικός έλεγχος (π.χ. έρευνα αποσκευών) λόγω προστασίας προσωπικών δεδομένων. Βρίσκεται έτσι σε μια «νομική μέγγενη», φέροντας απόλυτη ευθύνη για συνθήκες που του απαγορεύεται θεσμικά να ελέγξει.
Το Ηθικό Έλλειμμα στη χρηματοδότηση
Το πλέον προβληματικό σημείο από άποψη ηθικής είναι ο τρόπος κάλυψης των δαπανών. Σήμερα, το κόστος διαμονής του εκπαιδευτικού μετακυλίεται στις οικογένειες των μαθητών μέσω των τουριστικών πακέτων, ενώ τα έξοδα διατροφής καλύπτονται από την προσωπική του τσέπη. Αν επιχειρούσαμε μια αναλογία, θα ήταν σαν να ζητούσαμε από τους κατοίκους μιας περιοχής να καλύψουν απευθείας τα έξοδα των αστυνομικών που τους προστατεύουν - όταν εργάζονται εκτός έδρας - ή από τους κτηνοτρόφους να πληρώσουν τη διαμονή και τη διατροφή των κτηνιάτρων που επισκέπτονται τις μονάδες τους για υπηρεσιακούς λόγους ή από τους φορολογούμενους να καλύψουν τα έξοδα των εφοριακών που διενεργούν αυτοψία στην επιχείρησή τους. Μια τέτοια πρακτική αλλοιώνει τη φύση της δημόσιας λειτουργίας: ο εκπαιδευτικός οφείλει να αμείβεται και να καλύπτεται από τον εργοδότη του (το Κράτος) και όχι από τους αποδέκτες της υπηρεσίας του.
Η παρούσα κατάσταση υπερβαίνει τα όρια μιας απλής εργασιακής στρέβλωσης, συνιστώντας κατάφωρη παραβίαση θεμελιωδών ηθικών αρχών. Η εργαλειοποίηση του εκπαιδευτικού ως αναλώσιμου μέσου δημοσιονομικής εξοικονόμησης προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την αυτονομία του λειτουργού (Immanuel Kant), ενώ η απόδοση μέγιστης ευθύνης με μηδενική ανταμοιβή διαρρηγνύει την αριστοτελική αρχή της αναλογικότητας και της διανεμητικής δικαιοσύνης. Η εξαίρεση των εκπαιδευτικών από τους κανόνες αμοιβαιότητας που διέπουν το υπόλοιπο Δημόσιο δημιουργεί μια δομική ανισότητα, την οποία κανένας ορθολογικός δρώντας δεν θα αποδεχόταν ως δίκαιη πίσω από το «πέπλο άγνοιας» του Rawls.
Ο εθελοντισμός ως θεσμικό άλλοθι
Ο εθελοντικός χαρακτήρας της συμμετοχής των εκπαιδευτικών είναι πράγματι αξιοθαύμαστος, αλλά φιλοσοφικά αποτελεί μια «πράξη πέρα από το καθήκον» (supererogation) που η Πολιτεία εκμεταλλεύεται συστηματικά. Όταν ένα σύστημα στηρίζεται στο φιλότιμο των υπαλλήλων του για να λειτουργήσει, παύει να είναι δίκαιο. Η ηθική βλάβη που προκαλείται είναι βαθιά, καθώς ο εκπαιδευτικός αισθάνεται ότι η αφοσίωσή του στο λειτούργημα χρησιμοποιείται ως εργαλείο για την οικονομική του επιβάρυνση.
Προτάσεις για την αποκατάσταση της Ηθικής Τάξης
Για να πάψει ο εκπαιδευτικός να αποτελεί την εξαίρεση του Κράτους Δικαίου, είναι απαραίτητο να υιοθετηθούν άμεσα οι εξής θεσμικές παρεμβάσεις:
Θεσμοθέτηση Ειδικής Ημερήσιας Αποζημίωσης: Καταβολή ποσού για την κάλυψη των εξόδων διατροφής και προσωπικών εξόδων, αντίστοιχου με αυτό που ισχύει για τις εκτός έδρας μετακινήσεις άλλων δημοσίων υπαλλήλων.
Αναγνώριση Υπερωριακής Απασχόλησης: Υπολογισμός των ωρών επιπλέον ευθύνης και αποζημίωσή τους.
Απευθείας Κάλυψη Διαμονής από το Κράτος: Δημιουργία ειδικού κωδικού στον προϋπολογισμό του Υπουργείου ή των Σχολικών Επιτροπών για την κάλυψη των εξόδων διαμονής των συνοδών, ώστε να πάψει η έμμεση χρηματοδότηση από τους γονείς.
Θεσμική Θωράκιση της Ευθύνης: Παροχή κρατικής επαγγελματικής αστικής ευθύνης για τους συνοδούς εκπαιδευτικούς, ώστε να μην αισθάνονται εκτεθειμένοι απέναντι σε απρόβλεπτα γεγονότα που συμβαίνουν κατά το 24ωρο της υπηρεσίας τους.
Η αποκατάσταση της αξιοπρέπειας του εκπαιδευτικού δεν είναι οικονομικό αίτημα· είναι απαίτηση ηθικής τάξης. Μια παιδεία που βασίζεται στην εκμετάλλευση των λειτουργών της, αδυνατεί να διδάξει τις αξίες της δικαιοσύνης και του σεβασμού στις επόμενες γενιές.
Με εκτίμηση,
Κατσαβός Ιωάννης, Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Μήνυση Διευθυντή σε 4 εκπαιδευτικούς: Το σχολείο μπροστά σε ένα επικίνδυνο μονοπάτι!
Επίδομα 300 ευρώ: Διευρύνονται οι δικαιούχοι – Πότε πληρώνεται και ποιοι το λαμβάνουν
