Η πρόσφατη αποστολή ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου από τη Βουλή των Ελλήνων προς τις σχολικές μονάδες, με σκοπό την καταγραφή περιστατικών επιθετικότητας σε βάρος των εκπαιδευτικών, θα μπορούσε να εκληφθεί ως μια πρώτη ένδειξη ότι το ζήτημα αρχίζει να αναγνωρίζεται σε θεσμικό επίπεδο. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο επιχειρήθηκε η καταγραφή εγείρει σοβαρούς προβληματισμούς ως προς την αξιοπιστία, την εγκυρότητα και εντέλει τη χρησιμότητα των δεδομένων που θα προκύψουν.
Ιδιαίτερα προβληματικό είναι το γεγονός ότι ζητήθηκε από τους Διευθυντές/ντριες των σχολείων, με την ένδειξη του κατεπείγοντος, να αποτυπώσουν σε ελάχιστο χρονικό διάστημα τον αριθμό περιστατικών εκφοβισμού και επιθετικότητας που σημειώθηκαν τα τελευταία πέντε χρόνια, καθώς και τις ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν σε επίπεδο σχολικής μονάδας. Ωστόσο τέτοιου είδους περιστατικά δεν καταγράφονται από τα σχολεία με ενιαίο και συστηματικό τρόπο, ενώ συχνά αντιμετωπίζονται άτυπα ή αποσπασματικά, χωρίς την τήρηση συγκεντρωτικών αρχείων. Ως εκ τούτου, η αναδρομική αποτύπωση του αριθμού τους σε βάθος πενταετίας από τους διευθυντές των σχολείων, είναι πιθανό να βασίστηκε σε πρόχειρες εκτιμήσεις ή ελλιπή στοιχεία, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε υποεκτίμηση ή στρέβλωση του φαινομένου.
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η συγκεκριμένη πρωτοβουλία έχει ως στόχο την ουσιαστική κατανόηση του φαινομένου ή αν έγινε για λόγους στατιστικού ενδιαφέροντος. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η επιθετικότητα και ο εκφοβισμός σε βάρος των εκπαιδευτικών αποτελεί ένα σύνθετο και ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα, το οποίο δεν μπορεί να αποτυπωθεί αξιόπιστα χωρίς συστηματικό σχεδιασμό και μεθοδολογικά τεκμηριωμένες ερευνητικές διαδικασίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα μεθοδικά οργανωμένης προσέγγισης αποτελεί η μεγάλης κλίμακας έρευνα της American Psychological Association (McMahon et al., 2024), η οποία υλοποιήθηκε στις πολιτείες των ΗΠΑ σε δύο διακριτές φάσεις: την περίοδο 2020–2021 με τη συμμετοχή 14.966 εργαζομένων στην εκπαίδευση και το 2022 με 11.814 συμμετέχοντες. Κάνοντας χρήση ενός ειδικά σχεδιασμένου ερευνητικού εργαλείου οι ερευνητές κατέγραψαν τη συχνότητα περιστατικών λεκτικής και σωματικής βίας εις βάρος εκπαιδευτικών στη διάρκεια ενός σχολικού έτους (ποτέ, μία φορά, λίγες φορές, μηνιαία, εβδομαδιαία, καθημερινά) από μαθητές, γονείς/κηδεμόνες, διοικητικά στελέχη και συναδέλφους. Η έρευνα δεν περιορίστηκε μόνο στην καταγραφή του αριθμού των περιστατικών και των μορφών επιθετικότητας, αλλά διερεύνησε παράλληλα τις επιπτώσεις τους στην επαγγελματική δέσμευση και την ψυχική ευημερία των εκπαιδευτικών.
Τα αποτελέσματα ανέδειξαν την έκταση του προβλήματος: το 80% των εκπαιδευτικών ανέφερε ότι έχει βιώσει λεκτική επίθεση ή απειλές από μαθητές, ενώ το 56% δήλωσε ότι έχει δεχθεί σωματική βία από μαθητές τουλάχιστον μία φορά μέσα στη σχολική χρονιά. Παράλληλα, σημαντικά ποσοστά εκπαιδευτικών ανέφεραν επιθετική συμπεριφορά και από άλλα μέλη της σχολικής κοινότητας, όπως γονείς, διοικητικά στελέχη και συναδέλφους. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το εύρημα ότι το 57% των εκπαιδευτικών δήλωσε πως σκέφτεται να εγκαταλείψει το επάγγελμα, να μετακινηθεί σε άλλο σχολείο ή να συνταξιοδοτηθεί νωρίτερα, εξαιτίας της επιθετικότητας και του επιβαρυμένου σχολικού κλίματος.
Η διεθνής βιβλιογραφία έδειξε επίσης ότι οι εκπαιδευτικοί δέχονται επιθετικές συμπεριφορές και από γονείς ή κηδεμόνες. Στις περιπτώσεις αυτές, η βία εκδηλώνεται κυρίως μέσα από μορφές πιεστικής συμπεριφοράς όπως αγένεια, φωνές, εκφοβισμό και λεκτικές απειλές. Αυτού του τύπου οι συμπεριφορές επηρεάζουν τόσο την προσωπική ευημερία όσο και την επαγγελματική λειτουργία των εκπαιδευτικών (Berkowitz et al., 2025).
Μεταπτυχιακές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στη χώρα μας έδειξαν ότι το 11,6% των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν είχαν πέσει θύματα εργασιακής παρενόχλησης κατά το τελευταίο εξάμηνο, ενώ η κυρίαρχη μορφή παρενόχλησης που δέχτηκαν ήταν οριζόντια και οι συχνότερες παρενοχλητικές συμπεριφορές ήταν έμμεσης μορφής (Ντόλκερα, 2017). Σε άλλη μελέτη οι εκπαιδευτικοί κατέγραψαν τον έμμεσο ιδιωτικό και τον άμεσο λεκτικό εκφοβισμό ως τις συχνότερες μορφές βίας. Ανάμεσα στις επιπτώσεις παρατηρούνται αυξημένα επίπεδα άγχους και μείωση της επαγγελματικής ικανοποίησης (Κουλιού, 2026)
Η στατιστική προσέγγιση του φαινομένου που επιχειρήθηκε με το ερωτηματολόγιο που εστάλη προσφάτως στις σχολικές μονάδες θα μπορούσε να είναι χρήσιμη αν δεν είχε αποκλειστικά τα χαρακτηριστικά μιας βεβιασμένης αναδρομικής απογραφής. Μέσα όμως από μία τέτοια διαδικασία το φαινόμενο του εκφοβισμού των εκπαιδευτικών κινδυνεύει να παραμείνει αόρατο ή υποβαθμισμένο, γεγονός που δεν θα βοηθήσει στον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών για την πρόληψη και την αντιμετώπισή του.
Ευχή μας η συγκεκριμένη πρωτοβουλία να μην εξαντληθεί σε μια απλή συλλογή αριθμών, αλλά να αποτελέσει αφετηρία για έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από ένα ζήτημα το οποίο παρότι εντείνεται τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να μένει αθέατο μέσα στη σχολική καθημερινότητα.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Σκηνές έντασης στη Βουλή μπροστά σε μαθητές: «Μάσα», «γυμνοσάλιαγκας», «τσαμπατζού»
Έκτακτο επίδομα 200 ευρώ για το Πάσχα – Μέχρι πότε οι αιτήσεις
