Σε μια πρόσφατη ενδιαφέρουσα συνέντευξή της στη lifo (Γιάννης Πανταζόπουλος) η Μικέλα Χαρτουλάρη σημειώνει ανάμεσα σε άλλα ότι η πιο επείγουσα αλλαγή είναι να αποκτήσουμε συλλογική αυτογνωσία. Και αυτή περνά κυρίως από την παιδεία.
Όταν η Ιστορία «σταματά» πρακτικά στο 1922, δεν έχουμε απλώς κενά γνώσης· έχουμε αδυναμία κατανόησης του παρόντος.
Ο Εμφύλιος, η δικτατορία, το Πολυτεχνείο, η μεταπολίτευση, οι θεσμικές και κοινωνικές ρήξεις δεν είναι «ευαίσθητα κεφάλαια»· είναι οι λόγοι που είμαστε όπως είμαστε.
Χωρίς αυτά, οι νέοι μαθαίνουν να ζουν μέσα σε έτοιμα στερεότυπα («δεξιά–αριστερά», «λαϊκισμός», «κατεστημένο») χωρίς να ξέρουν από πού προέρχονται.
Το αποτέλεσμα είναι αυτό που περιγράφεις: οι άλλοι ξέρουν περισσότερα για εμάς απ’ ό,τι εμείς οι ίδιοι.
Η αρχαιότητα ως μνημείο, όχι ως συνομιλητής
Το δεύτερο σημείο είναι εξίσου κρίσιμο. Η αρχαιότητα στην Ελλάδα συχνά:
διδάσκεται τεχνικά (γραμματική, συντακτικό),
παρουσιάζεται ως «άπιαστο ύψος»,
λειτουργεί περισσότερο ως βάρος παρά ως πηγή σκέψης.
Έτσι χάνεται το ουσιώδες:
ότι τα αρχαία κείμενα μιλούν για σύγκρουση νόμου και ηθικής, εξουσία, φόβο, ευθύνη, πόλεμο, απώλεια – δηλαδή για πράγματα απολύτως σημερινά. Όταν δεν καταλαβαίνεις τι διακυβεύεται στην «Αντιγόνη» ή στον Θουκυδίδη, δεν φταις εσύ· φταίει ο τρόπος που σου τα δίδαξαν.
Κράτος – Εκκλησία: το θεσμικό υπόστρωμα
Ο χωρισμός κράτους και Εκκλησίας δεν είναι απλώς ιδεολογικό αίτημα. Είναι προϋπόθεση:
για καθαρούς ρόλους,
για θεσμική ωριμότητα,
για να πάψει η πολιτική να κρύβεται πίσω από το «παράδοση» όταν δεν θέλει να αναλάβει ευθύνη.
Αν έπρεπε να το πω σε μία φράση, λέει η Μικέλα Χαρτουλάρη: Η Ελλάδα δεν πάσχει τόσο από έλλειψη δυνατοτήτων όσο από έλλειψη ειλικρινούς σχέσης με τον εαυτό της. Χωρίς σύγχρονη Ιστορία, χωρίς ζωντανή σχέση με την αρχαιότητα και χωρίς καθαρούς θεσμικούς διαχωρισμούς, μένουμε σε μια μόνιμη εφηβεία: φορτωμένοι παρελθόν, αλλά χωρίς επίγνωση του.
