Η πρόσφατη κοινοβουλευτική διαδικασία για το ζήτημα των επαγγελματικών και ακαδημαϊκών δικαιωμάτων των αποφοίτων της δημόσιας τριτοβάθμιας και ανώτερης επαγγελματικής εκπαίδευσης ανέδειξε, για ακόμη μία φορά, το διαχρονικό πρόβλημα της πολυδιάσπασης αρμοδιοτήτων και της έλλειψης ενιαίας κυβερνητικής απάντησης.
Με αφορμή την υπ' αριθμ. 5505/22.05.2026 ερώτηση της Ελληνικής Λύσης προς πέντε υπουργεία, η κυβέρνηση κλήθηκε να τοποθετηθεί σχετικά με την καταδικαστική απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση C-518/24, με την οποία η Ελλάδα κρίθηκε ότι δεν μετέφερε πλήρως στο εθνικό δίκαιο την Οδηγία (ΕΕ) 2018/958 για την αξιολόγηση της αναλογικότητας πριν από τη θέσπιση περιορισμών στην πρόσβαση σε νομοθετικώς κατοχυρωμένα επαγγέλματα.
Η ερώτηση έθετε σειρά κρίσιμων ζητημάτων, όπως το ποιος φορέας έχει σήμερα τον κεντρικό συντονισμό για τα επαγγελματικά δικαιώματα, εάν έχει καταρτιστεί συνολικός κατάλογος τίτλων σπουδών χωρίς σαφή επαγγελματικά δικαιώματα, καθώς και γιατί εξακολουθούν να παραμένουν σε εκκρεμότητα ζητήματα που αφορούν αποφοίτους δημοσίων ιδρυμάτων, μεταξύ των οποίων και οι Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού.
Υπουργείο Υποδομών: Καμία ουσιαστική απάντηση για την ευρωπαϊκή καταδίκη
Η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών περιορίστηκε ουσιαστικά στη διαβίβαση υπηρεσιακού εγγράφου της Γενικής Διεύθυνσης Διοικητικών Υπηρεσιών, χωρίς να απαντήσει επί της ουσίας στα ερωτήματα που αφορούσαν την καταδικαστική απόφαση του ΔΕΕ ή τα μέτρα συμμόρφωσης της χώρας.
Στο υπηρεσιακό έγγραφο επισημαίνεται ότι ήδη από το 2022 είχε συγκροτηθεί επιτροπή για τη σύνταξη προεδρικού διατάγματος σχετικά με τα επαγγελματικά δικαιώματα των πτυχιούχων Μηχανικών Τ.Ε. των πρώην ΤΕΙ. Ωστόσο, η επιτροπή ολοκλήρωσε το έργο της χωρίς να υποβάλει προτάσεις.
Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, τα συναρμόδια υπουργεία εξακολουθούν να επεξεργάζονται «κείμενο βάσης» για μελλοντική νομοθετική ρύθμιση, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα παραμένει άλυτο, παρά το γεγονός ότι έχουν παρέλθει αρκετά χρόνια από τη σχετική νομοθετική πρόβλεψη.
Ανάλογη ήταν και η τοποθέτηση του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο ξεκαθαρίζει ότι ο καθορισμός επαγγελματικών δικαιωμάτων δεν αποτελεί δική του αρμοδιότητα αλλά αντικείμενο των κατά περίπτωση αρμόδιων υπουργείων και επαγγελματικών φορέων.
Η απάντηση διευκρινίζει ότι το Προσοντολόγιο – Κλαδολόγιο του Δημοσίου (ΠΔ 85/2022) καθορίζει αποκλειστικά τα προσόντα διορισμού στο Δημόσιο και δεν συνιστά πλαίσιο απονομής επαγγελματικών δικαιωμάτων.
Παράλληλα επισημαίνεται ότι στον Τομέα Εμπορικού Ναυτικού υπάρχουν ήδη προβλέψεις για τις ειδικότητες πλοιάρχων, μηχανικών και ηλεκτρολόγων εμπορικού ναυτικού όσον αφορά τα προσόντα διορισμού στο Δημόσιο, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη επικαιροποίηση του σχετικού προεδρικού διατάγματος.
Ωστόσο, το ίδιο το υπουργείο παραπέμπει τελικά στα υπόλοιπα συναρμόδια υπουργεία, σημειώνοντας ότι εκείνα είναι αρμόδια να ενημερώσουν τη Βουλή για το σύνολο των ζητημάτων που τέθηκαν.
Η απάντηση αναδεικνύει κατακερματισμό αρμοδιοτήτων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στις απαντήσεις των υπηρεσιών επισημαίνεται πως τα περισσότερα από τα ζητήματα της ερώτησης δεν εμπίπτουν στις δικές τους αρμοδιότητες.
Συγκεκριμένα, γίνεται αναφορά ότι απαιτείται νομοθετική παρέμβαση κυρίως από το Υπουργείο Παιδείας και το Υπουργείο Ναυτιλίας, ειδικά όσον αφορά τις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού.
Έτσι, αντί να προκύπτει ένας ενιαίος κυβερνητικός σχεδιασμός για την αντιμετώπιση του προβλήματος, οι απαντήσεις αποτυπώνουν έναν κατακερματισμό ευθυνών, όπου κάθε υπουργείο περιορίζεται στις δικές του αρμοδιότητες, χωρίς να προκύπτει ποιος έχει τον συνολικό συντονισμό.
Οι ΑΕΝ στο επίκεντρο της συζήτησης
Κεντρικό σημείο της κοινοβουλευτικής ερώτησης αποτέλεσαν οι Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού.
Ο ερωτών βουλευτής υποστηρίζει ότι, παρά το υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, την πρακτική άσκηση και την ευθύνη που αναλαμβάνουν οι απόφοιτοι, εξακολουθεί να μην υπάρχει σαφής και ενιαία θεσμική αποτύπωση της σχέσης μεταξύ του πτυχίου, του επιπέδου προσόντων, των επαγγελματικών δικαιωμάτων, της ακαδημαϊκής συνέχειας και της δυνατότητας αξιοποίησης των γνώσεών τους σε συναφείς επαγγελματικούς τομείς εκτός ναυτιλίας.
Καμία απάντηση για τη συμμόρφωση μετά την απόφαση του ΔΕΕ
Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι καμία από τις απαντήσεις που δόθηκαν δεν παρουσιάζει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα συμμόρφωσης της χώρας με την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ούτε αναφέρεται σε ολοκληρωμένο σχέδιο εφαρμογής της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/958.
Παράλληλα, δεν απαντώνται τα ερωτήματα σχετικά με την ύπαρξη ενιαίου μητρώου επαγγελματικών δικαιωμάτων, την καταγραφή όλων των τίτλων σπουδών που παραμένουν χωρίς σαφή επαγγελματική αντιστοίχιση ή την ολοκλήρωση αξιολογήσεων αναλογικότητας, όπως προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Έτσι, παρά την καταδίκη της χώρας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις επανειλημμένες επισημάνσεις για την ανάγκη θεσμικής αποσαφήνισης των επαγγελματικών δικαιωμάτων, οι κυβερνητικές απαντήσεις δείχνουν ότι οι σχετικές διαδικασίες εξακολουθούν να βρίσκονται σε στάδιο επεξεργασίας, χωρίς να προσδιορίζεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσής τους.
