Η δεκαετία του 1960 απέχει παρασάγγας από την τρέχουσα δεκαετία του 2020, κοινωνιολογικά, πολιτικά, πολιτιστικά. Είναι άλλη ιστορική φάση. Σήμερα η χώρα μας – παρά τα πολλαπλά προβλήματά της και ιδιαίτερα εκείνα της κρίσης – έχει κάνει πολλά βήματα εκσυγχρονισμού. Και μόνο η συμμετοχή της στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι της προσδίδει συγκριτικά πολύ καλύτερη θέση στον διεθνή καταμερισμό εργασίας.
Ωστόσο, υπάρχουν όψεις στις οποίες η σημερινή μας πραγματικότητα όχι μόνο δεν προόδευσε αλλά και οπισθοδρόμησε. Βασική αιτία – κατά τη γνώμη μας – είναι η απουσία μιας εθνικής στρατηγικής και μιας κοινωνικής συνείδησης, που θα είχαν ανθρωπιστικά και πράγματι δημοκρατικά αξιακά χαρακτηριστικά. Αντίθετα, κυριάρχησε η λατρεία των υλικών αγαθών, ο καταναλωτισμός, ο εύκολος χρηματισμός, η γενίκευση της παρανομίας, το βόλεμα πλάι σε πολιτικούς.
Μπορούμε να δούμε αυτή την εξέλιξη ακόμα και σε έναν πολιτικό δείκτη, στη συμπεριφορά των πολιτικών στελεχών και στη συνακόλουθη κοινωνική αποτίμησή της. Πιο συγκεκριμένα, τη μετακίνηση ενός πολιτικού από το ένα κόμμα στο άλλο με μοναδικό κίνητρο τη νομή της εξουσίας και του χρήματος. Τότε αυτή η συμπεριφορά χαρακτηριζόταν απολίτικη, ανήθικη, ανέντιμη και επέσυρε βαρείς χαρακτηρισμούς. Ήταν δε τα πρόσωπα αυτά καταδικασμένα όχι μόνο στο συλλογικό φαντασιακό αλλά και σε μια ισχυρή κοινωνική συνείδηση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα υπήρξε η αποστασία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη από το πανίσχυρο και συνεχώς ανερχόμενο κόμμα της Ένωσης Κέντρου στη δεκαετία του 1960. Η λέξη αποστάτης ταυτίστηκε με αυτόν. Όταν κάποιος αναφερόταν σε αποστάτη, εννοούσε τον Μητσοτάκη. Ως προέκταση μάλιστα αυτού του όρου υπήρξε και ο συνοδός όρος “εφιάλτης” , αφού η κίνησή του συνδυάστηκε με πολιτική ανωμαλία και, ως έναν βαθμό, συνετέλεσε στην επιβολή της χούντας.
Τα περιστατικά αποστασίας για λόγους νομής της εξουσίας και ιδιοτελών συμφερόντων τότε ήταν περιορισμένα. Σήμερα, τι παρατηρούμε; Με φοβερή ευκολία ένα κορυφαίο κομματικό στέλεχος να διεκδικεί ακόμα και την ηγεσία του άλφα κόμματος και την “επόμενη στιγμή” να μετακινείται στο αντίπαλο κόμμα. Βλέπουμε να καταδικάζεται η πολιτική ενός κόμματος και να γίνονται βαρείς απαξιωτικοί και υβριστικοί χαρακτηρισμοί κατά του αρχηγού αυτού του κόμματος και το αμέσως επόμενο διάστημα ο χαρακτηρίζων να προστρέχει στην αγκαλιά του υβριζόμενου σα να μην έχει συμβεί τίποτα.
Αλλά το χειρότερο δεν είναι αυτό. Είναι το γεγονός ότι η κοινωνία όχι μόνο δεν καταδικάζει αυτές τις συμπεριφορές, αλλά και τις επικροτεί. Και έτσι ανέρχονται τα “πρόσωπα – αποστάτες” στο αντίπαλο κόμμα με περισσή ευκολία. Εδώ, υπάρχει και μια βαθιά αντίφαση. Με βάση αυτές τις συμπεριφορές – συμπεριλαμβανομένων και άλλων παραγόντων – διαμορφώνεται ευρέως η άποψη ότι “όλοι οι πολιτικοί το ίδιο είναι”. Και αυτό έχει σαφώς νόημα, αφού ένας έχει σήμερα την άλφα ιδεολογία και πολιτική θεώρηση και αύριο την αντίθετή της.
Αλλά η αντίφαση συνίσταται στο ότι αντί ο αποστάτης να καταδικάζεται ούτε καν ενοχοποιείται και κατά το μάλλον ή ήττον επιβραβεύεται. Δηλαδή σήμερα δεν υπάρχει καν η έννοια του αποστάτη!! Και ακόμα, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι πιο εύκολα διαμορφώνονται αντιρρήσεις, όταν ένας παίκτης μεγάλης ποδοσφαιρικής ομάδας μετακινείται σε αντίπαλη μεγάλη ομάδα, παρά στη μετακίνηση πολιτικών!
Αυτή η άμβλυνση συνειδήσεων είναι στοιχείο βαθιά συντηρητικό. Οδηγεί σε ένα σχήμα ιδεολογικού χωνευτηριού, σε μια σούπα κομμάτων με απροσδιόριστες ιδεολογίες. Φτάσαμε σε σημείο να θεωρούνται αντισυστημικά κόμματα τα περιστασιακά κόμματα του Βελόπουλου, της Λατινοπούλου, της Καρυστιανού, της Κωνσταντοπούλου κλπ – να θεωρούνται δηλαδή ότι θα ανατρέψουν το κρατούν κοινωνικό σύστημα –, και να είναι συστημικό κόμμα ακόμα και το ΚΚΕ!
Με όλα αυτά τα δεδομένα, η πολιτική χάνει το περιεχόμενό της, την ουσία της, τη δυναμική της. Όταν ακόμα και οι ισχυροί πολιτικοί, ιδεολογικοί, πολιτισμικοί και κοινωνικοί χαρακτηρισμοί “αριστεράς – δεξιάς”, που χαρακτηρίζουν όλη τη νεωτερικότητα από τη Γαλλική Επανάσταση μέχρι σήμερα, θολώνονται, όταν “αφαιρείται” η ταξική διαστρωμάτωση της κοινωνίας και η συνακόλουθη σύγκρουση συμφερόντων, τότε η πολιτική έχει ήδη μετασχηματιστεί σε μη – πολιτική.
Τότε τα ισχυρά οικονομικά συμφέροντα στηρίζουν όποιο κόμμα θέλουν – πέραν της δεξιάς παράταξης, που ούτως ή άλλως ευνοείται από αυτή την εξέλιξη – και ουσιαστικά έχουν χειραγωγήσει τη λαϊκή συνείδηση. Αυτό ακριβώς παρατηρούμε σήμερα. Κόμματα δήθεν αριστερά και αντισυστημικά να έχουν την οικονομική στήριξη δυνάμεων του κεφαλαίου. Και εμείς, μοιραίοι και άβουλοι, γινόμαστε παρατηρητές της πολιτικής παρακολουθώντας τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης και τις απανωτές – δίκην μετεωρολογικού δελτίου – δημοσκοπήσεις, μακριά από τα κόμματα και τους κοινωνικούς φορείς.
Το ερώτημα είναι απλό. Τι ακριβώς περιμένουμε από τις εκλογές, όταν κατισχύουν αυτά τα παρακμιακά φαινόμενα;
