Έχουν περάσει 61 χρόνια από την πρώτη κεντρικά οργανωμένη από το Υπουργείο Παιδείας εξέταση εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση το 1964, τις τότε λεγόμενες «Εισιτήριες Εξετάσεις». Παρά την αλλαγή ονομασιών και μορφών, ο θεσμός διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον της κοινωνίας, καθώς επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού.
Σε μια χώρα όπου η αξιοκρατία δεν υπήρξε ποτέ αυτονόητο αγαθό, το αδιάβλητο των Πανελλαδικών εξετάσεων αποτέλεσε (και παραμένει) κοινωνική κατάκτηση. Όμως αυτό το στοιχείο, όσο κρίσιμο κι αν είναι, δεν αρκεί.
Ωρίμανση χωρίς εξέλιξη
Αν παρατηρήσουμε τη διαδρομή του θεσμού από το 1964 έως σήμερα, θα διαπιστώσουμε πως παρά τις πολυάριθμες νομοθετικές παρεμβάσεις, ουσιαστικά έχει αλλάξει ελάχιστα. Οι όποιες μεταρρυθμίσεις, όχι μόνο δεν του προσέδωσαν την ευελιξία που απαιτούν οι σύγχρονες συνθήκες, αλλά αντίθετα τον κατέστησαν συχνά πιο άκαμπτο και ανελαστικό.
Γι’ αυτό και είναι πλέον επιτακτική ανάγκη να μετατοπίσουμε τον δημόσιο διάλογο από το «περίβλημα» στην ουσία του συστήματος εισαγωγής.
Το κρίσιμο ερώτημα
Το ερώτημα που πρέπει να θέσουμε είναι απλό, αλλά καθοριστικό:
Θέλουμε ένα σύστημα ευκαιριών ή ένα σύστημα αποκλεισμών;
Θέλουμε ένα σύστημα που ενισχύει τη θέληση των νέων μας να εξελιχθούν ή ένα σύστημα που την αποθαρρύνει και την καταστέλλει;
Αν πράγματι μας ενδιαφέρει να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις των ταχύτατων κοινωνικών μετασχηματισμών, τότε η μόνη σωστή απάντηση είναι η δημιουργία ενός συστήματος ευκαιριών και πολλαπλών διαδρομών εξέλιξης.
Αδιάβλητο ≠ Δίκαιο ή Αποτελεσματικό
Το γεγονός ότι οι Πανελλαδικές εξετάσεις είναι αδιάβλητες δεν τις καθιστά αυτομάτως ούτε δίκαιες ούτε αποτελεσματικές. Ο βασικός στόχος τους — η επιλογή των πλέον κατάλληλων φοιτητών για κάθε σχολή — συχνά αποτυγχάνει.
Δεν είναι τυχαίο ότι χιλιάδες υποψήφιοι που κρίνονται «ακατάλληλοι» για σπουδές στην Ελλάδα, διαπρέπουν σε πανεπιστήμια του εξωτερικού και σταδιοδρομούν με επιτυχία στα αντικείμενα που τους απορρίψαμε.
Το παράδοξο της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ)
Η ΕΒΕ, που υποτίθεται πως λειτουργεί ως φίλτρο ποιότητας, στην πράξη παράγει σημαντικές στρεβλώσεις:
- Αφήνει κενές χιλιάδες θέσεις στα πανεπιστήμια.
- Αποκλείει υποψηφίους ακόμα και αν όλοι έχουν γράψει «πολύ καλά» (λόγω ποσοστού και όχι απόλυτης βαθμολογίας).
- Ενισχύει την προσχηματική λειτουργία του συστήματος εις βάρος της ουσίας.
Ερωτήματα που δεν απαντήθηκαν ποτέ
Ο διάλογος για την επανεξέταση του συστήματος εισαγωγής οφείλει να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα, μεταξύ των οποία και τα παρακάτω:
- Είναι δίκαιο να κρίνεται η πορεία ενός μαθητή από μια και μόνο εξέταση, αγνοώντας τη συνολική του εκπαιδευτική διαδρομή;
- Έχουν τα παιδιά επαρκή πληροφόρηση για τις σπουδές που επιλέγουν ή κινούνται με βάση ελλιπή εικόνα και φήμες;
- Υπάρχουν αξιόπιστες και ελκυστικές εναλλακτικές για όσους δεν θέλουν να συνεχίσουν στο πανεπιστήμιο;
- Είναι ορθά τα επιστημονικά πεδία και τα επιλεγόμενα μαθήματα ή χρειάζεται περισσότερη ευελιξία και σύνδεση με τις ανάγκες κάθε σχολής Είναι αναγκαίος ένας διαγωνισμός εισαγωγής για τμήματα με μεγάλο αριθμό κενών θέσεων;
- Γιατί δεν επιτρέπεται η εσωτερική κινητικότητα φοιτητών ανάμεσα σε σχολές, αν διαπιστωθεί ασυμβατότητα προσδοκιών;
- Είναι ορθολογικός ο χάρτης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας; Απαντά σε στρατηγικές επιλογές για το μέλλον της; Υπάρχουν τέτοιες;
Από το «περίβλημα» στην ουσία
Καμία ουσιαστική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να γίνει στον διαγωνισμό εισαγωγής χωρίς απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Ο εξορθολογισμός του συστήματος εισαγωγής δεν είναι πολυτέλεια, είναι προϋπόθεση για την παιδεία που αξίζει σε μια κοινωνία που θέλει να προχωρήσει.
Και κυρίως: είναι καθήκον μας να δημιουργήσουμε ένα λιγότερο ψυχοφθόρο και περισσότερο υποστηρικτικό περιβάλλον για τα παιδιά μας.
*Αργύρης Μυστακίδης Φυσικός, Εκπαιδευτικός αναλυτής.
