Ένα βαθύτερο ρήγμα στη δυτική στρατηγική για την Ουκρανία έφερε στην επιφάνεια η τελευταία διπλωματική κινητικότητα, με τον Ντόναλντ Τραμπ να πιέζει για γρήγορη συμφωνία με τη Μόσχα και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να επιμένουν ότι η στήριξη προς το Κίεβο δεν μπορεί να εγκαταλειφθεί πριν υπάρξουν όροι που θα εγγυώνται την ουκρανική κυριαρχία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Το κλίμα επιβαρύνθηκε μετά τη συνάντηση Τραμπ, Βλαντίμιρ Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ στην Κίνα, η οποία αναζωπύρωσε στην Ευρώπη τον φόβο ότι οι μεγάλες δυνάμεις θα μπορούσαν να διαμορφώσουν το πλαίσιο μιας νέας διεθνούς ισορροπίας χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερομένων.
Το μήνυμα Τραμπ: «Ας γίνει συμφωνία»
Ο Αμερικανός πρόεδρος παρενέβη τηλεφωνικά στη Σύνοδο της λεγόμενης «Συμμαχίας των Προθύμων» στο Βερολίνο, όπου είχαν συγκεντρωθεί Ευρωπαίοι ηγέτες μαζί με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται συμμετέχοντες, ο Τραμπ εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι στη συνέχιση της τεράστιας οικονομικής επιβάρυνσης για την Ουκρανία. Το ίδιο το Reuters, πάντως, καταγράφει και μια σημαντική διαφοροποίηση, κοντολογίς ότι ο Τραμπ αρνήθηκε ότι απαίτησε από τους Ευρωπαίους να σταματήσουν τη χρηματοδότηση, λέγοντας ότι η θέση του ήταν πως πρέπει να επιτευχθεί συμφωνία ώστε τα χρήματα να μπορούν να δαπανηθούν στις ίδιες τις ευρωπαϊκές χώρες.
Η διαφωνία δεν είναι θεωρητική. Το χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας για το 2027 υπολογίζεται περίπου στα 70 δισ. ευρώ, ενώ η αναμενόμενη ευρωπαϊκή συμμετοχή συζητείται σε επίπεδο περίπου 45 δισ. ευρώ. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει ζητήσει όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συμμετάσχουν στη στήριξη του Κιέβου.
Ο Τραμπ πιστεύει ότι ο Πούτιν θέλει συμφωνία
Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται περισσότερο αισιόδοξη για τις προθέσεις της Μόσχας.
Ο Τραμπ μετέφερε στους Ευρωπαίους την εκτίμησή του ότι ο Πούτιν θέλει να προχωρήσει σε συμφωνία, ενώ οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους τόσο με τη Ρωσία όσο και με τους Ευρωπαίους.
Η πρωτοφανής συνάντηση ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας στη Σενζέν κατέληξε σε μια συμβολική «διακήρυξη ειρήνης», χωρίς όμως συγκεκριμένη συμφωνία για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η ίδια η διακήρυξη δεν περιείχε αναφορά στην ουκρανική σύγκρουση, παρά το γεγονός ότι το ζήτημα είχε συζητηθεί στις επαφές Τραμπ και Πούτιν.
Η Ευρώπη φοβάται μια «νέα Γιάλτα»
Απέναντι σε αυτή την εικόνα, ο Φρίντριχ Μερτς έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα ότι η Ευρώπη δεν θα δεχθεί αποφάσεις για το μέλλον της Ουκρανίας και τη δική της ασφάλεια χωρίς τη συμμετοχή της.
«Τα σχήματα Γιάλτας δεν φέρνουν ειρήνη», ήταν το μήνυμα του Γερμανού καγκελάριου, ο οποίος υποβάθμισε παράλληλα τη συνάντηση των τριών ηγετών στην Κίνα ως, κυρίως, μια ισχυρή πολιτική εικόνα.
Η αναφορά στη Γιάλτα του 1945 δεν είναι τυχαία. Στην ευρωπαϊκή συζήτηση λειτουργεί ως προειδοποίηση απέναντι σε ένα μοντέλο όπου οι μεγάλες δυνάμεις χαράσσουν σφαίρες επιρροής και μικρότερες χώρες καλούνται στη συνέχεια να αποδεχθούν τις αποφάσεις τους.
Ο Μερτς επιμένει ότι στις συνομιλίες πρέπει να συμμετέχουν Ηνωμένες Πολιτείες, Ρωσία, Ουκρανία και Ευρώπη, ενώ το Βερολίνο διαμηνύει ότι η υποστήριξη προς το Κίεβο θα συνεχιστεί όσο θεωρείται αναγκαία. Το ίδιο πλαίσιο περιγράφεται και στο αρχικό δημοσίευμα, το οποίο παρουσιάζει την ευρωπαϊκή πλευρά να συνδέει την άμυνα της Ουκρανίας με την ασφάλεια ολόκληρης της ηπείρου.
Η πραγματική διαφωνία δεν είναι μόνο τα χρήματα
Πίσω από τη συζήτηση για τα δισεκατομμύρια βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη στρατηγική διαφορά.
Ο Τραμπ φαίνεται να δίνει προτεραιότητα στην ταχεία λήξη του πολέμου, θεωρώντας ότι η συνέχισή του έχει τεράστιο οικονομικό και γεωπολιτικό κόστος.
Οι Ευρωπαίοι φοβούνται, αντίθετα, ότι μια γρήγορη συμφωνία χωρίς σαφείς εγγυήσεις θα μπορούσε να μετατρέψει μια προσωρινή εκεχειρία σε προοίμιο μιας νέας κρίσης και να νομιμοποιήσει στην πράξη την αλλαγή συνόρων διά της στρατιωτικής ισχύος.
Γι' αυτό και επιμένουν στη συνέχιση της στρατιωτικής βοήθειας, στην ενίσχυση της ουκρανικής αντιαεροπορικής άμυνας και στην προστασία των ενεργειακών υποδομών ενόψει του χειμώνα.
Το μεγάλο ερώτημα για την Ευρώπη
Η εικόνα των Τραμπ, Πούτιν και Σι στο ίδιο τραπέζι συμπυκνώνει τελικά μια πολύ μεγαλύτερη αγωνία.
Δεν αφορά μόνο το πότε και με ποιους όρους θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Αφορά το ποιος θα αποφασίζει για την επόμενη ημέρα της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Για την Ευρώπη, ο κίνδυνος είναι σαφής: να συνεχίζει να πληρώνει μεγάλο μέρος του οικονομικού και στρατιωτικού κόστους του πολέμου, αλλά όταν φτάσει η ώρα της διαπραγμάτευσης να ανακαλύψει ότι το τραπέζι έχει ήδη στρωθεί από άλλους.
Και ίσως αυτή να είναι η ουσία της σημερινής διαφωνίας περισσότερο ακόμη και από τα 70 δισ. ευρώ: η Ευρώπη δεν θέλει απλώς να χρηματοδοτεί την ιστορία· θέλει να βρίσκεται και στο δωμάτιο όπου αυτή γράφεται.