Alfavita Newsroom Μια ανακάλυψη που μοιάζει βγαλμένη από επιστημονική φαντασία γίνεται πλέον επιστημονικό γεγονός: ένας μαθητής λυκείου κατάφερε, με έναν αλγόριθμο τεχνητής νοημοσύνης που ανέπτυξε ο ίδιος, να «φωτίσει» το Σύμπαν αποκαλύπτοντας 1,5 εκατομμύριο μέχρι σήμερα αχαρτογράφητα κοσμικά αντικείμενα. Η πορεία του Matteo Paz από παιδί που παρατηρούσε τα άστρα σε δημοσιευμένο ερευνητή αστροφυσικής αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα για τη δύναμη της περιέργειας, της σωστής καθοδήγησης και των δυνατοτήτων της νέας γενιάς στην εποχή της AI.
Το επίτευγμά του αναγνωρίστηκε επίσημα με δημοσίευση στο The Astronomical Journal — μάλιστα με μοναδικό συγγραφέα τον ίδιο, κάτι εξαιρετικά σπάνιο ακόμη και για μεταπτυχιακούς ερευνητές. Και όμως, αυτή δεν είναι μια συνηθισμένη ιστορία.
Από τις δημόσιες παρατηρήσεις άστρων στους καταλόγους του ουρανού
Το ενδιαφέρον του Paz για το Διάστημα γεννήθηκε νωρίς, σε δημόσιες βραδιές παρατήρησης που παρακολουθούσε με τη μητέρα του. Η σπίθα έγινε πάθος το καλοκαίρι του 2022, όταν εντάχθηκε στο Planet Finder Academy, πρόγραμμα που βάζει μαθητές λυκείου στην αιχμή της αστρονομικής έρευνας. Εκεί γνώρισε τον αστρονόμο Davy Kirkpatrick, που έγινε μέντορας και συνοδοιπόρος του.
«Στάθηκα τυχερός που τον γνώρισα», λέει ο Paz. «Μου έδωσε πραγματική ελευθερία μάθησης — και αυτό με έκανε να εξελιχθώ τόσο πολύ».
Ο «κοιμώμενος γίγαντας» των δεδομένων
Στην καρδιά της ιστορίας βρίσκεται το αρχείο δεδομένων NEOWISE: μια δεκαετία παρατηρήσεων υπέρυθρου ουρανού, σχεδόν 200 δισ. μετρήσεις. Αν και αρχικά στόχευε στον εντοπισμό αστεροειδών, το υλικό αυτό παρέμενε σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητο, ειδικά για μεταβλητά αντικείμενα — άστρα που αυξομειώνουν τη φωτεινότητά τους, κβάζαρ, εκρήξεις.
Αντί για χρονοβόρα «χειροκίνητη» ανάλυση, ο Paz επέλεξε τον δρόμο της μηχανικής μάθησης.
Χτίζοντας AI για να «διαβάσει» το Σύμπαν
Με ισχυρό υπόβαθρο στη θεωρητική πληροφορική και τα μαθηματικά, ο Paz σχεδίασε ένα νευρωνικό μοντέλο που ανιχνεύει μεταβολές φωτεινότητας στον χρόνο. Σε μόλις έξι εβδομάδες, είχε ένα λειτουργικό σύστημα που εντόπιζε μοτίβα τα οποία είχαν διαφύγει ακόμη και από έμπειρους επιστήμονες.
Η συνεργασία εξελίχθηκε σε ισότιμη συνδημιουργία. «Κάθε μας συνάντηση είναι 10% δουλειά και 90% κουβέντα για την επιστήμη», λέει χαμογελώντας.
1,5 εκατ. ανακαλύψεις – και συνεχίζεται
Μέχρι το 2024, ο αλγόριθμος είχε ωριμάσει αρκετά ώστε να «σκανάρει» το σύνολο των δεδομένων και να επισημάνει 1,5 εκατομμύριο υποψήφια μεταβλητά αντικείμενα: κβάζαρ, παλλόμενα άστρα, πιθανούς σουπερνόβα. Η αξία δεν είναι μόνο στην ποσότητα, αλλά στην ποικιλία — κλειδί για την κατανόηση της εξέλιξης άστρων και γαλαξιών.
Ο πλήρης κατάλογος αναμένεται να δημοσιευθεί το 2025, ανοίγοντας τον δρόμο για νέα διεθνή έρευνα.
Πέρα από την αστρονομία
Ο ίδιος ο Paz τονίζει ότι το μοντέλο του δεν περιορίζεται στο Διάστημα: «Μπορεί να εφαρμοστεί σε χρηματοοικονομικές χρονοσειρές, στην ανάλυση ρύπανσης ή όπου υπάρχουν επαναλαμβανόμενα μοτίβα στον χρόνο». Με άλλα λόγια, ένας πολυεργαλειακός αλγόριθμος για σύνθετα δεδομένα.
Σήμερα, ενώ οι συνομήλικοί του ετοιμάζουν αιτήσεις για πανεπιστήμια, ο Paz εργάζεται αμειβόμενος στο ερευνητικό κέντρο του California Institute of Technology, συνεισφέροντας σε πραγματικές αποστολές της NASA και καθοδηγώντας νεότερους μαθητές.
Το βλέμμα στο μέλλον
Η ιστορία του Matteo Paz θυμίζει τι συμβαίνει όταν η περιέργεια καλλιεργείται και οι νέοι έχουν χώρο να πειραματιστούν. Το επόμενο μεγάλο επιστημονικό άλμα μπορεί να έρθει από κάποιον που δεν έχει ακόμη τελειώσει το σχολείο — αλλά κοιτά ήδη το Σύμπαν με διαφορετικό μάτι.
Η επιστημονική δημοσίευση έγινε στο: Matthew Paz, A Submillisecond Fourier and Wavelet-based Model to Extract Variable Candidates from the NEOWISE Single-exposure Database, The Astronomical Journal (2024). DOI: 10.3847/1538-3881/ad7fe6
Με πληροφορίες από sciencenewstoday.org
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Ιδιωτικά σχολεία: Γείτονας, Ιόνιος και Εράσμειος σε επαφές με μεγάλα funds
Έρχονται πρόστιμα μέχρι και 1.000 ευρώ σε χιλιάδες κατόχους οχημάτων
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
