Αναδρομικά και αυξήσεις από τον ΕΦΚΑ: Ποιες είναι οι πέντε κατηγορίες συνταξιούχων που βρίσκονται σε αναμονή

Κοινωνία

Μπορεί ένα παιδί τριών ετών να μάθει να σκέφτεται κριτικά;

παιδιά
Google Logo Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της Google
Η σκέψη δεν αρχίζει με τις σωστές απαντήσεις. Αρχίζει όταν ένα παιδί παρατηρεί, δοκιμάζει και αναρωτιέται

Ένα παιδί τριών ετών τοποθετεί έναν μεγάλο κύβο πάνω σε έναν μικρότερο. Ο πύργος πέφτει. Προσπαθεί ξανά, αλλά αυτή τη φορά αλλάζει τη σειρά. Ο πύργος στέκεται. Δεν έχει διατυπώσει κάποια θεωρία, ούτε μπορεί απαραίτητα να εξηγήσει με λόγια τι συνέβη. Έχει όμως παρατηρήσει ένα αποτέλεσμα, έχει τροποποιήσει την προσέγγισή του και έχει δοκιμάσει μια διαφορετική λύση.

Μπορούμε να μιλήσουμε εδώ για την αρχή της κριτικής σκέψης; Ναι, αρκεί να μη φανταζόμαστε ένα τρίχρονο που επιχειρηματολογεί όπως ένας ενήλικας. Στην προσχολική ηλικία, η σκέψη παίρνει μια πιο άμεση μορφή: ένα βλέμμα που συγκρίνει, ένα «γιατί;», μια επιλογή που αλλάζει μετά από μια αποτυχημένη προσπάθεια.

Τι σημαίνει «σκέφτομαι κριτικά» στα τρία;

Η κριτική σκέψη δεν ταυτίζεται με την αμφισβήτηση των πάντων, ούτε είναι μια δεξιότητα που εμφανίζεται ξαφνικά στη σχολική ηλικία. Περιλαμβάνει διαδικασίες όπως η παρατήρηση, η αναζήτηση εξηγήσεων, η αξιολόγηση απλών ενδείξεων και η εξέταση εναλλακτικών λύσεων. Αυτές οι διαδικασίες έχουν πρώιμες, αναπτυξιακά κατάλληλες μορφές στα μικρά παιδιά.

Ένα τρίχρονο μπορεί να αναρωτηθεί γιατί ένα αντικείμενο επιπλέει ενώ ένα άλλο βυθίζεται, να προβλέψει τι θα συμβεί αν προσθέσει νερό στην άμμο ή να καταλάβει ότι ένας φίλος του βλέπει μια κατάσταση διαφορετικά. Δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσει επιστημονικούς όρους για να συμμετέχει σε μια ουσιαστική διερεύνηση.

Χρειάζεται, βέβαια, να είμαστε ακριβείς: τα παραδείγματα αυτά δεν αποδεικνύουν ότι τα τρίχρονα διαθέτουν ώριμη κριτική σκέψη. Δείχνουν πώς μπορούν να καλλιεργούνται επιμέρους τρόποι σκέψης, ανάλογα με το αναπτυξιακό επίπεδο, τη γλωσσική δυνατότητα και τις εμπειρίες κάθε παιδιού.

Η αξία μιας ερώτησης που δεν ζητά απλώς τη σωστή απάντηση

Στην καθημερινότητα οι ενήλικες ρωτούν συχνά τα παιδιά πράγματα που ήδη γνωρίζουν: «Τι χρώμα είναι αυτό;», «Πόσα είναι;», «Ποιο ζώο βλέπεις;». Πρόκειται για χρήσιμες ερωτήσεις, αλλά δεν είναι οι μόνες που μπορούμε να θέτουμε.

Δίπλα στο «τι είναι;» μπορούμε να προσθέσουμε το «τι παρατηρείς;». Δίπλα στο «ποιο είναι σωστό;», το «πώς το σκέφτηκες;». Και όταν μια λύση δεν λειτουργεί, αντί να τη δώσουμε αμέσως εμείς, να ρωτήσουμε «τι άλλο θα μπορούσαμε να δοκιμάσουμε;».

Η ερευνητική ομάδα Project Zero της Σχολής Εκπαίδευσης του Harvard έχει αναπτύξει τη ρουτίνα «See, Think, Wonder» («Βλέπω, σκέφτομαι, αναρωτιέμαι»), η οποία ενθαρρύνει τη διάκριση ανάμεσα στην παρατήρηση, στην ερμηνεία και στην απορία. Με τα τρίχρονα δεν χρειάζεται να εφαρμοστεί ως τυπική άσκηση, μπορεί να προσαρμοστεί σε έναν σύντομο διάλογο γύρω από ένα φύλλο, μια εικόνα ή ένα παιχνίδι.

Το παιχνίδι ως μικρό εργαστήριο αποφάσεων

Ας φανταστούμε μια παρέα παιδιών που προσπαθεί να φτιάξει μια γέφυρα με τουβλάκια. Κάποια κατασκευή καταρρέει. Ένα παιδί προτείνει να χρησιμοποιήσουν περισσότερα κομμάτια. Ένα άλλο δείχνει πού πρέπει να μπει το στήριγμα. Ο ενήλικας μπορεί να υποστηρίξει τη διαδικασία, χωρίς να μετατρέψει τη λύση σε επίδειξη της δικής του γνώσης.

Σύμφωνα με το Center on the Developing Child του Harvard, το παιχνίδι και οι κατάλληλα προσαρμοσμένες δραστηριότητες μπορούν να προσφέρουν στα παιδιά ηλικίας τριών έως πέντε ετών ευκαιρίες εξάσκησης της προσοχής, του σχεδιασμού, της γνωστικής ευελιξίας και άλλων εκτελεστικών λειτουργιών. Αυτές οι λειτουργίες σχετίζονται με τη μάθηση και την επίλυση προβλημάτων, χωρίς να ταυτίζονται με την κριτική σκέψη.

H Education Endowment Foundation, σε οδηγίες για την προσχολική εκπαίδευση, δίνει επίσης έμφαση στην ποιότητα του διαλόγου μεταξύ παιδιού και ενήλικα: στην ανταλλαγή ιδεών, στη σκέψη γύρω από ιστορίες και στην υποστήριξη που επιτρέπει στο παιδί να κάνει το επόμενο βήμα μόνο του. Η έρευνα είναι ιδιαίτερα ισχυρή για την αλληλεπιδραστική ανάγνωση και τη γλωσσική ανάπτυξη για ορισμένες μορφές συνεργατικού διαλόγου τα ειδικότερα στοιχεία παραμένουν πιο περιορισμένα.

Δεν σκέφτονται όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο, ούτε μιλούν όλα το ίδιο

Ένα παιδί μπορεί να περιγράψει αναλυτικά την ιδέα του. Ένα άλλο μπορεί να τη δείξει μετακινώντας ένα αντικείμενο, επιλέγοντας μια εικόνα ή επαναλαμβάνοντας μια προσπάθεια. Οι διαφορετικές γλωσσικές και αναπτυξιακές διαδρομές δεν πρέπει να μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η σκέψη απουσιάζει όταν δεν ακούγεται.

Αυτό που έχει σημασία είναι να δημιουργούνται ευκαιρίες συμμετοχής: χρόνος αναμονής, απλά υλικά, ερωτήσεις προσαρμοσμένες στην ηλικία και μια ασφαλής σχέση με τον ενήλικα.

Το παιδί δεν χρειάζεται να απαντά σε κάθε ερώτηση ούτε να μετατρέπει κάθε παιχνίδι σε μάθημα. Η περιέργεια ευδοκιμεί όταν δεν γίνεται εξέταση.

Από τη θεωρία στην πράξη: Πέντε μικρές ευκαιρίες για σκέψη

Η καλλιέργεια της σκέψης δεν απαιτεί εξειδικευμένα υλικά ή οργανωμένα μαθήματα. Μπορεί να ξεκινήσει από απλές στιγμές της καθημερινότητας. Όταν ένα παιδί χτίζει έναν πύργο που πέφτει, μπορούμε να το ρωτήσουμε «τι θα άλλαζες για να σταθεί;». Όταν παρατηρεί δύο φύλλα, να το ενθαρρύνουμε να ανακαλύψει ομοιότητες και διαφορές.

Διαβάζοντας ένα παραμύθι, μπορούμε να σταματήσουμε για λίγο και να ρωτήσουμε «τι πιστεύεις ότι θα συμβεί μετά;». Στο παιχνίδι με το νερό, μπορούμε να προτείνουμε να προβλέψει ποια αντικείμενα θα επιπλεύσουν και ύστερα να δοκιμάσει την ιδέα του. Ακόμη και μια καθημερινή διαφωνία μπορεί να γίνει ευκαιρία να σκεφτεί «πώς μπορούμε να παίξουμε και οι δύο;». Το σημαντικό δεν είναι να απαντήσει σωστά σε κάθε ερώτηση, αλλά να έχει χρόνο να σκεφτεί, να δοκιμάσει και να εκφράσει τη δική του άποψη. Αν δεν θέλει να απαντήσει, δεν χρειάζεται να επιμείνουμε.

Η σημαντικότερη απάντηση ίσως είναι μια καινούργια ερώτηση

Συχνά μετράμε τη μάθηση με βάση όσα ένα παιδί κατάφερε να θυμηθεί ή να ονομάσει. Όμως, δίπλα σε αυτές τις κατακτήσεις, αξίζει να προσέχουμε και κάτι λιγότερο μετρήσιμο: αν το παιδί δοκιμάζει ξανά, αν παρατηρεί μια διαφορά, αν βρίσκει το θάρρος να πει «δεν ξέρω» ή να προτείνει κάτι δικό του.

Η καλλιέργεια της σκέψης στην προσχολική ηλικία δεν απαιτεί μικρούς ενήλικες. Απαιτεί ενήλικες που αντιμετωπίζουν τις μικρές απορίες ως σημαντικές.

Γιατί ένα παιδί που ρωτά «γιατί;» δεν ζητά πάντοτε μια έτοιμη απάντηση. Μερικές φορές μας προσκαλεί να ανακαλύψουμε μαζί του πώς λειτουργεί ο κόσμος.

Μαρία Ελένη Λαλούμη
Εκπαιδευτικός Προσχολικής Εκπαίδευσης

Όλες οι σημαντικές ειδήσεις στο alfavita.gr

«Καριόλα», «κλανιόλα», «αναπαυσόλια»: Τα απίστευτα αντικείμενα που έκρυβαν τα παλιά ελληνικά σπίτια

Ενενήντα μέρες χωρίς σχολείο και χωρίς μισθό για δύο νέους εκπαιδευτικούς

Google Logo Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της Google
Viber Ακολουθήστε το Αlfavita στο Viber

κοινωνία