Το τσιγάρο ακριβαίνει, οι απαγορεύσεις επεκτείνονται και οι προειδοποιήσεις για τις επιπτώσεις του στην υγεία γίνονται ολοένα αυστηρότερες. Παρ' όλα αυτά, εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να καπνίζουν καθημερινά. Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα υψηλότερα ποσοστά καπνιστών, ενώ οι νέες συζητήσεις στις Βρυξέλλες για τη φορολόγηση και τη διάθεση των καπνικών προϊόντων επαναφέρουν ένα βασικό ερώτημα: πόσο αποτελεσματικά είναι τελικά τα αντικαπνιστικά μέτρα;
Έρχονται ακριβότερα τσιγάρα και νέοι περιορισμοί;
Στο πλαίσιο της συζήτησης για την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής οδηγίας σχετικά με τη φορολόγηση των καπνικών προϊόντων, εξετάζονται σημαντικές αυξήσεις στους φόρους. Τα σενάρια που παρουσιάστηκαν θα μπορούσαν να οδηγήσουν την τιμή ενός πακέτου στην Ελλάδα από τα σημερινά επίπεδα έως και τα 6,50 ή ακόμη και τα 13,82 ευρώ, ανάλογα με την τελική ρύθμιση.
Η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί, καθώς η αντίθεση της Μάλτας εμπόδισε την έκδοση απόφασης, ενώ η Ελλάδα και άλλες εννέα χώρες εξασφάλισαν μεταβατικές διευκολύνσεις.
Στο τραπέζι βρίσκεται, επίσης, η μείωση των σημείων πώλησης καπνικών προϊόντων, αλλά και η πιθανότητα απαγόρευσης των τσιγάρων με φίλτρο. Η τελευταία πρόταση συνδέεται τόσο με την περιβαλλοντική επιβάρυνση από τα αποτσίγαρα όσο και με τις επιστημονικές ενδείξεις ότι τα φίλτρα δεν προσφέρουν την προστασία που πολλοί καπνιστές θεωρούν.
Οι παρεμβάσεις εντάσσονται στον ευρωπαϊκό στόχο για μια «άκαπνη Ευρώπη» έως το 2040, με ποσοστό καπνιστών κάτω από το 5%.
Δύο εκατομμύρια Έλληνες καπνίζουν καθημερινά
Τα στοιχεία της Eurostat για το 2025 αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος στην Ελλάδα. Το 22,6% των πολιτών άνω των 16 ετών, δηλαδή περίπου δύο εκατομμύρια άνθρωποι, καπνίζει καθημερινά, με μέση κατανάλωση 15 τσιγάρων.
Το ποσοστό είναι αισθητά υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, που διαμορφώνεται στο 16,5%, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην τέταρτη θέση μεταξύ των κρατών-μελών. Παρά τη μικρή υποχώρηση σε σχέση με το 2022, όταν το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το 24,2%, η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται ψηλά στη σχετική κατάταξη.
Αξιοσημείωτη είναι και η διαφορά μεταξύ των δύο φύλων: καθημερινά καπνίζει το 27,2% των ανδρών στην Ελλάδα, έναντι 18% των γυναικών.
Οι επιπτώσεις, πάντως, δεν περιορίζονται στους ίδιους τους καπνιστές. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του ΟΟΣΑ, το κάπνισμα συνδέεται με περισσότερους από επτά εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο. Στην Ελλάδα, περίπου το 22% των θανάτων αποδίδεται στη χρήση καπνού, ενώ μεγάλη είναι και η επιβάρυνση από το παθητικό κάπνισμα.
Γιατί οι καπνιστές επιμένουν;
Παρά τις οικονομικές επιβαρύνσεις και τις συνεχείς αντικαπνιστικές εκστρατείες, η διακοπή του καπνίσματος παραμένει δύσκολη υπόθεση. Η εξάρτηση από τη νικοτίνη είναι μόνο ένα μέρος της εξήγησης. Το τσιγάρο έχει συνδεθεί για δεκαετίες με καθημερινές συνήθειες, κοινωνικές συμπεριφορές και προσωπικές στιγμές, από την παρέα και τον καφέ μέχρι τη διαχείριση του άγχους.
Για πολλές γενιές, μάλιστα, αποτέλεσε σύμβολο κοινωνικής αποδοχής, ανεξαρτησίας ή ακόμη και προσωπικού στιλ, μέσα από τον κινηματογράφο, τη διαφήμιση και τη δημόσια ζωή. Αυτά τα πρότυπα άφησαν ισχυρό αποτύπωμα, το οποίο δεν ανατρέπεται εύκολα μόνο με αυξήσεις τιμών και απαγορεύσεις.
Την ίδια στιγμή, ανοίγει η συζήτηση για το κατά πόσο η αυστηρότερη πολιτική μπορεί να αποδώσει χωρίς ουσιαστική υποστήριξη όσων θέλουν να διακόψουν το κάπνισμα. Η προστασία των μη καπνιστών από το παθητικό κάπνισμα παραμένει βασική προτεραιότητα, ωστόσο η υψηλή φορολογία και οι νέοι περιορισμοί προκαλούν αντιδράσεις, καθώς υπάρχει και ο φόβος ενίσχυσης του παράνομου εμπορίου.
Η ακρίβεια τροφοδοτεί και το λαθρεμπόριο
Η αύξηση της τιμής των νόμιμων τσιγάρων επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της παράνομης διακίνησης. Σύμφωνα με έκθεση της KPMG για το 2025, το 14,1% των τσιγάρων που καταναλώθηκαν στην Ελλάδα ήταν παράνομα, συνολικά περίπου 1,9 δισεκατομμύρια τεμάχια.
Παρότι η χώρα κατέγραψε σημαντική μείωση σε σχέση με το προηγούμενο έτος, το λαθρεμπόριο παραμένει σοβαρό πρόβλημα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τα παράνομα τσιγάρα ξεπέρασαν για πρώτη φορά από το 2014 το 10% της συνολικής κατανάλωσης.
Η φορολόγηση των καπνικών προϊόντων αποτελεί, άλλωστε, διαχρονικά σημαντική πηγή εσόδων για το ελληνικό κράτος. Σήμερα, σε ένα πακέτο με λιανική τιμή 4,80 ευρώ, η συνολική φορολογική επιβάρυνση υπολογίζεται περίπου στα 3,83 ευρώ.
Το μεγάλο στοίχημα, επομένως, δεν είναι μόνο να γίνει το τσιγάρο ακριβότερο ή δυσκολότερο να αγοραστεί. Είναι να περιοριστεί πραγματικά η εξάρτηση και να ενισχυθούν οι δυνατότητες διακοπής του καπνίσματος, χωρίς τα μέτρα να αφήνουν περιθώρια για την ανάπτυξη παράνομων δικτύων.
Με περίπου δύο εκατομμύρια καθημερινούς καπνιστές, η Ελλάδα έχει ακόμη δρόμο μέχρι τον ευρωπαϊκό στόχο του 2040. Και το ερώτημα παραμένει: αρκεί να αδειάσει η τσέπη για να σβήσει μια τόσο βαθιά ριζωμένη συνήθεια;