Μια νέα, συγκροτημένη πρόταση για τη φυσιογνωμία του Λυκείου και τον τρόπο εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία. Σύμφωνα με το σχέδιο που έχει κατατεθεί με τις υπογραφές δέκα μελών της Επιτροπής, προκρίνεται η ενοποίηση των απολυτήριων εξετάσεων της Γ’ Λυκείου με τις Πανελλαδικές, ώστε οι μαθητές να μην υποβάλλονται σε δύο διαφορετικές διαδικασίες στα ίδια μαθήματα. Η ενιαία αυτή εξέταση θα διεξάγεται στο τέλος της Γ’ Λυκείου με κοινά θέματα για όλα τα σχολεία, τα οποία θα προκύπτουν μέσω κεντρικής κλήρωσης από τη νέα Τράπεζα Θεμάτων, διατηρώντας έτσι τον χαρακτήρα των εθνικών εξετάσεων και την κοινή βάση αξιολόγησης.
Καινοτομία της πρότασης αποτελεί η προσθήκη ενός πέμπτου εξεταζόμενου μαθήματος, πέραν των τεσσάρων που προβλέπονται σήμερα σε κάθε ομάδα προσανατολισμού. Το μάθημα αυτό θα επιλέγεται ελεύθερα από τον ίδιο τον υποψήφιο –χωρίς να περιορίζεται απαραίτητα στις υφιστάμενες κατευθύνσεις– με στόχο να διευρύνει τις εκπαιδευτικές του επιλογές και την πρόσβασή του σε περισσότερα επιστημονικά πεδία. Με αυτόν τον τρόπο, οι Πανελλαδικές δεν καταργούνται, αλλά εντάσσονται οργανικά στη λειτουργία του Λυκείου, αποκτώντας διπλή λειτουργία: την πιστοποίηση των γνώσεων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και την αξιολόγηση για την εισαγωγή στα ΑΕΙ.
Ο σχεδιασμός προβλέπει συνολική αναδιοργάνωση της αξιολόγησης σε όλες τις τάξεις. Για την Α’ Λυκείου προτείνονται ανακεφαλαιωτικές γραπτές εξετάσεις σε οκτώ μαθήματα (Αγγλικά, Άλγεβρα, Αρχαία, Ιστορία, Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, Γεωμετρία, Φυσική και Χημεία), με τα θέματα να κληρώνονται κεντρικά από μια νέα Τράπεζα Θεμάτων διαβαθμισμένης δυσκολίας. Παράλληλα, εξετάζεται ο επανακαθορισμός του συνυπολογισμού προφορικής και γραπτής βαθμολογίας ώστε να αποφεύγονται αλλοιώσεις, καθώς και η αυτοτελής προσμέτρηση των μαθημάτων που σήμερα αποτελούν κλάδους, προκειμένου να περιοριστούν οι στρεβλώσεις στον βαθμό προαγωγής.
Για τη Β’ Λυκείου, η συζήτηση εστιάζει στην επανεξέταση της δομής των ομάδων προσανατολισμού, ώστε να υπάρξει μεγαλύτερη συνοχή με τα επιστημονικά πεδία της Γ’ Λυκείου. Ιδιαίτερης σημασίας είναι η μεταβατική πρόβλεψη για την πρώτη γενιά μαθητών που θα εισαχθεί στην Α’ Λυκείου το σχολικό έτος 2027-2028, σύμφωνα με την οποία οι βαθμοί της Α’ και της Β’ τάξης δεν θα προσμετρηθούν στο Εθνικό Απολυτήριο, διασφαλίζοντας την ομαλή μετάβαση στο νέο σύστημα. Σε δεύτερη φάση, και εφόσον προηγηθεί πιλοτική εφαρμογή, εξετάζεται και η συμμετοχή των πανεπιστημίων στον καθορισμό των συντελεστών βαρύτητας και των κριτηρίων πρόσβασης, χωρίς όμως να αναλάβουν τα ίδια τη διεξαγωγή των εξετάσεων.
Κεντρικός προβληματισμός στον Εθνικό Διάλογο παραμένει ο κίνδυνος να μεταφερθεί η πίεση των φροντιστηρίων ήδη από την Α’ Λυκείου, λόγω της αυξημένης βαρύτητας των σχολικών εξετάσεων. Όπως επισημαίνεται, η αναβάθμιση του Λυκείου απαιτεί παράλληλη ενίσχυση της εκπαιδευτικής λειτουργίας του δημόσιου σχολείου, ώστε οι μαθητές να μην εξαρτώνται από την παραπαιδεία, καθώς και ουσιαστική αξιοπιστία στη σχολική βαθμολογία, προκειμένου το απολυτήριο να αποκτήσει αυτοτελή αξία και να πάψει να λειτουργεί απλώς ως προθάλαμος των Πανελλαδικών.
Η πρόταση αυτή έρχεται να προστεθεί στην ενδιάμεση έκθεση πορισμάτων που απέστειλε στα μέλη της Επιτροπής ο πρόεδρός της, Μιχάλης Σφακιανάκης, η οποία αποτυπώνει εναλλακτικά εξεταστικά μοντέλα και συνοδεύεται από ειδικό ερωτηματολόγιο. Πέραν του εξεταστικού, η έκθεση αναπτύσσεται σε πέντε ευρύτερους πυλώνες: το εκπαιδευτικό περιεχόμενο, την αυτονομία και συμπερίληψη στη σχολική ζωή, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, τη διακυβέρνηση και τις ψηφιακές υποδομές, εξετάζοντας μεταξύ άλλων τη δημιουργία ψηφιακού αρχείου μαθητή (portfolio) και την αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.
Το χρονοδιάγραμμα των επόμενων κινήσεων θεωρείται ιδιαίτερα πυκνό, καθώς έως το τέλος Νοεμβρίου προβλέπεται να ολοκληρωθεί η επικαιροποίηση της ενδιάμεσης έκθεσης με την ενσωμάτωση των νέων προτάσεων, εφόσον συγκεντρώσουν την απαιτούμενη συναίνεση. Η επικαιροποιημένη μορφή της έκθεσης έχει προγραμματιστεί να παρουσιαστεί στη Βουλή στις 26 Νοεμβρίου, ενώ στη συνέχεια αναμένεται να ανοίξει η διαδικασία της δημόσιας διαβούλευσης, ώστε να τοποθετηθούν η εκπαιδευτική κοινότητα και οι πολίτες πριν ληφθούν οι οριστικές πολιτικές αποφάσεις.