Δεν νομίζω να υπάρχει άλλη πόλη της Ελλάδας πλην της Αθήνας -λόγω λόγω του πολλαπλού πολιτιστικού φορτίου της Αρχαιότητάς της-, που να έχει τόσο μεγάλη και εύκολα βιώσιμη ιστορία όσο το Μεσολόγγι.
Η σύνδεση της πόλης με την επανάσταση του Γένους, η θυσία μιας ολόκληρης πόλης στον αγώνα για την Ελευθερία είναι μοναδική στην πορεία της σύγχρονης Ελλάδας. Τα τοπόσημά του, μουσεία και όμορφες φυσικές ιδιομορφίες -με πρώτο και απόλυτα εμβληματικό τοπόσημο τον Κήπο των Ηρώων– συνθέτουν μια ιστορία ζώσα που συνδιαλέγεται με μια μοναδικότητα της γεωγραφίας.
Το Μεσολόγγι είναι πόλη μοναδική. Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι θεωρείται Ιερή Πόλη – όχι λόγω κάποιου θρησκευτικού συμβάντος ή μιας θρησκευτικής αντίληψης αλλά λόγω της μεγάλης θυσίας του Ανθρώπου για την Ελευθερία.
Είναι το γεγονός που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην Επανάσταση του 1821, γιατί άλλαξε σημαντικά τη στάση των λαών της Ευρώπης - ακόμα και των θεσμών της εξουσίας, που ήταν αντίθετοι στην ελληνική εξέγερση. Η θυσία της πόλης δημιούργησε πολλαπλά ρεύματα αλληλεγγύης, έμπρακτης στήριξης ακόμα και θυσίας εκατοντάδων εθελοντών, που αγωνίστηκαν εδώ δίνοντας τη ζωής τους.
Ποτέ άλλοτε δεν υπήρξε τέτοια προσφορά ζωής σε άλλο λαό. Αυτό συνέβη δεύτερη φορά πολλά χρόνια αργότερα στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, στον οποίο συνέτρεξαν πολίτες δημοκρατικοί από πολλές χώρες της Ευρώπης, για να στηρίξουν τον αγώνα της δημοκρατίας ενάντια στο φασισμό.
Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα κουβαλάει πολλή ιστορία και δύσκολα μπορεί κάποιος να τη γνωρίσει σε όλη την έκτασή της και σε όλο το βάθος της. Όμως από την άλλη πλευρά, είναι γεγονός ότι εμείς οι Έλληνες μένουμε μόνο στην ιστορία που διδασκόμαστε στην εκπαίδευση. Δύσκολα προχωράμε σε δικές μας σε προσωπικές έρευνες και αναζητήσεις από τα τόσα και τόσα στοιχεία, που υπάρχουν όχι μόνο σε γραπτά κείμενα αλλά και σε ζωντανά μνημεία που είναι σε κάθε γωνιά της ελληνικής γης.
Το να μάθουμε την ιστορία μας δεν είναι μια γενική και αόριστη αναφορά στο παρελθόν. Αντίθετα, έχει να κάνει με την κουλτούρα, με τη συλλογική μας αυτογνωσία με το τι ποθούμε και αγωνιζόμαστε διαχρονικά. Είναι κρίσιμη Γνώση.
Την ιστορική γνώση λοιπόν εδώ στο Μεσολόγγι μπορεί κάποιος να τη δει περιδιαβαίνοντας στον Κήπο των Ηρώων, που σκεπάζει τα οστά εκατοντάδων ανθρώπων, που πρόσφεραν τη ζωή τους πριν από 200 χρόνια, για να αναστηθεί ένας λαός αποφασισμένος να αποτινάξει τη σκλαβιά. Κάθε άνοιγμα εδάφους στην περιοχή του Μεσολογγίου, για κάποια τεχνικό έργο, αποκαλύπτει κόκαλα ανθρώπων, που προσπάθησαν να ζήσουν χωρίς κατακτητή και δυνάστη.
(Πρέπει να ομολογήσω και μια προσωπική ενοχή, ότι αν και ταξιδεύουμε πολύ συχνά στο νότιο μέρος της χώρας κάνοντας τη διαδρομή (Αθήνα – Ηλεία), ποτέ δεν σκεφτήκαμε να κάνουμε μία παράκαμψη να βιώσουμε μια ιστορική πνοή θυσίας και ελευθερίας).
Ο Κήπος των Ηρώων από μόνος του είναι ζωντανή ιστορία. Νιώθεις και συνεγείρεσαι βλέποντας και ακούγοντας τη φωνή του μεγάλου Αγώνα. Τα μνημεία είναι ζωντανές αφηγήσεις. Εδώ θα νιώσεις τη θυσία του μεγάλου ποιητή Λόρδου Βύρωνα και τον αγώνα των οπλαρχηγών (Μάρκου Μπότσαρη, Νότη Μπότσαρη, Κυριάκου Μαυρομιχάλη, Κίτσου Τζαβέλα κλπ κλπ), και των αποφασισμένων ανθρώπων για το φως της ανεξαρτησίας. Η Έξοδος του Μεσολογγίου άλλαξε τη ροή του Αγώνα και το πιο σημαντικό, ήταν μαγιά που συμφιλίωσε τον Διχασμό των αγωνιστών.
Το Μεσολόγγι δεν είναι μόνο βίωμα Ιστορίας. Η Γεωγραφία ανέδειξε εδώ μια φοβερά όμορφη εικόνα της, με πολλές ιδιαιτερότητες. Εκφράζει παντού το φυσικό κάλλος. Η λιμνοθάλασσα είναι κάτι μοναδικό, μια ξεχωριστή παράσταση της φύσης, που δεν μπορείς να τη μάθεις μέσα από τα σχολικά βιβλία και από τους τουριστικούς οδηγούς ή από το ίντερνετ.
Μόνο αν βιώσεις – έστω και πρόσκαιρα – την ιστορικότητα της πόλης, θα συνειδητοποιήσεις το φως της θυσίας και ακόμα τη μοναδικότητα της φύσης - μια ξεχωριστή σχέση της θάλασσας με τη στεριά – και θα γευθείς πράγματι την ιερότητα αλλά και την αισθητική ομορφιά της πόλης.