Ριζικές αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο βάζουν τέλος στις πολυετείς οικογενειακές δικαστικές διαμάχες, προστατεύουν την προσωπική περιουσία από τις οφειλές των θανόντων και ξεμπλοκάρουν χιλιάδες «παγωμένα» ακίνητα εξ αδιαιρέτου.
Το νέο καθεστώς-το οποίο εφαρμόζεται κατά βάση για θανάτους που επήλθαν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και έπειτα, με συγκεκριμένες μεταβατικές εξαιρέσεις- αναδιαμορφώνει πλήρως τα δεδομένα για συζύγους, παιδιά, συντρόφους χωρίς γάμο, αλλά και για τις χειρόγραφες διαθήκες.
Κληρονομικό δίκαιο (Ν. 5303/2026)
«Μπλόκο» στα κληρονομούμενα χρέη
Πλέον, ο κληρονόμος δεν κινδυνεύει να χάσει τα δικά του προσωπικά περιουσιακά στοιχεία για να εξοφλήσει τις οφειλές του εκλιπόντος. Η ευθύνη του περιορίζεται αυστηρά στην κληρονομιαία περιουσία, από την οποία μπορούν να ικανοποιηθούν οι πιστωτές, τηρώντας πάντα τις νομικές εξαιρέσεις. Ακόμη κι αν τα χρέη ξεπερνούν την αξία του ακινήτου, ο κληρονόμος δεν καλείται να βάλει το χέρι στην τσέπη για τη διαφορά. Το ακίνητο, ωστόσο, ενδέχεται να ρευστοποιηθεί για την εξόφληση των πιστωτών.
Σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει διαθήκη, το μερίδιο του συζύγου ενισχύεται σημαντικά. Όταν υπάρχουν παιδιά, το ποσοστό του αυξάνεται από το 1/4 στο 1/3, με τα υπόλοιπα 2/3 να μοιράζονται εξίσου στα τέκνα. Αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο σύζυγος δικαιούται το 50%, εφόσον συντρέχει με άλλους συγγενείς, ανάλογα με τη συγγενική τους σχέση.
Πώς ένας κληρονόμος κρατά ολόκληρο το σπίτι
Όταν οι συγκληρονόμοι αδυνατούν να συμφωνήσουν για την τύχη ενός ακινήτου, ανοίγει πλέον ο δρόμος ώστε ένας εξ αυτών να το αποκτήσει εξ ολοκλήρου, αποζημιώνοντας τους υπολοίπους. Η αξία προσδιορίζεται δικαστικά, με συνεκτίμηση της αντικειμενικής και της αγοραίας τιμής. Η ρύθμιση μπορεί να εφαρμοστεί ακόμη και σε παλαιότερες κληρονομιές, αρκεί να μην έχει ασκηθεί ήδη αγωγή διανομής.
Η νόμιμη μοίρα (το ελάχιστο μερίδιο που δικαιούνται οι στενοί συγγενείς ακόμη και με διαθήκη) αλλάζει ριζικά. Αντί να αποκτούν υποχρεωτικά ποσοστό συνιδιοκτησίας σε ένα ακίνητο – μπλοκάροντας την πώλησή του – οι δικαιούχοι αποκτούν πλέον χρηματική αξίωση για την αξία που τους αναλογεί, με δυνατότητα εγγραφής προσημείωσης για την εξασφάλιση της απαίτησης.
Οι χειρόγραφες (ιδιόγραφες) διαθήκες παραμένουν σε ισχύ, αλλά αυστηροποιούνται οι όροι ενεργοποίησής τους. Αν έχουν κατατεθεί προς φύλαξη σε συμβολαιογράφο, παράγουν αμέσως αποτελέσματα. Αν όχι, απαιτείται ειδική διαδικασία (πλην εξαιρέσεων, όπως όταν ευνοούνται παιδιά ή σύζυγος), ενώ αν δημοσιευθούν μετά τη διετία από τον θάνατο, απαιτείται κατά κανόνα δικαστική κήρυξη ως κυρίας.
Παράλληλα, ο επιζών σύντροφος σε ελεύθερη συμβίωση θωρακίζεται: μπορεί να παραμείνει στην κοινή κατοικία για εύλογο διάστημα χωρίς να πληρώνει ενοίκιο, χωρίς όμως να αποκτά δικαίωμα κυριότητας. Τέλος, δίνεται η δυνατότητα για κληρονομικές συμβάσεις με συμβολαιογραφικό έγγραφο, ώστε οι οικογένειες να προσυμφωνούν τη διανομή της περιουσίας (π.χ. επιχειρήσεων) ακόμη και με προκαταβολική παραίτηση από μελλοντικά δικαιώματα.
Οι αλλαγές δεν καταργούν τον φόρο κληρονομιάς. Το αφορολόγητο για τους συγγενείς Α΄ κατηγορίας παραμένει στις 150.000 ευρώ, ενώ για τον σύζυγο προβλέπεται ειδική απαλλαγή έως 400.000 ευρώ. Σημειώνεται ότι το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ που ισχύει για τις γονικές παροχές δεν επεκτείνεται αυτομάτως στις κληρονομικές συμβάσεις, επομένως απαιτείται προσεκτικός σχεδιασμός.
Πίνακες με παραδείγματα για τις κληρονομιές
| Σενάριο | Παράδειγμα | Τι προβλέπει ο νέος νόμος |
|---|---|---|
| 1. Κληρονομούμενα Χρέη | Κληρονομιά ακινήτου αξίας 100.000 € με χρέη θανόντος 150.000 €. | Ο κληρονόμος δεν πληρώνει από την τσέπη του τη διαφορά των 50.000 €. Το ακίνητο μπορεί να ρευστοποιηθεί για τους πιστωτές. |
| 2. Μερίδιο Συζύγου (χωρίς διαθήκη) | Καθαρή περιουσία 300.000 €, σύζυγος και 2 παιδιά. | Ο σύζυγος και τα παιδιά λαμβάνουν πλέον από 100.000 € ο καθένας. (Με το παλιό καθεστώς ο σύζυγος έπαιρνε 75.000 € και τα παιδιά από 112.500 €). |
| 3. Εξαγορά Ολόκληρου του Σπιτιού | Σπίτι αξίας 200.000 € κληρονομείται εξ αδιαιρέτου από 2 αδέλφια. | Ο ένας αδελφός/ή μπορεί να ζητήσει να κρατήσει ολόκληρο το σπίτι, καταβάλλοντας στο άλλο αδελφό το ποσό των 100.000 €. |
| 4. Νόμιμη Μοίρα (με διαθήκη) | Γονέας αφήνει με διαθήκη όλο το σπίτι στο Παιδί Α. | Το παιδί Β δεν γίνεται συνιδιοκτήτης. Αποκτά χρηματική αξίωση για την αξία του ποσοστού του, με δικαίωμα προσημείωσης. |