Ριζικές αλλαγές στο τοπίο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας φέρνει ο νέος νόμος για τη σύσταση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ). Η ρύθμιση επιχειρεί να βάλει τάξη στην αγορά, θεσπίζοντας αυστηρούς κανόνες ελέγχου, ενιαία εκπροσώπηση του κλάδου και ουσιαστική θωράκιση των πολιτών απέναντι σε ασαφείς επαγγελματικούς τίτλους.
Για το τι αλλάζει στην καθημερινότητα επαγγελματιών και πολιτών, καθώς και για τα σαφή όρια ανάμεσα στον ψυχολόγο, τον ψυχοθεραπευτή και τον σύμβουλο ψυχικής υγείας, μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και μέλος της Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρείας (ΕΛΨΕ), Ευγενία Γεωργάκα.
«Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (ΕΛΨΕ) χαιρετίζει με ιδιαίτερη ικανοποίηση την ψήφιση του νόμου για τη σύσταση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου. Πρόκειται για μια σημαντική θεσμική μεταρρύθμιση, η οποία αντιμετωπίζει μια εκκρεμότητα πολλών δεκαετιών. Παρότι το επάγγελμα του ψυχολόγου είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο ήδη από το 1979, η συνολική θεσμική του οργάνωση παρέμενε εκκρεμής», επισημαίνει η κ. Γεωργάκα.
Ποιος έχει το δικαίωμα να φέρει τον τίτλο του ψυχολόγου
Η κομβικότερη τομή του νόμου αφορά τη δημιουργία ενός κεντρικού, ενιαίου θεσμικού φορέα με υποχρεωτική εγγραφή για όλους τους ασκούντες το επάγγελμα. Η λειτουργία ενιαίου μητρώου, η δεοντολογική εποπτεία και η σύσταση πειθαρχικών οργάνων θωρακίζουν την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Παράλληλα, δρομολογείται η έκδοση σύγχρονου Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας, εναρμονισμένου με τα διεθνή πρότυπα, με στόχο την προστασία της αξιοπρέπειας και των δικαιωμάτων των πολιτών. Εξηγώντας τις αυστηρές προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος, η καθηγήτρια του ΑΠΘ ξεκαθαρίζει πως ένα μεταπτυχιακό ή ένα σεμινάριο δεν αρκεί για να αποκαλείται κάποιος ψυχολόγος: «Απαραίτητη προϋπόθεση για να θεωρείται κάποιο άτομο ψυχολόγος είναι η ολοκλήρωση προπτυχιακών σπουδών στην ψυχολογία και η κατοχή πτυχίου ψυχολογίας. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η κατοχή μεταπτυχιακού τίτλου στην ψυχολογία ή σε συναφές αντικείμενο ή η παρακολούθηση προγραμμάτων επιμόρφωσης δεν αρκούν, από μόνες τους, για την απόκτηση της ιδιότητας του ψυχολόγου.
Η άσκηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου προϋποθέτει συγκεκριμένα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά προσόντα, όπως αυτά καθορίζονται από την ισχύουσα νομοθεσία, καθώς και τη νόμιμη άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος. Ο νέος νόμος προσθέτει την υποχρέωση εγγραφής όλων των νομίμως αδειοδοτημένων ψυχολόγων στον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων.
Παράλληλα, ο νόμος προβλέπει ότι τα επαγγελματικά δικαιώματα των ψυχολόγων θα προσδιοριστούν με προεδρικό διάταγμα. Η ΕΛΨΕ θεωρεί αναγκαίο να διασφαλιστεί ένας κοινός πυρήνας επαγγελματικών δικαιωμάτων για όλους τους νομίμως αδειοδοτημένους ψυχολόγους, ο οποίος απορρέει από τις βασικές σπουδές Ψυχολογίας, ενώ οι εξειδικευμένες επαγγελματικές πράξεις πρέπει να συνδέονται με την αντίστοιχη πρόσθετη εκπαίδευση και επαγγελματική επάρκεια».
Ψυχολόγος, ψυχοθεραπευτής ή σύμβουλος ψυχικής υγείας;
Μια από τις συχνότερες παγίδες για τους πολίτες είναι η σύγχυση μεταξύ των τριών ειδικοτήτων. Η κ. Γεωργάκα αποσαφηνίζει το τοπίο: «Ψυχολόγοι είναι άτομα που έχουν ολοκληρώσει προπτυχιακές σπουδές ψυχολογίας και έχουν πτυχίο ψυχολογίας. Ψυχοθεραπευτές/τριες είναι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, κυρίως ψυχίατροι και ψυχολόγοι, που έχουν ολοκληρώσει πρόγραμμα μεταπτυχιακής ειδίκευσης στην ψυχοθεραπεία. Σύμβουλοι ψυχικής υγείας είναι απόφοιτοι διάφορων επιστημονικών πεδίων σπουδών, που συνήθως σχετίζονται με τα επαγγέλματα ψυχικής υγείας, που έχουν μετεκπαιδευθεί στην συμβουλευτική ψυχικής υγείας.
Ο επαγγελματικός τίτλος του ψυχολόγου είναι κατοχυρωμένος στην Ελλάδα και δίνεται μόνο σε άτομα που κατέχουν νόμιμη άδεια άσκησης επαγγέλματος ψυχολόγου. Αντιθέτως, οι επαγγελματικοί τίτλοι του ψυχοθεραπευτή και του συμβούλου ψυχικής υγείας δεν διέπονται σήμερα από αντίστοιχο ενιαίο σύστημα κρατικής επαγγελματικής αδειοδότησης.
Αυτό δεν συνεπάγεται ότι όσοι δραστηριοποιούνται στην ψυχοθεραπεία και την συμβουλευτική ψυχικής υγείας στερούνται αναγκαστικά επιστημονικής εκπαίδευσης. Αναδεικνύει, ωστόσο, την ανάγκη σαφών και επιστημονικά τεκμηριωμένων κριτηρίων για την εκπαίδευση, την επαγγελματική επάρκεια και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Στην κατεύθυνση αυτή, ο νέος νόμος προβλέπει τη σύσταση Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας, με επιστημονικό, συμβουλευτικό και γνωμοδοτικό ρόλο. Το Παρατηρητήριο, μεταξύ άλλων, καλείται να ορίσει τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία για την απόκτηση των τίτλων του Ψυχοθεραπευτή και του Συμβούλου Ψυχικής Υγείας».
Από την πλευρά της, η ΕΛΨΕ υπογραμμίζει ότι η αξιοπιστία του νέου Παρατηρητηρίου θα εξαρτηθεί από την επιστημονική του ανεξαρτησία, τη διεπιστημονική του σύνθεση και τα διαφανή κριτήρια αξιολόγησης.
Τι δικαιούται να ζητήσει ο πολίτης πριν από τη συνεδρία
Πριν εμπιστευτεί κάποιος έναν ειδικό, έχει κάθε νόμιμο δικαίωμα να ελέγξει τα διαπιστευτήριά του: «Κάθε πολίτης που αναζητά ψυχολογικές υπηρεσίες έχει δικαίωμα να γνωρίζει την επιστημονική εκπαίδευση, την επαγγελματική ιδιότητα και τα προσόντα του προσώπου στο οποίο απευθύνεται. Όταν ένας επαγγελματίας χρησιμοποιεί τον τίτλο του ψυχολόγου, ο πολίτης μπορεί να ζητά την άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος και να ενημερώνεται για την εξειδίκευσή του, το είδος των υπηρεσιών που παρέχει και τις αρχές δεοντολογίας που διέπουν τη συνεργασία τους.
Χρειάζεται, επίσης, να επισημανθεί ότι οι ψυχολογικές υπηρεσίες δεν περιορίζονται στον χώρο της ψυχικής υγείας. Η Ψυχολογία αποτελεί αυτοτελή επιστήμη με εφαρμογές στην εκπαίδευση, στην εργασία, στην υγεία και σε πολλούς ακόμη τομείς της κοινωνικής ζωής.
Για την Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία, η θεσμική οργάνωση του επαγγέλματος δεν αποτελεί αυτοσκοπό ούτε μπορεί να καθορίζεται αποκλειστικά από επιμέρους επαγγελματικές διεκδικήσεις. Η επιτυχία της μεταρρύθμισης θα κριθεί από την ουσιαστική εφαρμογή της, με σαφείς κανόνες, επιστημονικά κριτήρια και σεβασμό στα δικαιώματα όλων των εμπλεκομένων. Στο επίκεντρό της οφείλει να βρίσκεται πρωτίστως ο πολίτης, η επιστημονική εγκυρότητα των ψυχολογικών υπηρεσιών και το δημόσιο συμφέρον».
