Η γοητεία, η ψυχραιμία και η φιλοδοξία μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο προς την κορυφή. Όταν, όμως, συνδυάζονται με την απουσία ενσυναίσθησης και μεταμέλειας, η εξουσία μπορεί να μετατραπεί σε εφιάλτη. Ο Γερόνιμους Κορνέλις, έμπορος του 17ου αιώνα, θεωρείται από νέα μελέτη το πρώτο τεκμηριωμένο παράδειγμα εταιρικού ψυχοπαθή.
Η ιστορία του ξεκίνησε το 1629, όταν το εμπορικό πλοίο Batavia ναυάγησε στα ανοικτά της Δυτικής Αυστραλίας. Μετά την αναχώρηση των επικεφαλής για την αναζήτηση βοήθειας, ο Κορνέλις ανέλαβε τον έλεγχο των επιζώντων. Σύντομα, όμως, αποκάλυψε τις πραγματικές του προθέσεις: επιδίωξε να μονοπωλήσει τις προμήθειες και να εδραιώσει την εξουσία του, οργανώνοντας τη δολοφονία περίπου 100 ανθρώπων. Οι γυναίκες υπέστησαν επίσης βιασμούς και σεξουαλική εκμετάλλευση.
Η δράση του τελικά αποκαλύφθηκε. Έπειτα από συγκρούσεις με τους στρατιώτες που επέστρεψαν, ο Κορνέλις συνελήφθη και καταδικάστηκε σε θάνατο. Η ιστορία του μοιάζει με σενάριο σκοτεινής πειρατικής ταινίας, ωστόσο αποτελεί το επίκεντρο μιας μελέτης για τα χαρακτηριστικά της εταιρικής ψυχοπάθειας.
Σύμφωνα με τον ερευνητή Κλάιβ Ρόλαντ Μπόντι του Πανεπιστημίου Anglia Ruskin, ο Κορνέλις παρουσίαζε και τα δέκα χαρακτηριστικά που συνδέονται με την εταιρική ψυχοπάθεια: επιφανειακή γοητεία, εξαπάτηση, ακραίο εγωκεντρισμό, απουσία μεταμέλειας και άρνηση ανάληψης ευθύνης. Παράλληλα, χρησιμοποιούσε τον φόβο ως μέσο ελέγχου, εξουδετέρωνε τους αντιπάλους του και επιβράβευε όσους παρέμεναν πιστοί σε εκείνον.
Πώς αναγνωρίζεται, όμως, ένας εταιρικός ψυχοπαθής; Συχνά δεν είναι το πρόσωπο που προκαλεί εξαρχής ανησυχία. Αντίθετα, μπορεί να εμφανίζεται γοητευτικό, ευφυές, ψύχραιμο και απόλυτα σίγουρο για τον εαυτό του. Πίσω από αυτή την προσεκτικά χτισμένη εικόνα μπορεί να κρύβονται η χειραγώγηση, τα ψέματα και η αδιαφορία για τις συνέπειες των πράξεών του στους άλλους.
Στον κόσμο των επιχειρήσεων, ο φόβος μπορεί να γίνει εργαλείο διοίκησης και η χειραγώγηση μέσο αναρρίχησης στην κορυφή. Οι τακτικές που περιγράφει η μελέτη περιλαμβάνουν την απομάκρυνση όσων θεωρούνται απειλή, την επιβράβευση των υπάκουων και τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου κανείς δεν τολμά να αντιδράσει. Οι συνέπειες μπορούν να ξεπεράσουν τα όρια ενός τοξικού εργασιακού κλίματος, επηρεάζοντας την επαγγελματική πορεία και τη ζωή των ανθρώπων που βρίσκονται υπό την εξουσία τέτοιων στελεχών.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Asian Journal of Business Ethics, υπογραμμίζει ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Ο ερευνητής επισημαίνει ότι οι εταιρικοί ψυχοπαθείς επιδιώκουν την εξουσία και το προσωπικό όφελος, ενώ χρησιμοποιούν τον εκφοβισμό και τη διαίρεση για να περιορίσουν κάθε αντίσταση.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η αδίστακτη συμπεριφορά μπορεί να κρύβεται πίσω από την εικόνα ενός επιτυχημένου ηγέτη. Η φιλοδοξία και οι υψηλές επιδόσεις δεν αρκούν για να αποδείξουν ότι κάποιος είναι κατάλληλος να διοικεί. Γι' αυτό ο ερευνητής καλεί τους εργοδότες να αξιολογούν όχι μόνο τις ικανότητες των υποψηφίων για ανώτερες θέσεις, αλλά και τον χαρακτήρα, την ηθική και τις αξίες τους.
Γιατί, όταν η εξουσία γίνεται αυτοσκοπός και οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται ως πιόνια, το τίμημα μπορεί να αποδειχθεί καταστροφικό για ολόκληρο το εργασιακό περιβάλλον.
