Τα προϊόντα με την ένδειξη «χωρίς ζάχαρη» έχουν κερδίσει μια σταθερή θέση στην καθημερινή διατροφή, καθώς πολλοί τα επιλέγουν ως εναλλακτική λύση για να περιορίσουν τις θερμίδες και την κατανάλωση ζάχαρης. Ωστόσο, νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να στρέψει την προσοχή σε μια λιγότερο γνωστή πλευρά των υποκατάστατων ζάχαρης: την πιθανή σχέση τους με τη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η υψηλότερη κατανάλωση ορισμένων γλυκαντικών συνδέθηκε με ταχύτερη επιδείνωση των γνωστικών λειτουργιών, συμπεριλαμβανομένης της μνήμης, της γλωσσικής ικανότητας και της ταχύτητας επεξεργασίας πληροφοριών. Η συσχέτιση εμφανίστηκε εντονότερη σε άτομα με διαβήτη, αλλά και σε συμμετέχοντες ηλικίας κάτω των 60 ετών.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Neurology, της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας, και εξέτασε επτά γλυκαντικές ουσίες που χρησιμοποιούνται ευρέως σε προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης.
Τα επτά γλυκαντικά που μπήκαν στο μικροσκόπιο
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής την Claudia Kimie Suemoto από το Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο στη Βραζιλία, εξέτασε την κατανάλωση των εξής ουσιών:
- Ασπαρτάμη
- Σακχαρίνη
- Ακεσουλφάμη-Κ
- Ερυθριτόλη
- Ξυλιτόλη
- Σορβιτόλη
- Ταγατόζη
Πρόκειται για γλυκαντικά που συναντώνται σε μια μεγάλη γκάμα προϊόντων, από αναψυκτικά διαίτης και αρωματισμένα νερά μέχρι ενεργειακά ποτά, γιαούρτια και επιδόρπια χαμηλών θερμίδων.
Η ευρεία χρήση τους έχει ενισχύσει την εικόνα τους ως εναλλακτικής λύσης απέναντι στη ζάχαρη. Όπως επισημαίνουν, ωστόσο, οι ερευνητές, η αξιολόγηση της διατροφικής τους αξίας δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στις θερμίδες, αλλά να λαμβάνει υπόψη και τις πιθανές μακροπρόθεσμες επιδράσεις τους στην υγεία.
Τι έδειξε η οκταετής παρακολούθηση
Στη μελέτη συμμετείχαν 12.772 ενήλικες από τη Βραζιλία, με μέση ηλικία τα 52 έτη κατά την έναρξη της έρευνας. Οι επιστήμονες παρακολούθησαν την πορεία τους για περίπου οκτώ χρόνια, συλλέγοντας πληροφορίες για τις διατροφικές τους συνήθειες και αξιολογώντας επανειλημμένα τις γνωστικές τους επιδόσεις.
Οι εξετάσεις επικεντρώθηκαν στη μνήμη, στη γλωσσική ικανότητα και στην ταχύτητα με την οποία οι συμμετέχοντες επεξεργάζονταν πληροφορίες. Με βάση την ημερήσια πρόσληψη γλυκαντικών, οι ερευνητές τους διαχώρισαν σε τρεις ομάδες, από εκείνους με τη χαμηλότερη έως εκείνους με την υψηλότερη κατανάλωση.
Η διαφορά στα αποτελέσματα ήταν αξιοσημείωτη: τα άτομα με την υψηλότερη πρόσληψη γλυκαντικών εμφάνισαν 62% ταχύτερη μείωση των συνολικών γνωστικών επιδόσεων σε σύγκριση με εκείνα που κατανάλωναν τις μικρότερες ποσότητες.
Η διαφορά αυτή αντιστοιχούσε, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ερευνητών, σε περίπου 1,6 επιπλέον έτη γνωστικής γήρανσης κατά την περίοδο παρακολούθησης.
Ακόμη και στην ομάδα με μέτρια κατανάλωση, η γνωστική έκπτωση ήταν ταχύτερη κατά 35% σε σχέση με την ομάδα χαμηλότερης πρόσληψης, διαφορά που αντιστοιχούσε σε περίπου 1,3 επιπλέον έτη.
Οι αριθμοί αυτοί αφορούν τη σύγκριση των γνωστικών επιδόσεων μεταξύ των ομάδων και δεν σημαίνουν ότι η κατανάλωση γλυκαντικών προκαλεί υποχρεωτικά απώλεια μνήμης ή άνοια.
Η σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση γλυκαντικών και την ταχύτερη γνωστική έκπτωση ήταν εντονότερη στους συμμετέχοντες κάτω των 60 ετών, καθώς και στα άτομα με διαβήτη.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς τα γλυκαντικά χρησιμοποιούνται συχνά από ανθρώπους που επιδιώκουν να περιορίσουν την πρόσληψη ζάχαρης ή να διαχειριστούν τη διατροφή τους λόγω προβλημάτων υγείας.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη δεν αποδεικνύει ότι τα γλυκαντικά ευθύνονται για την επιδείνωση των γνωστικών λειτουργιών ούτε ότι η αποφυγή τους θα μπορούσε από μόνη της να αποτρέψει τέτοιες μεταβολές.
Έξι από τις επτά ουσίες συνδέθηκαν με ταχύτερη γνωστική έκπτωση
Όταν οι επιστήμονες εξέτασαν ξεχωριστά τις επιμέρους ουσίες, διαπίστωσαν ότι έξι από τα επτά γλυκαντικά —η ασπαρτάμη, η σακχαρίνη, η ακεσουλφάμη-Κ, η ερυθριτόλη, η σορβιτόλη και η ξυλιτόλη— συνδέθηκαν με ταχύτερη γνωστική έκπτωση, με τη μνήμη να συγκαταλέγεται στις λειτουργίες που παρουσίασαν επιδείνωση.
Αντίθετα, για την ταγατόζη δεν εντοπίστηκε αντίστοιχη συσχέτιση. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί απόδειξη ότι η συγκεκριμένη ουσία προστατεύει τον εγκέφαλο ή ότι είναι ασφαλέστερη από τις υπόλοιπες ως προς τη γνωστική υγεία.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι απαιτούνται περισσότερα δεδομένα, προκειμένου να αποσαφηνιστεί εάν οι παρατηρούμενες διαφορές συνδέονται άμεσα με τις συγκεκριμένες ουσίες ή εάν επηρεάζονται και από άλλους παράγοντες.
Παρά τα ευρήματα, η μελέτη έχει περιορισμούς που δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων.
Πρώτον, πρόκειται για παρατηρητική έρευνα. Αυτό σημαίνει ότι οι επιστήμονες εντόπισαν μια συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση γλυκαντικών και τη γνωστική έκπτωση, χωρίς να αποδείξουν ότι η πρώτη προκαλεί τη δεύτερη.
Δεύτερον, οι πληροφορίες για τη διατροφή βασίστηκαν σε ερωτηματολόγια και στις αναφορές των ίδιων των συμμετεχόντων, κάτι που ενδέχεται να επηρέασε την ακρίβεια των δεδομένων.
Για τον λόγο αυτό, απαιτούνται μεγαλύτερες και πρόσθετες μελέτες, ώστε να διερευνηθούν οι πιθανοί μηχανισμοί που συνδέουν τις συγκεκριμένες ουσίες με τη λειτουργία του εγκεφάλου και να αξιολογηθούν καλύτερα οι μακροπρόθεσμες επιδράσεις τους.
Είναι τελικά καλύτερη επιλογή η ζάχαρη;
Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι η ζάχαρη αποτελεί προτιμότερη επιλογή ούτε ότι πρέπει να αποκλειστούν όλα τα γλυκαντικά από τη διατροφή. Η μελέτη δεν συνέκρινε συνολικά τις επιπτώσεις της ζάχαρης με εκείνες των υποκατάστατών της, επομένως δεν μπορεί να απαντήσει ποια επιλογή είναι καλύτερη για κάθε άνθρωπο.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν την ανάγκη να αξιολογούνται προσεκτικά οι μακροπρόθεσμες επιδράσεις των γλυκαντικών, ενώ αναφέρουν ότι χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση και άλλων επιλογών, όπως το μέλι, το σιρόπι σφενδάμου και ο πολτός μήλου.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η ένδειξη «χωρίς ζάχαρη» δεν αρκεί από μόνη της για να χαρακτηρίσει ένα προϊόν συνολικά πιο υγιεινό. Μέχρι να υπάρξουν περισσότερα επιστημονικά δεδομένα, η ισορροπημένη διατροφή και η προσεκτική επιλογή τροφίμων παραμένουν σημαντικές, χωρίς υπερβολές ή βιαστικά συμπεράσματα για την ασφάλεια συγκεκριμένων συστατικών.
