Η μάχη για την προσοχή μας
Τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και περισσότερη συζήτηση για την επονομαζόμενη "οικονομία της προσοχής". Οι ψηφιακές πλατφόρμες έχουν κάθε λόγο να κρατούν τον χρήστη συνδεδεμένο όσο το δυνατόν περισσότερο και γι' αυτό αξιοποιούν μηχανισμούς που ενθαρρύνουν τη συνεχή χρήση.
Ένα ακόμη βίντεο, μια νέα ειδοποίηση ή μια γρήγορη ματιά στα κοινωνικά δίκτυα μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε δεκάδες λεπτά αδιάκοπης περιήγησης. Το αποτέλεσμα είναι ότι η συγκέντρωση σε δραστηριότητες που απαιτούν περισσότερη υπομονή, όπως η ανάγνωση ενός βιβλίου, μια συζήτηση ή ακόμη και η ήρεμη επεξεργασία των σκέψεών μας, μπορεί να γίνεται πιο δύσκολη.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το πόσες ώρες χρησιμοποιούμε το κινητό, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το χρησιμοποιούμε. Η συνεχής εναλλαγή ερεθισμάτων μπορεί να διακόπτει την προσοχή μας και να δημιουργεί την ανάγκη για διαρκή ψηφιακή διέγερση.
Όταν η οθόνη μπαίνει ανάμεσα στις σχέσεις
Η υπερβολική ενασχόληση με το κινητό μπορεί να επηρεάσει και την επικοινωνία μέσα στην οικογένεια. Ένα τηλέφωνο που βρίσκεται συνεχώς στο χέρι κατά τη διάρκεια ενός γεύματος, μιας συζήτησης ή μιας κοινής δραστηριότητας περιορίζει τον χρόνο κατά τον οποίο τα μέλη της οικογένειας είναι πραγματικά παρόντα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η χρήση της συσκευής πριν από τον ύπνο. Όταν το κινητό αποτελεί το τελευταίο αντικείμενο που κοιτάμε το βράδυ και το πρώτο που αναζητούμε το πρωί, η οθόνη μπορεί να έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο ρόλο από έναν απλό τρόπο επικοινωνίας ή ψυχαγωγίας.
Το δύσκολο παράδειγμα των γονιών
Για τους γονείς, η προσπάθεια να περιορίσουν τον χρόνο οθόνης των παιδιών τους δεν είναι πάντα εύκολη. Υπάρχει, άλλωστε, μια βασική αντίφαση: είναι δύσκολο να ζητήσει ένας γονιός από το παιδί του να αφήσει το κινητό στην άκρη, όταν ο ίδιος το ελέγχει συνεχώς.
Γι' αυτό και η δημιουργία υγιέστερων συνηθειών χρειάζεται να αφορά ολόκληρη την οικογένεια. Αντί για αυστηρές απαγορεύσεις που συχνά προκαλούν αντιδράσεις, μπορούν να καθιερωθούν συγκεκριμένες στιγμές χωρίς κινητά, όπως κατά τη διάρκεια του φαγητού ή πριν από τον ύπνο.
Παράλληλα, βοηθά η αντικατάσταση ενός μέρους του χρόνου οθόνης με δραστηριότητες που δεν περιλαμβάνουν ψηφιακές συσκευές: μια βόλτα, ένα παιχνίδι, ένα βιβλίο, άθληση ή απλώς μια συζήτηση μεταξύ των μελών της οικογένειας.
Πότε η χρήση αρχίζει να γίνεται προβληματική;
Δεν σημαίνει κάθε συχνή χρήση κινητού ότι υπάρχει εθισμός. Ωστόσο, υπάρχουν συμπεριφορές που αξίζει να προβληματίσουν τους γονείς. Όταν ένα παιδί δυσκολεύεται έντονα να αποχωριστεί τη συσκευή, παραμελεί τον ύπνο, το σχολείο, τις δραστηριότητες ή τις σχέσεις του για χάρη της οθόνης ή αντιδρά υπερβολικά όταν του ζητείται να σταματήσει, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Το ίδιο ισχύει και για τους ενήλικες. Αν αισθανόμαστε την ανάγκη να ελέγχουμε διαρκώς το κινητό ακόμη και χωρίς να υπάρχει κάποια ειδοποίηση, αν δυσκολευόμαστε να παραμείνουμε συγκεντρωμένοι χωρίς να το κοιτάξουμε ή αν η χρήση του επηρεάζει την καθημερινότητά μας, ίσως είναι ώρα να επανεξετάσουμε τις συνήθειές μας.
Η λύση δεν είναι να εγκαταλείψουμε την τεχνολογία
Το ζητούμενο δεν είναι να απομακρυνθούμε από την τεχνολογία. Τα smartphones αποτελούν πλέον σημαντικό εργαλείο για την εργασία, την ενημέρωση, την επικοινωνία και την ψυχαγωγία.
Η πρόκληση είναι να αποκτήσουμε ξανά τον έλεγχο του τρόπου με τον οποίο τα χρησιμοποιούμε. Λιγότερες ειδοποιήσεις, συγκεκριμένα διαστήματα χωρίς οθόνες και περισσότερες δραστηριότητες που απαιτούν πραγματική παρουσία μπορούν να αποτελέσουν ένα πρώτο βήμα.
Σε μια εποχή όπου η προσοχή μας αποτελεί πολύτιμο «νόμισμα», ίσως το σημαντικότερο είναι να θυμόμαστε ότι η τεχνολογία πρέπει να εξυπηρετεί τη ζωή μας και όχι να καθορίζει πού και για πόσο θα βρίσκεται η προσοχή μας.
