Οι λάμπες LED έχουν γίνει πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας, όμως οι επιστήμονες εξετάζουν όλο και περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο το τεχνητό φως επηρεάζει τον οργανισμό. Η έκθεση σε έντονο φως αργά το βράδυ μπορεί να επηρεάσει τον κιρκάδιο ρυθμό, τον ύπνο και ορισμένες μεταβολικές λειτουργίες, με τους ειδικούς να δίνουν ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο στην ένταση, αλλά και στο χρώμα και την ώρα της έκθεσης.
Τι είναι το «junk light»
Ο Martin Moore-Ede, πρώην καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Harvard και ειδικός στην κιρκάδια βιολογία, χρησιμοποιεί τον όρο «junk light», δηλαδή «φως-σκουπίδι», για να περιγράψει ορισμένες μορφές σύγχρονου τεχνητού φωτισμού.
Η λογική είναι παρόμοια με εκείνη του «junk food»: ένα φως μπορεί να καλύπτει την ανάγκη μας να βλέπουμε, χωρίς όμως να αναπαράγει το πλήρες φάσμα του φυσικού φωτός.
Οι περισσότερες LED λάμπες έχουν έντονη παρουσία μπλε μήκους κύματος. Αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν χρησιμοποιούνται το βράδυ, καθώς το μπλε φως μπορεί να καταστείλει τη μελατονίνη, την ορμόνη που βοηθά τον οργανισμό να προετοιμαστεί για τον ύπνο.
Το βιολογικό ρολόι μπερδεύεται
Ο οργανισμός διαθέτει ένα εσωτερικό 24ωρο «ρολόι», το οποίο επηρεάζει τον ύπνο, την εγρήγορση, τη θερμοκρασία του σώματος, την πέψη και τον μεταβολισμό.
Όταν εκτιθέμεθα σε έντονο φως τη στιγμή που το σώμα περιμένει σκοτάδι, ο εγκέφαλος μπορεί να λάβει το μήνυμα ότι «είναι ακόμη μέρα». Η συνεχής διαταραχή αυτού του κύκλου έχει συνδεθεί ερευνητικά με προβλήματα στον ύπνο, τη ρύθμιση της γλυκόζης, την όρεξη και τον μεταβολισμό.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι οι LED λάμπες προκαλούν από μόνες τους διαβήτη ή παχυσαρκία. Η σχέση είναι πολύ πιο σύνθετη και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η διατροφή, η άσκηση και η ποιότητα του ύπνου.
Το πείραμα με το διαφορετικό φως
Σε πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports, ερευνητές από το University College London εξέτασαν τι συμβαίνει όταν ο συμβατικός φωτισμός LED συμπληρώνεται με φως ευρύτερου φάσματος.
Οι συμμετέχοντες εκτέθηκαν στο συγκεκριμένο περιβάλλον για δύο εβδομάδες και οι ερευνητές κατέγραψαν βελτίωση σε δείκτη της οπτικής λειτουργίας. Οι συγγραφείς εκτιμούν ότι τα ευρήματα ενισχύουν την υπόθεση πως η σύνθεση του φωτός μπορεί να επηρεάζει βιολογικές λειτουργίες, πιθανώς μέσω των μιτοχονδρίων.
Ωστόσο, η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι οι LED είναι επιβλαβείς για την υγεία ούτε ότι προκαλούν μεταβολικές παθήσεις.
Η απλή λύση βρίσκεται στο φως της ημέρας
Οι ειδικοί δίνουν ιδιαίτερη έμφαση σε μια απλή συνήθεια: φυσικό φως το πρωί και λιγότερο φως το βράδυ.
Η έκθεση στο πρωινό φως βοηθά το βιολογικό ρολόι να «κουρδίσει» σωστά, ενώ τις ώρες πριν από τον ύπνο προτιμάται πιο χαμηλός και θερμός φωτισμός. Παράλληλα, καλό είναι το υπνοδωμάτιο να παραμένει όσο γίνεται σκοτεινό, περιορίζοντας φώτα από τηλεοράσεις, συσκευές και λάμπες.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να πετάξουμε τις LED λάμπες. Είναι να χρησιμοποιούμε το φως πιο έξυπνα: άπλετο φυσικό φως την ημέρα, πιο ήπιο και θερμό το βράδυ και όσο περισσότερο σκοτάδι γίνεται την ώρα του ύπνου.
