Υπάρχει ένα ερώτημα που αφορά κάθε άνθρωπο της τέχνης, αλλά γίνεται ακόμη πιο σημαντικό όταν κάποιος αποκτά κοινό, αναγνώριση και ένα δημόσιο βήμα: τι κάνεις με αυτό το βήμα;
Το χρησιμοποιείς απλώς για να παρουσιάσεις μια καλοφτιαγμένη παράσταση, να αποσπάσεις καλές κριτικές και να γεμίσεις μια αίθουσα ή αποφασίζεις ότι η τέχνη μπορεί να κάνει κάτι περισσότερο; Να μιλήσει για όσα συμβαίνουν έξω από την πόρτα του θεάτρου, να ενοχλήσει, να δημιουργήσει ερωτήματα, να πάρει θέση, ακόμη και να διακινδυνεύσει τη διαφωνία;
Γιατί, για να το πούμε καθαρά, βαρεθήκαμε το θέατρο χωρίς άποψη!
Βαρεθήκαμε εκείνο το θέατρο που μπορεί να είναι τεχνικά άψογο, αισθητικά εντυπωσιακό, άρτια φωτισμένο και εξαιρετικά παιγμένο, αλλά όταν βγαίνεις στον δρόμο δεν σου έχει αφήσει τίποτε να σκεφτείς για τον κόσμο στον οποίο ζεις.
Το θέατρο υπήρξε πάντοτε χώρος σύγκρουσης, αμφισβήτησης και δημόσιας συζήτησης. Από την αρχαία τραγωδία μέχρι το πολιτικό θέατρο του 20ού αιώνα, η σκηνή δεν ήταν μόνο τόπος ψυχαγωγίας. Ήταν ένας χώρος όπου η κοινωνία μπορούσε να κοιτάξει τον εαυτό της στον καθρέφτη. Και μερικές φορές να μη της αρέσει καθόλου αυτό που έβλεπε.
Τσιοτσιόπουλος και Παλούμπης: Ένα θέατρο που απέκτησε το δικό του κοινό
Τα τελευταία χρόνια, ο Αντώνης Τσιοτσιόπουλος και ο Γιώργος Παλούμπης έχουν καταφέρει κάτι που δεν είναι καθόλου αυτονόητο.
Έφεραν στις παραστάσεις τους ανθρώπους που δεν αποτελούν απαραίτητα το παραδοσιακό θεατρόφιλο κοινό.
Ανθρώπους που πήγαν στο θέατρο ειδικά για να δουν τη συγκεκριμένη δουλειά, επειδή κάτι είχαν ακούσει, επειδή κάποιος φίλος τούς είπε «πρέπει να το δεις», επειδή αισθάνθηκαν ότι εκεί πάνω στη σκηνή πρόκειται να ειπωθεί κάτι που τους αφορά.
Και αυτό είναι ίσως μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες που μπορεί να έχει σήμερα ένας δημιουργός. Όχι απλώς να αποκτήσει θεατές.
Να δημιουργήσει την ανάγκη σε ανθρώπους να πάνε στο θέατρο.
Από τον «Κωλόκαιρο» του Τσιοτσιόπουλου μέχρι το «Άρμπάιτ», με τις αποφοίτους της σχολής Τράγκα, και από την «Έντα» και τους «Άγριους» μέχρι τα «Ανεξάρτητα Κράτη», υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής: η κοινωνία δεν βρίσκεται κάπου μακριά από τη σκηνή. Βρίσκεται μέσα της.
Οι σχέσεις εξουσίας, η εργασία, η βία, οι κοινωνικές αντιθέσεις, οι άνθρωποι που βρίσκονται στο περιθώριο, η πολιτική, η συλλογική μνήμη δεν λειτουργούν απλώς ως ντεκόρ.Γίνονται θεατρικό υλικό.
«Ανεξάρτητα Κράτη»: Όταν η πολιτική έγινε θέατρο
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτέλεσαν τα «Ανεξάρτητα Κράτη», μια παράσταση που κατάφερε να αγαπηθεί έντονα από το κοινό παρότι –ή ίσως ακριβώς επειδή– δεν έκρυβε τον πολιτικό της χαρακτήρα.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη δυσκολία του πολιτικού θεάτρου. Είναι εύκολο να ανεβείς στη σκηνή και να πεις στο κοινό τι πρέπει να πιστεύει. Το δύσκολο είναι να δημιουργήσεις θέατρο.Να κάνεις τον θεατή να αισθανθεί πριν ακόμη προλάβει να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει.Να τον βάλεις μέσα σε μια ιστορία και να τον αφήσεις να φύγει από την αίθουσα με κάτι που εξακολουθεί να δουλεύει μέσα του.
Τα «Ανεξάρτητα Κράτη» πέτυχαν ακριβώς αυτή τη σύνδεση με ένα σημαντικό μέρος του κοινού.Δεν αντιμετώπισαν την πολιτική σαν ξένο σώμα που πρέπει να κολληθεί πάνω στην τέχνη.
Την έκαναν δραματουργία.
Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
Όταν πέφτει η αυλαία, η θέση δεν τελειώνει
Υπήρχε όμως και κάτι ακόμη στις συγκεκριμένες δουλειές που είχε ιδιαίτερη σημασία.
Η πολιτική και κοινωνική στάση δεν περιοριζόταν πάντοτε στο κείμενο της παράστασης.
Στο τέλος παραστάσεων εμφανιζόταν η παλαιστινιακή σημαία ως δημόσια έκφραση αλληλεγγύης προς τον παλαιστινιακό λαό και ως υπενθύμιση του δράματος που εξακολουθεί να εκτυλίσσεται στη Γάζα.
Οι δημιουργοί πήραν θέση.
Δεν κρύφτηκαν πίσω από το ασφαλές «η τέχνη δεν ασχολείται με την πολιτική».
Το ίδιο συνέβη με παρεμβάσεις και αναφορές για το προσφυγικό, για εργατικούς και απεργιακούς αγώνες, αλλά και με την παραχώρηση δημόσιου βήματος για υποθέσεις που οι ίδιοι οι συμμετέχοντες θεωρούσαν ότι εγείρουν σοβαρά ζητήματα δικαιοσύνης και δικαιωμάτων, όπως η υπόθεση με τον δίκαιο αγώνα των απεργών πείνας για τα προσφυγικά και αυτή των κατηγορουμένων σχετικά με τη Marfin.
Δε ζητάμε από τους δημιουργούς να μας πουν τι να πιστέψουμε.
Ζητάμε να έχει κάτι να μας πει, ώστε κάθε θεατής, όπως λένε οι Τσιοτσιόπουλος και Παλούμπηςστις συνεντεύξεις τους, να φύγει προβληματισμένος.
Να μη φύγει όπως ήρθε. Αυτό είναι το ζητούμενο.
Να μετακινήσει έναν άνθρωπο μερικά εκατοστά από εκεί όπου στεκόταν όταν μπήκε στην αίθουσα.
Να τον κάνει να σκεφτεί.
Να τον κάνει να αμφιβάλλει.
Να του θυμίσει κάτι που είχε βολευτεί να ξεχάσει.
Να τον αναγκάσει να κοιτάξει έναν άλλον άνθρωπο διαφορετικά.
Και όταν αυτό συμβαίνει σε εκατοντάδες ανθρώπους, βράδυ μετά το βράδυ, τότε η τέχνη έχει ήδη κάνει κάτι.
Αυτό το θέατρο χρειαζόμαστε!
Ο Τσιοτσιόπουλος και ο Παλούμπης, μαζί με τους πολύ σημαντικούς και και ανάλογης άποψης ηθοποιούς και συνεργάτες τους, έχουν δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια μια θεατρική διαδρομή με αναγνωρίσιμη κοινωνική και πολιτική ταυτότητα.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δεν έμειναν κλεισμένοι μέσα σε έναν μικρό κύκλο μυημένων.
Οι παραστάσεις τους απέκτησαν κοινό.
Συζητήθηκαν.
Αγαπήθηκαν.
Έκαναν ανθρώπους να περιμένουν την επόμενη δουλειά τους.
Και ίσως αυτό να είναι σήμερα μία από τις πιο αισιόδοξες απαντήσεις σε όσους πιστεύουν ότι το πολιτικό θέατρο δεν ενδιαφέρει πλέον κανέναν.
Ενδιαφέρει.
Αρκεί να είναι πρώτα απ' όλα καλό θέατρο.
Αρκεί να μην αντιμετωπίζει τον θεατή ως μαθητή που πρέπει να διδαχθεί τη σωστή άποψη, αλλά ως σκεπτόμενο άνθρωπο που αξίζει να του θέσεις δύσκολα ερωτήματα.
Και γι' αυτό έχει ενδιαφέρον τι θα ακολουθήσει.
Τι θα μας ετοιμάσουν μετά τον «Κωλόκαιρο», το «Άρμπάιτ», την «Έντα», τους «Άγριους» και τα «Ανεξάρτητα Κράτη»;
Δεν ξέρουμε ακόμη.
Αλλά περιμένουμε.
Γιατί σε μια εποχή κατά την οποία περισσεύει η πληροφορία αλλά συχνά λείπει η ουσιαστική δημόσια συζήτηση, χρειαζόμαστε δημιουργούς που δεν αντιμετωπίζουν το βήμα που απέκτησαν σαν προνόμιο.
Το αντιμετωπίζουν σαν ευθύνη.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το θέατρο που έχουμε περισσότερο ανάγκη: εκείνο που μας ταρακουνά, μας ενοχλεί, μας συγκινεί και, όταν ανάψουν τα φώτα της πλατείας, μας στέλνει πίσω στον πραγματικό κόσμο λίγο λιγότερο βέβαιους για όσα θεωρούσαμε δεδομένα, αλλά και νιώθοντας πως δεν είμαστε μόνοι.
Είμαστε μαζί σας και σας στηρίζουμε. Και να ξέρετε, είμαστε πολλοί!
