Η Ελλάδα βγαίνει από την πρώτη πενηντάδα των ισχυρότερων startup οικοσυστημάτων στον κόσμο. Δεν πρόκειται μόνο για μια θέση σε έναν διεθνή πίνακα.
Στον Global Startup Ecosystem Index 2026 υποχωρεί στην 51η θέση, χάνοντας τέσσερις θέσεις μέσα σε έναν χρόνο με την ετήσια ανάπτυξη της να περιορίζεται στο 4 ,8%.
Την ίδια στιγμή, η Κύπρος καταγράφει ανάπτυξη 62,7% και ανεβαίνει στην 34η θέση. Η Τουρκία σκαρφαλώνει στην 38η, ενώ η Κωνσταντινούπολη επιστρέφει στις πενήντα ( 50 ) κορυφαίες startup πόλεις παγκοσμίως. Ρουμανία, Βουλγαρία και αρκετά οικοσυστήματα των Δυτικών Βαλκανίων κινούνται επίσης ανοδικά, σε ορισμένες περιπτώσεις δε με εντυπωσιακή ταχύτητα.
Η εικόνα δεν καταγράφει απλώς μια κακή ελληνική χρονιά. Αποτυπώνει μια ευρύτερη μετατόπιση ισορροπιών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Στον κόσμο των startups, η θέση μιας χώρας δεν καθορίζεται μόνο από το αν αυτή αναπτύσσεται. Εξάλλου ένα αναπτυγμένο ήδη οικοσύστημα είναι λογικό , μέχρι κάποιου σημείου να αναπτύσσεται με βραδύτερους ρυθμούς από ένα σύστημα που αναδύεται σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Καθορίζεται όμως σίγουρα από το πόσο γρήγορα αναπτύσσεται σε σχέση με τους άλλους. Όταν οι γειτονικές οικονομίες επιταχύνουν, η περιορισμένη πρόοδος παύει να είναι ουδέτερη. Μετατρέπεται σε υποχώρηση.
Το κόστος γίνεται ακόμη μεγαλύτερο τώρα που η Τεχνητή Νοημοσύνη μειώνει το κόστος ανάπτυξης νέων προϊόντων, επιτρέπει σε μικρές ομάδες να κινούνται ταχύτερα και δίνει σε μικρότερα κράτη τη δυνατότητα να διεκδικήσουν έναν ρόλο που μέχρι πρόσφατα φαινόταν δυσανάλογος προς το μέγεθός τους.
Αυτή η δυνατότητα, όμως, δεν ενεργοποιείται αυτόματα.
Χρειάζεται οικοσύστημα. Χρειάζεται ταχύτητα. Κυρίως όμως, χρειάζεται η ικανότητα να μετατρέπεται η γνώση σε εφαρμογή, η εφαρμογή σε επιχείρηση και η επιχείρηση σε διεθνή παρουσία.
Τι μας λέει πραγματικά η κατάταξη
Ο Global Startup Ecosystem Index δεν μετρά απλώς πόσες startups υπάρχουν σε μια χώρα. Εξετάζει αν το οικοσύστημα μπορεί να τις δημιουργήσει, να τις χρηματοδοτήσει και, τελικά, να τις οδηγήσει σε πραγματική ανάπτυξη.
Οι νέες επιχειρήσεις δεν λειτουργούν σε κενό όπως και οτιδήποτε εξάλλου. Χρειάζονται ανθρώπινο δυναμικό, κεφάλαια, τους πρώτους πραγματικούς πελάτες τους και πρόσβαση σε διεθνείς αγορές.
Καμία διεθνής κατάταξη δεν δύναται να αποτυπώνει ολόκληρη την πραγματικότητα. Προσφέρει, ωστόσο, ένα χρήσιμο σημείο σύγκρισης. Δείχνει ποια οικοσυστήματα αποκτούν δυναμική και ποια δυσκολεύονται να ακολουθήσουν.
Οι αριθμοί, βέβαια, δεν αποφασίζουν από μόνοι τους τι πρέπει να γίνει. Χρειάζονται ερμηνεία.
Οι αρχαίοι Αθηναίοι δεν σώθηκαν απλώς επειδή άκουσαν τον χρησμό για τα «ξύλινα τείχη». Σώθηκαν επειδή ο Θεμιστοκλής διέκρινε πίσω από τις λέξεις μια στρατηγική επιλογή και επέμεινε στην ενίσχυση του στόλου. Η πληροφορία απέκτησε αξία όταν μετατράπηκε σε πολιτική απόφαση και συγκεκριμένο πλάνο δράσης.
Κάπως έτσι πρέπει να διαβαστεί και η 51η θέση της Ελλάδας. Όχι ως ετυμηγορία αλλά ως προειδοποίηση.
Η Ελλάδα εκτός Top 50
Η χώρα εξακολουθεί να διαθέτει αξιόλογες startups, έμπειρους μηχανικούς, ερευνητικές ομάδες και ένα επενδυτικό περιβάλλον σαφώς πιο ώριμο από εκείνο της προηγούμενης δεκαετίας.
Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού.
Η Ελλάδα αναπτύσσεται, αλλά όχι αρκετά γρήγορα. Σε μια περίοδο κατά την οποία η Κύπρος κινείται με 62,7%, η Τουρκία με 31,9%, η Ρουμανία με 32,9% και η Βουλγαρία με 25,4%, το ελληνικό 4,8% μοιάζει περισσότερο με αδυναμία παρακολούθησης των εξελίξεων παρά με ουσιαστική πρόοδο.
Η Ελλάδα υπήρξε για πολλά χρόνια το φυσικό σημείο αναφοράς της Νοτιοανατολικής Ευρώπης στην καινοτομία. Η φετινή εικόνα δείχνει ότι αυτό δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένο.
Η πρωτοπορία βλέπετε δεν κληρονομείται. Επιβεβαιώνεται όμως διαρκώς.
Εδώ βρίσκεται η πραγματική ανησυχία. Όχι στη θέση καθαυτή, αλλά στην ταχύτητα. Η χώρα παράγει ταλέντο και ιδέες. Δεν καταφέρνει όμως ακόμη να τα μετατρέπει με συνέπεια σε εταιρείες που αναπτύσσονται διεθνώς, παραμένουν στην Ελλάδα και ενισχύουν το ίδιο το οικοσύστημα που τις δημιούργησε.
Η Κύπρος δεν ακολουθεί απλώς· επιταχύνει
Η Κύπρος αποτελεί ίσως το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα της φετινής κατάταξης. Ανεβαίνει έξι θέσεις και φτάνει στην 34η παγκοσμίως, με ετήσια ανάπτυξη 62,7%. Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά καταγράφει τον υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης μεταξύ των startup οικοσυστημάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η δυναμική αυτή δεν περιορίζεται σε μία πόλη. Η Λεμεσός εισέρχεται για πρώτη φορά στις 200 κορυφαίες startup πόλεις του κόσμου, η Λευκωσία ανεβαίνει 71 θέσεις και η Πάφος ενισχύει επίσης τη θέση της. Τέσσερις κυπριακές πόλεις βρίσκονται πλέον στις πρώτες 1.000.
Οι αριθμοί όμως μας λένε κάτι περισσότερο από μια καλή χρονιά.
Η Κύπρος φαίνεται να αξιοποιεί και να μετατρέπει το μικρό της μέγεθος ως πλεονέκτημα. Κινείται ταχύτερα, προβάλλεται πιο καθαρά προς το εξωτερικό και μοιάζει να προσφέρει ένα περισσότερο προβλέψιμο και ασφαλές περιβάλλον σε εταιρείες, επενδυτές και επαγγελματίες που εξετάζουν πού θα εγκατασταθούν και πού θα αναπτυχθούν.
Δεν διαθέτει μεγαλύτερη αγορά από την Ελλάδα. Δεν διαθέτει περισσότερο ανθρώπινο δυναμικό. Διαθέτει όμως κάτι που στα startup οικοσυστήματα μετρά συχνά περισσότερο από το μέγεθος: μικρότερη απόσταση ανάμεσα στην απόφαση και στην εφαρμογή της.
Στην καινοτομία βλέπετε , το μικρό μέγεθος δεν αποτελεί πάντοτε μειονέκτημα. Μπορεί να γίνει δύναμη, όταν συνοδεύεται από ευελιξία, συνέπεια και καθαρή κατεύθυνση.
Η Κωνσταντινούπολη επιστρέφει στο προσκήνιο
Η Τουρκία ανεβαίνει στην 38η θέση παγκοσμίως, με ανάπτυξη 31,9%. Η Κωνσταντινούπολη κερδίζει πέντε θέσεις, επιστρέφει στο παγκόσμιο Top 50 και καταγράφει ετήσια άνοδο 28,2%. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η περίπτωση της Άγκυρας, η οποία εμφανίζει ανάπτυξη 69,8%.
Η Τουρκία δεν κινείται σε ιδανικό περιβάλλον. Αντιμετωπίζει σοβαρές οικονομικές πιέσεις, νομισματική αστάθεια και ένα σύνθετο πολιτικό πλαίσιο. Παρ’ όλα αυτά, το startup οικοσύστημά της διατηρεί δυναμική.
Μέρος της εξήγησης βρίσκεται σε ορισμένα σαφή πλεονεκτήματα. Διαθέτει μεγάλη εσωτερική αγορά, ισχυρή δεξαμενή τεχνικού ανθρώπινου δυναμικού και επιχειρήσεις που έχουν μάθει να σκέφτονται διεθνώς από νωρίς. Η Κωνσταντινούπολη προσθέτει ένα ακόμη πλεονέκτημα: τη γεωγραφική της θέση ανάμεσα στην Ευρώπη, την Ασία και τη Μέση Ανατολή.
Η πόλη ενισχύει σταθερά την παρουσία της σε λογισμικό, fintech, ψηφιακά παιχνίδια και εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης. Δείχνει ότι ένα startup οικοσύστημα μπορεί να επιταχύνει ακόμη και όταν το ευρύτερο περιβάλλον παραμένει δύσκολο.
Αυτό είναι ίσως το πιο άβολο μάθημα για την Ελλάδα. Οι δυσκολίες εξηγούν πολλά. Δεν εξηγούν τα πάντα.
Τα Βαλκάνια αλλάζουν ταχύτητα
Η άνοδος δεν περιορίζεται στην Κύπρο και την Τουρκία. Η Βουλγαρία βρίσκεται στην 40ή θέση με ανάπτυξη 25,4%, ενώ η Ρουμανία ανεβαίνει τέσσερις θέσεις, στην 44η, με 32,9%. Πρόκειται για οικοσυστήματα που έχουν ήδη αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος και πλέον κινούνται καθαρά ταχύτερα από το ελληνικό.
Στα Δυτικά Βαλκάνια, οι μεταβολές είναι ακόμη πιο έντονες. Η Βόρεια Μακεδονία κερδίζει οκτώ θέσεις και καταγράφει ανάπτυξη 75%. Η Αλβανία ανεβαίνει επίσης οκτώ θέσεις, με 71,1%, ενώ η Βοσνία και Ερζεγοβίνη αναπτύσσεται κατά 69,4%.
Χρειάζεται προσοχή στην ανάγνωση αυτών των ποσοστών. Οι μικρότερες χώρες ξεκινούν από χαμηλότερη βάση. Μια ισχυρή χρονιά μπορεί να μεταβάλει θεαματικά τη θέση τους χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διαθέτουν ήδη ώριμα οικοσυστήματα αντίστοιχα με εκείνα της Βόρειας ή της Δυτικής Ευρώπης.
Η κατεύθυνση, όμως, είναι σαφής.
Οι χώρες αυτές παύουν σταδιακά να λειτουργούν μόνο ως δεξαμενές τεχνικού προσωπικού για ξένες εταιρείες. Δημιουργούν δικούς τους κόμβους, τοπικά δίκτυα υποστήριξης και νέες επιχειρήσεις με μεγαλύτερη διεθνή φιλοδοξία.
Τα Βαλκάνια δεν αποτελούν πλέον μόνο την περιφέρεια της ευρωπαϊκής καινοτομίας. Αρχίζουν να διεκδικούν ρόλο και κάποιες χώρες τον διεκδικούν ήδη με αξιώσεις.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως μοχλός
Στον Αρχιμήδη αποδίδεται η περίφημη ιδέα ότι, αν του δοθεί ένα σταθερό σημείο και ένας αρκετά μεγάλος μοχλός, μπορεί να κινήσει ακόμη και τη Γη.
Για τις σημερινές startups, η Τεχνητή Νοημοσύνη λειτουργεί ακριβώς ως ένας τέτοιος μοχλός.
Μια μικρή ομάδα μπορεί πλέον να αναπτύξει πρωτότυπα ταχύτερα, να αυτοματοποιήσει μεγάλο μέρος του προγραμματισμού, να οργανώσει έρευνα αγοράς και να απευθυνθεί σε διεθνείς πελάτες με σημαντικά χαμηλότερο αρχικό κόστος. Δυνατότητες που κάποτε απαιτούσαν πολυμελείς ομάδες και σημαντικά κεφάλαια είναι σήμερα προσιτές σε πολύ περισσότερους.
Ο μοχλός, όμως, δεν αρκεί. Χρειάζεται και σταθερό σημείο στήριξης.
Στον κόσμο των startups, αυτό το σημείο είναι το οικοσύστημα.
Δεν αρκεί η πρόσβαση στα ίδια εργαλεία. Αυτή γίνεται πλέον ευρύτερη και σταδιακά παύει να αποτελεί από μόνη της ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η πραγματική διαφορά βρίσκεται στην ταχύτητα με την οποία ένα οικοσύστημα επιτρέπει στις ιδέες να δοκιμαστούν, να αποτύχουν, να διορθωθούν και να φτάσουν στην αγορά.
Χρειάζονται δεδομένα, υπολογιστική ισχύς, τεχνικό ταλέντο και χρηματοδότηση. Χρειάζεται επίσης θεσμική ευελιξία.
Η AI δεν εξαλείφει τις αδυναμίες ενός οικοσυστήματος. Συχνά τις κάνει πιο εμφανείς. Επιταχύνει όσους έχουν οργανωθεί και μεγαλώνει την απόσταση από εκείνους που εξακολουθούν να συζητούν τι πρέπει να γίνει.
Η Ελλάδα δεν στερείται ιδεών. Στερείται διαδρομών αξιοποίησης
Η ελληνική παράδοση θυμάται τον Δαίδαλο ως σύμβολο ευφυΐας και επινόησης. Το ενδιαφέρον, όμως, δεν βρίσκεται μόνο στη σύλληψη της ιδέας της πτήσης. Βρίσκεται στην κατασκευή των φτερών. Στην ικανότητα να μετατρέπεται η γνώση σε κάτι που λειτουργεί.
Στην οικονομία της καινοτομίας, αυτή ακριβώς είναι η κρίσιμη μετάβαση. Από την ιδέα στην εφαρμογή.
Η Ελλάδα παράγει καινοτομία. Αυτό δεν αποτελεί ευχή ή σύνθημα. Αποτελεί αναντίλεκτη πραγματικότητα.
Σε πανεπιστήμια, ερευνητικά εργαστήρια και μικρές ομάδες αναπτύσσονται εφαρμογές με πραγματική τεχνολογική αξία. Άλλες αφορούν την υγεία, άλλες την εκπαίδευση, άλλες τη δημόσια διοίκηση ή την επιχειρηματικότητα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτές οι ιδέες καλούνται να περάσουν από το εργαστήριο στην πραγματική οικονομία.
Εκεί η διαδρομή γίνεται συχνά ασαφής.
Αυτή ακριβώς την ανάγκη προσπαθήσαμε να προσεγγίσουμε και εμείς στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, αναπτύσσοντας το Evaluator.Gr. Πρόκειται για μια ερευνητική πλατφόρμα που αξιοποιεί την Τεχνητή Νοημοσύνη για την αξιολόγηση και την ουσιαστική υποβοήθηση νεοφυών επιχειρήσεων.
Όχι ακόμη ένα chatbot. Όχι έναν μηχανισμό που παράγει έναν βαθμό και αφήνει τον ιδρυτή μόνο του να ερμηνεύσει το αποτέλεσμα.
Η φιλοσοφία του βασίζεται σε προκαθορισμένα κριτήρια, πολλαπλές διαδικασίες αξιολόγησης, δείκτη βεβαιότητας και τεκμηριωμένες προτάσεις βελτίωσης. Στόχος ήταν να λειτουργήσει ως εργαλείο σκέψης και λήψης αποφάσεων, όχι ως ένα αδιαφανές «μαύρο κουτί».
Πίσω από την τεχνολογία υπήρχε ένας ευρύτερος στόχος: να γίνει πιο δημοκρατική η πρόσβαση στην εξειδικευμένη καθοδήγηση και, μέσα από αυτήν, στις επιχειρηματικές ευκαιρίες.
Να μπορεί μια νέα ομάδα, ακόμη και χωρίς δίκτυο γνωριμιών, σημαντικά κεφάλαια ή πρόσβαση σε ακριβούς συμβούλους, να λάβει μια πρώτη, δομημένη και τεκμηριωμένη καθοδήγηση. Να δει πιο καθαρά τα κενά της. Να βελτιώσει την πρότασή της. Να διεκδικήσει με καλύτερους όρους την επόμενη ευκαιρία.
Το Evaluator.Gr αναπτύχθηκε χωρίς κρατική χρηματοδότηση, μέσα από ακαδημαϊκή εργασία, προσωπικό χρόνο και την πεποίθηση ότι μια χρήσιμη ιδέα δεν πρέπει να περιμένει τις ιδανικές συνθήκες για να δοκιμαστεί.
Η συγκεκριμένη εφαρμογή δεν αναφέρεται επειδή αποτελεί τη μοναδική ελληνική καινοτομία. Κάθε άλλο. Αναφέρεται επειδή εκφράζει ένα πολύ ευρύτερο φαινόμενο.
Στη χώρα αναπτύσσονται αξιόλογες λύσεις που θα μπορούσαν να αξιολογηθούν σε πραγματικές συνθήκες, να χρησιμοποιηθούν πιλοτικά, να βελτιωθούν και, εφόσον αποδειχθούν αποτελεσματικές, να αποκτήσουν εμπορική ή διεθνή προοπτική.
Πόσες όμως φτάνουν πραγματικά μέχρι εκεί;
Πόσες δοκιμάζονται πάνω σε πραγματικά προβλήματα;
Πόσες μετατρέπονται από ερευνητικό αποτέλεσμα σε προϊόν με εξαγωγικό προσανατολισμό;
Η αξία μιας καινοτομίας δεν αποδεικνύεται όταν παρουσιάζεται σε ένα συνέδριο ή όταν ολοκληρώνεται ένα ερευνητικό πρόγραμμα. Αποδεικνύεται όταν της δίνεται η ευκαιρία να δοκιμαστεί στην πράξη.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να σχεδιάζει φτερά οπως τότε με τον Δαίδαλο . Το πρόβλημα είναι ότι ολοένα και συχνότερα βλέπει άλλους να απογειώνονται πρώτοι.
Τι κάνουν διαφορετικά όσοι ανεβαίνουν;
Υπάρχει ένας εύκολος τρόπος να διαβάσει κανείς την κατάταξη: να εστιάσει αποκλειστικά στις θέσεις. Υπάρχει όμως και ένας πιο χρήσιμος. Να αναζητήσει τι κοινό έχουν οι χώρες που βελτιώνουν σταθερά την παρουσία τους.
Παρά τις διαφορές τους, η Κύπρος, η Τουρκία, η Ρουμανία και αρκετές ακόμη οικονομίες της περιοχής φαίνεται να ακολουθούν μια κοινή λογική. Επιδιώκουν μεγαλύτερη διεθνή εξωστρέφεια, επενδύουν στη δημιουργία αναγνωρίσιμων κόμβων καινοτομίας και προσπαθούν να προσελκύσουν ανθρώπους, επιχειρήσεις και κεφάλαια, αντί να περιορίζονται αποκλειστικά στην εσωτερική τους αγορά.
Καμία από αυτές τις χώρες δεν ξεκίνησε με ιδανικές συνθήκες. Άλλες έχουν μικρό πληθυσμό. Άλλες αντιμετωπίζουν οικονομικές ή γεωπολιτικές δυσκολίες. Παρ’ όλα αυτά, εμφανίζουν μεγαλύτερη συνέπεια ως προς την κατεύθυνση στην οποία θέλουν να κινηθούν.
Η Ελλάδα δεν φαίνεται να υστερεί σε ανθρώπους ή ιδέες. Χάνει έδαφος στη δυνατότητα να συνδέει όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις σε ένα συνεκτικό οικοσύστημα. Πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις, επενδυτές και δημόσιοι φορείς συχνά λειτουργούν αποτελεσματικά, αλλά όχι πάντοτε συντονισμένα.
Ίσως αυτή να είναι η ειδοποιός διαφορά.
Οι χώρες που ανεβαίνουν δεν παρουσιάζουν απλώς περισσότερη καινοτομία. Δείχνουν ότι έχουν αποφασίσει προς ποια κατεύθυνση θέλουν να κινηθούν. Ύστερα κινούνται με συνέπεια προς αυτήν.
Το πραγματικό στοίχημα
Το ελληνικό οικοσύστημα δεν φαίνεται να χρειάζεται απλώς ακόμη ένα πρόγραμμα με ημερομηνία έναρξης και λήξης.
Χρειάζεται σταθερές δομές, συνέχεια και αξιολόγηση με βάση τις εταιρείες που επιβίωσαν, απέκτησαν πελάτες και αναπτύχθηκαν διεθνώς.
Το Δημόσιο μπορεί να λειτουργήσει ως πρώτος χρήστης και εισηγητής ελληνικών τεχνολογιών, μέσα από ελεγχόμενες πιλοτικές εφαρμογές. Τα πανεπιστήμια χρειάζονται ουσιαστικούς μηχανισμούς μεταφοράς τεχνολογίας, οι οποίοι να συνδέουν την έρευνα με χρηματοδότηση, επιχειρήσεις και πραγματικούς χρήστες.
Αξιολογούμε αυστηρά τους founders. Γιατί όχι και τους μηχανισμούς που έχουν σχεδιαστεί για να τους υποστηρίζουν;
Οι θερμοκοιτίδες, οι accelerators και οι δημόσιες δράσεις καινοτομίας δεν πρέπει να κρίνονται μόνο με βάση πόσες αιτήσεις δέχθηκαν ή πόσες εκδηλώσεις πραγματοποίησαν. Πρέπει να κρίνονται με βάση το τι απέγιναν οι επιχειρήσεις που υποστήριξαν.
Η καινοτομία δεν παράγεται με νόμο. Δεν επιβάλλεται με εγκύκλιο. Μπορεί όμως να ενθαρρυνθεί ή να αποθαρρυνθεί από το περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να αναπτυχθεί.
Ίσως, λοιπόν, η μεγαλύτερη πρόκληση να μην είναι να παραγάγουμε περισσότερες ιδέες. Είναι να πάψουμε να αφήνουμε τις καλύτερες από αυτές να εξαντλούνται στη διαδρομή προς την εφαρμογή.
Γιατί τα startup οικοσυστήματα δεν κρίνονται από τις υποσχέσεις τους. Κρίνονται από τις ευκαιρίες που ανοίγουν.
Πηγή δεδομένων
StartupBlink, Global Startup Ecosystem Index 2026.
Αθανάσιος Δαβαλάς
Ακαδημαικά υπεύθυνος προγραμμάτων Ai στο Παν.Αιγαίου – Επικεφαλής του Εργαστηρίου ΤΠΕ Ήρων
