Η εικόνα των κοσμοπολίτικων νησιών, των γεμάτων τουριστικών θερέτρων και της κοσμοσυρροής στα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης φαίνεται πως απέχει έτη φωτός από την πραγματικότητα που βιώνει η πλειονότητα των Ελλήνων πολιτών. Τα πρόσφατα, αναθεωρημένα στοιχεία της Eurostat, σε συνδυασμό με την τελευταία έκθεση του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), αποδομούν το αφήγημα της γενικευμένης ευημερίας, αποκαλύπτοντας ότι η παραδοσιακή θερινή ανάπαυλα εξελίσσεται πλέον σε απρόσιτη πολυτέλεια.
Η ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία αποτυπώνει ανάγλυφα το μέγεθος του προβλήματος, καθώς το 46,6% των Ελλήνων δηλώνει αδυναμία να χρηματοδοτήσει έστω και μία εβδομάδα διακοπών μακριά από τη μόνιμη κατοικία του μέσα στο έτος. Η επίδοση αυτή κατατάσσει την Ελλάδα στη δεύτερη χειρότερη θέση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με μοναδική αρνητική πρωτοπόρο τη Ρουμανία. Το χάσμα με την υπόλοιπη Ευρώπη είναι χαοτικό, αν αναλογιστεί κανείς ότι ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωζώνη περιορίζεται στο 26,6% και στο σύνολο της ΕΕ στο 27,5%.
Στο «κόκκινο» οι ευάλωτες ομάδες – Η γεωγραφία της υλικής στέρησης
Η λεγόμενη «φτώχεια διακοπών» δεν πλήττει οριζόντια την κοινωνία, αλλά στρέφεται με ιδιαίτερη σφοδρότητα κατά των οικονομικά ασθενέστερων και των ευπαθών κοινωνικών ομάδων, αποτελώντας πλέον έναν από τους πιο ξεκάθαρους δείκτες κοινωνικού αποκλεισμού.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η οικονομική αδυναμία για μια επταήμερη απόδραση αφορά το 64,2% των συνταξιούχων και το 61,6% των μονογονεϊκών οικογενειών. Τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο εφιαλτικά για τους πολίτες που διαβιούν κάτω από το όριο της φτώχειας, καθώς σε αυτή την κατηγορία το ποσοστό εκτοξεύεται στο 82,5%. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι παροδικό, καθώς η τάση εμφανίζεται σταθερά αυξητική κατά την τελευταία τριετία, πιστοποιώντας τη βαθιά διάβρωση των εισοδημάτων από το κόστος ζωής.
Το παράδοξο των γεμάτων εθνικών οδών και η συρρίκνωση των ημερών
Συχνά προβάλλεται ως αντίλογος η εικόνα του μποτιλιαρίσματος στα διόδια κατά τις εξόδους των τριημέρων. Ωστόσο, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη εικόνα είναι παραπλανητική. Η κίνηση αυτή τροφοδοτείται κυρίως από το ένα τρίτο του πληθυσμού που διατηρεί μια σχετική οικονομική άνεση, σε συνδυασμό με το μαζικό κύμα ξένων τουριστών.
Για τη συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων που τελικά καταφέρνει να ταξιδέψει, οι όροι έχουν αλλάξει δραματικά. Οι περισσότεροι αναγκάζονται να δαπανήσουν ένα δώρο διακοπών ή μισό μηνιαίο εισόδημα, στηριζόμενοι σε προγράμματα κοινωνικού τουρισμού, επιδόματα όπως το youth pass ή σε οικογενειακά βοηθήματα. Ακόμα και η διάρκεια των διακοπών έχει συρρικνωθεί: το 42% περιορίζεται σε 4 έως 7 ημέρες, ένα 8% αρκείται σε εξορμήσεις εξπρές (μονοήμερες ή τριήμερα), ενώ το 45% σχεδιάζει δραστικές περικοπές στα έξοδα λόγω των πληθωριστικών πιέσεων. Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, ένας στους δύο Έλληνες δεν θα κάνει καθόλου διακοπές, καθώς αδυνατεί να καλύψει ακόμα και τα έξοδα μετακίνησης προς κάποιο ιδιόκτητο ή φιλικό εξοχικό.
Η πολιτική αντιπαράθεση και η ρητορική της «δωρεάν θάλασσας»
Η έντονη κοινωνική πίεση έχει μεταφερθεί αναπόφευκτα και στο πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης, με τις κυβερνητικές τοποθετήσεις να προκαλούν αντιδράσεις. Αίσθηση προκάλεσε η πρόσφατη δήλωση του υπουργού Υγείας, Άδωνι Γεωργιάδη, ο οποίος υποστήριξε πως «και πάμφτωχος να είσαι στην Αθήνα, έχεις δίπλα σου το Φάληρο, να κάνεις μπάνιο στη θάλασσα τζάμπα», συμπληρώνοντας ότι οι πολίτες δεν πρέπει να είναι αγνώμονες δεδομένου ότι ζουν σε μια χώρα που αποτελεί «το ένα τρισεκατομμύριο στο σύμπαν».
Η συγκεκριμένη προσέγγιση δέχεται επικρίσεις καθώς επιχειρεί να υποκαταστήσει την ανάγκη για πραγματική ανάπαυση και αξιοπρεπή διαβίωση με μια δωρεάν επίσκεψη στην κοντινότερη ακτή. Στην πράξη, η φυσική ομορφιά της χώρας δεν μπορεί να λειτουργήσει ως ισοδύναμο της κοινωνικής πρόνοιας, ούτε να ελαφρύνει το βάρος από τα υπέρογκα ενοίκια, τους λογαριασμούς της ενέργειας και τις ανατιμήσεις στα είδη πρώτης ανάγκης που πιέζουν καθημερινά τα ελληνικά νοικοκυριά.
